Nhà khoa học nước ngoài 'Made in Vietnam'

Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo, Hiệu trưởng Trường đại học Việt Nhật - Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong suốt nhiều thập kỷ gắn bó với Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo không chỉ được biết đến như một học giả uy tín trong nghiên cứu Việt Nam học, mà còn ghi dấu ấn là Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của Đại học Quốc gia Hà Nội, đặt nền móng cho mô hình giáo dục đại học kết nối tri thức hai quốc gia. Ở cương vị này, ông đã góp phần xây dựng một môi trường học thuật quốc tế, nơi tinh thần khai phóng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững được nuôi dưỡng qua từng chương trình đào tạo, từng đề tài/dự án nghiên cứu cũng như từng thế hệ người học.

Sau 10 năm dẫn dắt Trường đại học Việt Nhật (2016-2026), vào giữa tháng 4/2026, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo sẽ kết thúc nhiệm kỳ của mình với tư cách là Hiệu trưởng của Trường đại học Việt Nhật. Sự đồng hành của thầy với Trường sẽ chuyển sang giai đoạn mới, ở một vai trò mới.

Để kỷ niệm dấu mốc đặc biệt này, sáng 24/3, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo đã trình bày bài giảng cuối cùng với chủ đề “Con đường nghiên cứu Việt Nam hơn 50 năm của tôi: Từ quá khứ đến tương lai”.

Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo đánh trống khai giảng năm học mới tại Trường đại học Việt Nhật.

Chọn nhiều cách tiếp cận để nghiên cứu về Việt Nam

Bằng sự trân trọng và tình cảm yêu mến đối với Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo đã chọn ngôn ngữ tiếng Việt để thực hiện bài giảng của mình. Trong bài giảng, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo nhìn lại hành trình hơn 50 năm nghiên cứu Việt Nam, từ một học giả nước ngoài và trở thành người gắn bó sâu sắc với Việt Nam.

Trong hành trình gắn bó này, ông đã chọn nhiều cách tiếp cận khác nhau để hiểu và nghiên cứu về Việt Nam: “Tôi chọn Việt Nam để hiểu thế giới. Sức hút từ ngọn cờ của phong trào giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội được giương cao ở Việt Nam cũng là một lý do mạnh mẽ thôi thúc lựa chọn này. ‘Chọn Việt Nam để hiểu thế giới’ trở thành cách tiếp cận cơ bản của tôi đối với Việt Nam. Tôi luôn luôn đặt những vấn đề của Việt Nam trên bình diện quốc tế và lịch sử thế giới để xem xét, chứ không phải đặt nó như là vấn đề của một quốc gia riêng lẻ”.

Sau này, với thời gian cư trú và trải nghiệm sống lâu dài ở Việt Nam, cách tiếp cận của ông có sự thay đổi. “Tôi nhận ra rằng hình ảnh Việt Nam mà tôi có trước đây rất chủ quan và khác xa với thực tế của Việt Nam. Điều này buộc tôi phải thay đổi đáng kể nhận thức của mình về Việt Nam. Tôi bắt đầu cảm thấy nghiên cứu của mình về Việt Nam cần mang đậm “hương vị” Việt Nam hơn. Nếu Khu vực học là một ngành học thuật khảo cứu để tìm ra đặc trưng riêng biệt của từng khu vực thì sau thời gian dài ở Việt Nam, tôi đã trở thành một nhà Khu vực học chuyên nghiên cứu về Việt Nam”, ông nói.

Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo và các em sinh viên Trường đại học Việt Nhật.

Qua nhiều trải nghiệm, “hướng ra thế giới nhưng đồng thời bám sát thực tế của Việt Nam” đã trở thành cách tiếp cận của nghiên cứu Việt Nam của ông. Qua hai công trình nghiên cứu “Việt Nam trong lịch sử thế giới” thể hiện rõ nét cách tiếp cận này. Các công trình đó miêu tả từng giai đoạn lịch sử Việt Nam muốn định vị mình trong khu vực và thế giới như thế nào, nghĩ như thế nào, thể hiện những giá trị mang tính phổ biến trong văn minh khu vực và văn minh thế giới và phát huy cá tính riêng biệt của mình.

