Nha đam Ninh Thuận: 'Vàng xanh' trên cát nóng và cơ hội vươn xa

Những thửa nha đam thẳng tắp trên vùng đất cát ven biển Ninh Thuận nhìn từ trên cao. Cây trồng từng bị xem là “phụ” nay đã trở thành sinh kế chính của nhiều hộ dân nơi đây.

Từ một giống cây trồng từng bị xem là phụ phẩm tận dụng, nha đam nay đã phủ xanh hàng trăm héc-ta đất cát, trở thành sinh kế chủ lực giúp nhiều hộ dân đổi đời. Giống lô hội (Aloe vera) trồng tại đây có lá xanh thẫm, mỗi bẹ trưởng thành đạt trọng lượng 0,8–1 kg. Ưu thế vượt trội của cây là chỉ cần đầu tư giống một lần nhưng cho thu hoạch quanh năm, đều đặn mỗi tháng một lứa. Đến năm 2024, diện tích canh tác toàn vùng đã đạt khoảng 508 ha, cung cấp hơn 70.000 tấn lá tươi mỗi năm.

Về mặt kinh tế, nha đam được ví như loại cây “sống khỏe trên đất nghèo”. Với chi phí đầu tư ban đầu chỉ khoảng 10 triệu đồng mỗi sào (1.000 m²), cây lại rất ít sâu bệnh nên hầu như không tốn chi phí thuốc bảo vệ thực vật. Nhận thấy nguồn thu ổn định hàng tháng, nhiều hộ nông dân tại phường Ninh Chử (trước đây là Văn Hải) đã chủ động chuyển đổi từ đất trồng hành, tỏi sang nha đam, tạo nên những vùng chuyên canh trù phú.

Gian hàng nha đam Ninh Thuận mang chỉ dẫn địa lý, giới thiệu lá tươi và thạch nha đam tới khách tham quan tại Hội chợ Thương mại và Đặc sản vùng miền 2026.

Sự phát triển của cây nha đam bắt nguồn từ một nghịch lý thú vị: chính sự khắc nghiệt của tự nhiên lại tôi luyện nên chất lượng nông sản khác biệt. Vùng đất này có lượng mưa trung bình chỉ trên 900 mm/năm nhưng đón tới 7–8 giờ nắng mỗi ngày; thổ nhưỡng chủ yếu là cát hoặc cát pha hơi kiềm, thoát nước nhanh; nguồn nước tưới từ giếng khoan lại có độ mặn nhẹ khoảng 2–4‰. Theo Thạc sĩ Lê Xuân Ánh (Viện Thổ nhưỡng Nông hóa), điều kiện tưởng như bất lợi này lại giúp cây tích lũy dưỡng chất tối ưu. Nếu như nha đam ở nhiều vùng khác dễ bị đắng, nhiều nhớt hoặc bẹ mỏng, thì nha đam Ninh Thuận lại cho bẹ to, thịt dày, ít nhớt, vị thanh giòn và hàm lượng gel vượt trội – những tiêu chuẩn vàng trong ngành công nghiệp thực phẩm và mỹ phẩm.

Cùng với thổ nhưỡng, tri thức canh tác bản địa là yếu tố then chốt tạo nên giá trị thương hiệu. Trải qua hơn hai thập kỷ thích ứng kể từ đầu những năm 2000, người nông dân nơi đây đã đúc kết cách làm luống chìm (luống âm) trên nền cát và áp dụng kỹ thuật tưới tràn nước giếng lên mặt luống. Phương pháp này vừa duy trì độ ẩm cần thiết dưới ánh nắng gay gắt, vừa tránh tình trạng thối úng rễ – một bí quyết canh tác truyền thống mà quy trình từ các vùng đất khác không thể thay thế.

Chất lượng nguyên liệu vượt trội đã mở đường cho ngành chế biến sâu bứt phá. Thay vì chỉ bán thô, nguồn nguyên liệu dồi dào nay được chế biến thành thạch nha đam, nguyên liệu nước giải khát, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm. Điển hình, nhà máy của Công ty Cổ phần Thực phẩm Cánh Đồng Việt (VietFarm) tại Khu công nghiệp Thành Hải (phường Bảo An) hiện cung cấp ra thị trường gần 15.000 tấn thành phẩm mỗi năm. Sản phẩm nha đam chế biến đã có mặt tại hơn 20 quốc gia, chinh phục thành công cả những thị trường khắt khe bậc nhất về tiêu chuẩn kiểm định như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu và Trung Đông.

Tiềm năng lớn đòi hỏi một quy mô sản xuất bài bản và bền vững hơn. Ngành khoa học công nghệ địa phương đã chuyển giao thành công quy trình nuôi cấy mô cho doanh nghiệp, đảm bảo nguồn cây giống sạch bệnh phục vụ canh tác quy mô lớn. Toàn vùng hiện có khoảng 200 ha đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP, đồng thời VietFarm đang hướng tới mục tiêu mở rộng vùng nguyên liệu liên kết lên 1.000 ha, ưu tiên phát triển tại các khu vực vùng sâu, vùng xa có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Nông dân Ninh Thuận thu hoạch nha đam. Mỗi lứa, những bẹ lá to, dày được cắt ngay tại ruộng và xếp vào sọt để chuyển đến nơi thu mua, chế biến.

Đặc biệt, thương hiệu nông sản này vừa đón nhận "tấm hộ chiếu" quan trọng vào ngày 27/10/2026, khi Cục Sở hữu trí tuệ chính thức cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 000160 cho nha đam Ninh Thuận, do Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa quản lý. Dấu mốc này không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhờ nguồn gốc minh bạch, gia tăng vị thế đàm phán thương mại cho doanh nghiệp trên thị trường quốc tế, mà còn giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất, giảm bớt sự phụ thuộc vào thương lái bấp bênh.

Nhìn từ trên cao, những thửa nha đam xanh ngút ngàn, thẳng tắp trên dải cát ven biển là minh chứng sống động cho tư duy thích ứng thông minh. Trên mảnh đất khô cằn nắng gió, khi con người biết nương vào tự nhiên và ứng dụng khoa học bài bản, chính sự khắc nghiệt cũng có thể hóa thành lợi thế để ươm mầm nên nguồn “vàng xanh” vươn tầm thế giới.