Hơn cả một bài giảng học thuật, những chia sẻ của Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo trong bài giảng là câu chuyện Việt Nam được kể từ góc nhìn của một người Nhật đã dành trọn tình cảm mến yêu và hiểu biết sâu sắc về lịch sử, con người và cuộc sống đất Việt.

“Việt Nam là mối tình đầu của tôi”

Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo chia sẻ rằng: "Việt Nam là mối tình đầu của tôi và tôi rất trung thành với tình đầu của mình suốt nửa thế kỷ nay. Có thể nói rằng tôi là một nhà khoa học nước ngoài 'Made in Vietnam'".

Trước hàng trăm giảng viên, sinh viên có mặt để lắng nghe bài giảng, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo đã chia sẻ về “mối tình đầu” đó bằng sự chân thành và tình cảm sâu sắc sau nửa thế kỷ gắn bó.

Ông Furuta Motoo tốt nghiệp cử nhân Đại học Tokyo năm 1974, lấy bằng Tiến sĩ năm 1990. Ông thành thạo tiếng Việt, là nhà nghiên cứu Việt Nam học hàng đầu tại Nhật Bản.

Năm 2016, ông làm Hiệu trưởng Trường đại học Việt Nhật, trở thành Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của một trường đại học thành viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông có nhiều đóng góp trong việc tạo dựng môi trường học tập quốc tế, mở rộng cơ hội trao đổi học thuật và học bổng cho sinh viên.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội trao Kỷ niệm chương tặng Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo.

Trên cương vị này, Giáo sư, Tiến sĩ Furuta không ngừng nỗ lực hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng Trường đại học Việt Nhật trở thành đại học nghiên cứu hàng đầu trong nước và khu vực, dựa trên triết lý giáo dục khai phóng, khoa học bền vững và tinh thần đổi mới sáng tạo. Với tâm huyết “lấy người học làm trung tâm”, Giáo sư đặc biệt quan tâm đến việc tạo dựng môi trường học tập quốc tế, mở rộng cơ hội trao đổi học thuật và hỗ trợ học bổng cho sinh viên.

Ông nhiều lần dành phần thưởng, nhuận bút từ các công trình nghiên cứu để trao tặng học bổng, tiếp thêm động lực học tập và nghiên cứu cho các thế hệ sinh viên Trường đại học Việt Nhật.

Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo còn giữ cương vị Chủ tịch Hội hữu nghị Nhật-Việt, có nhiều đóng góp cho mối quan hệ hữu nghị giữa nhân dân hai nước, đồng thời là học giả uy tín trong lĩnh vực Việt Nam học.

Tại Lễ tri ân Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo được Trường đại học Việt Nhật tổ chức sáng 24/3, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội) bày tỏ sự trân trọng đối với những cống hiến âm thầm nhưng vô cùng to lớn của Giáo sư, Tiến sĩ Furuta đối với sự nghiệp nghiên cứu Việt Nam học cũng như quan hệ song phương Việt Nam-Nhật Bản.

Ông cũng chia sẻ những kỷ niệm khó quên về tình bạn gần 40 năm với người bạn Nhật Bản đặc biệt - Giáo sư, Tiến sĩ Furuta.

Những đóng góp của Giáo sư, Tiến sĩ Furuta Motoo được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như: Bằng Tiến sĩ danh dự của Đại học Quốc gia Hà Nội (2003), Giải thưởng Nhà nước về khoa học công nghệ (2012), Huân chương Hữu nghị (2013), Giải thưởng Bảo Sơn (2024)... và mới đây nhất là bằng khen của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam (2025).

KIỀU GIANG