Nhà thông minh tự vận hành nhờ AI vật lý

Khi nhà thông minh không còn chỉ chờ người dùng bấm nút

Trong nhiều năm qua, nhắc đến nhà thông minh, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc bật tắt thiết bị bằng điện thoại. Chỉ cần một ứng dụng, người dùng có thể mở đèn, điều chỉnh điều hòa, kiểm tra camera, khóa cửa, hẹn giờ máy giặt hoặc ra lệnh bằng giọng nói cho loa thông minh.

Những tiện ích này rõ ràng giúp cuộc sống hiện đại và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, phần lớn thiết bị trong nhà vẫn hoạt động theo kiểu “người ra lệnh, máy làm theo”. Người dùng vẫn phải mở ứng dụng, chọn thiết bị, thiết lập kịch bản hoặc tự kiểm tra khi có cảnh báo. Nếu không có thao tác từ con người, nhiều thiết bị thông minh cũng chỉ dừng ở mức kết nối Internet.

Với AI vật lý, ngôi nhà có thể cảm nhận, phán đoán và tự hỗ trợ con người.

Đó là lý do khái niệm nhà thông minh đang được nhìn lại. Tại Nhật Bản, startup MW vừa được chọn vào chương trình hỗ trợ phát triển Physical AI của AWS Japan. Công ty này đang phát triển mô hình “Living Home”, hướng tới một ngôi nhà có thể cảm nhận môi trường xung quanh, tự phân tích tình huống, tự ra quyết định và thực hiện hành động phù hợp.

Điểm đáng chú ý là MW không muốn chỉ tạo thêm một ứng dụng điều khiển nhà thông minh. Họ muốn biến chính căn nhà thành một hệ thống có khả năng hiểu và phản ứng với đời sống hằng ngày. Ngôi nhà không chỉ chờ chủ nhân bấm nút, mà có thể tự nhận ra điều gì đang diễn ra trong không gian sống.

Ví dụ, thay vì người dùng phải bật đèn khi bước vào phòng, nhà có thể tự nhận biết có người đi qua và điều chỉnh ánh sáng phù hợp. Thay vì phải tự chỉnh điều hòa khi trời nóng, hệ thống có thể dựa vào nhiệt độ, độ ẩm, thời điểm trong ngày và thói quen sinh hoạt để đưa ra mức làm mát hợp lý. Khi phát hiện không còn người trong phòng, nhà có thể tự giảm điện năng để tránh lãng phí.

Trong trường hợp gia đình có người cao tuổi, AI vật lý có thể mang lại nhiều giá trị hơn nữa. Nếu người già thức dậy vào ban đêm, hệ thống có thể tự bật ánh sáng dịu, mở lối đi an toàn, theo dõi nguy cơ té ngã hoặc gửi cảnh báo cho người thân khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Đây là điều khác biệt so với các thiết bị thông minh chỉ hoạt động theo lệnh.

Nói cách khác, nhà thông minh trong giai đoạn mới không chỉ là “nhà có thể điều khiển từ xa”, mà là “nhà biết hỗ trợ đúng lúc”.

Ngôi nhà biết quan sát, học thói quen và hỗ trợ con người

Theo Robotstart, MW đang phát triển robot AI và hệ thống AI dùng trong không gian nhà ở. Công nghệ này kết hợp cảm biến, camera, dữ liệu môi trường và các mô hình AI để giúp nhà ở có khả năng hiểu không gian, nhận diện tình huống và thực hiện hành động.

Nhà thông minh không chỉ là bật đèn, khóa cửa hay chỉnh điều hòa từ xa.

Một trong những hướng mà MW nhắc đến là mô hình Vision-Language-Action, thường được gọi là VLA. Có thể hiểu đơn giản đây là mô hình giúp máy móc kết hợp ba khả năng: nhìn thấy, hiểu yêu cầu và hành động. Trong một căn nhà, điều này rất quan trọng, bởi môi trường sống luôn thay đổi. Mỗi gia đình có cách sắp xếp đồ đạc khác nhau, thói quen sinh hoạt khác nhau và nhu cầu khác nhau.

Nếu AI chỉ “nhìn” mà không hiểu, nó sẽ khó hỗ trợ con người. Nếu AI chỉ nghe lệnh mà không nhận biết môi trường xung quanh, nó cũng khó xử lý tình huống phức tạp. Nhưng khi AI có thể kết hợp hình ảnh, ngôn ngữ và hành động, robot hoặc hệ thống nhà ở có thể làm được nhiều việc sát với đời sống hơn.

MW cho biết các ứng dụng mà họ hướng tới gồm dọn dẹp, an ninh, quản lý năng lượng và chăm sóc. Đây đều là những nhu cầu rất gần với mỗi gia đình. Một ngôi nhà có AI vật lý có thể giúp robot dọn dẹp hiệu quả hơn vì hiểu được bố cục căn phòng. Hệ thống an ninh có thể phân biệt chuyển động bình thường với tình huống bất thường. Việc quản lý điện năng cũng có thể thông minh hơn, thay vì chỉ hẹn giờ máy móc một cách cứng nhắc.

Trong lĩnh vực an ninh, camera trong nhà hiện nay chủ yếu ghi hình và gửi cảnh báo. Nhưng với AI vật lý, camera và cảm biến có thể trở thành một phần của hệ thống hiểu bối cảnh. Nhà có thể nhận ra ai là người quen, đâu là hoạt động bình thường, đâu là dấu hiệu cần chú ý. Khi phát hiện rủi ro, hệ thống có thể gửi cảnh báo sớm thay vì để người dùng tự xem lại hình ảnh.

Trong quản lý năng lượng, nhà tự vận hành có thể học thói quen sử dụng điện của gia đình. Chẳng hạn, phòng nào thường dùng vào buổi tối, thiết bị nào hay bị quên tắt, thời điểm nào cần làm mát nhiều hơn. Từ đó, nhà có thể tự tối ưu điện năng, giúp tiết kiệm chi phí mà không làm giảm sự thoải mái.

Với chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ sinh hoạt, AI vật lý cũng mở ra nhiều khả năng. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đối mặt với già hóa dân số, một ngôi nhà biết theo dõi những thay đổi bất thường trong sinh hoạt có thể giúp người cao tuổi sống độc lập hơn. Hệ thống có thể nhắc lịch, hỗ trợ di chuyển, phát hiện sự cố hoặc kết nối người thân khi cần.

Tuy nhiên, để nhà tự vận hành trở thành hiện thực, vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết. Trước hết là quyền riêng tư. Nhà ở là không gian rất cá nhân. Nếu camera, cảm biến và AI cùng thu thập dữ liệu về sinh hoạt hằng ngày, người dùng cần biết dữ liệu đó được lưu ở đâu, ai được quyền truy cập và được bảo vệ như thế nào.

Bên cạnh đó là độ an toàn. Khi AI hoạt động trong thế giới số, một câu trả lời sai có thể gây phiền toái. Nhưng khi AI điều khiển thiết bị trong nhà, sai sót có thể ảnh hưởng trực tiếp đến con người. Vì vậy, nhà tự vận hành cần tiêu chuẩn rõ ràng, cơ chế kiểm soát chặt chẽ và khả năng can thiệp của con người khi cần.

Việc AWS Japan hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển Physical AI cho thấy các tập đoàn công nghệ lớn đang quan tâm nhiều hơn đến việc đưa AI ra khỏi màn hình, bước vào không gian sống thật. Với MW, sự hỗ trợ này có thể giúp tăng tốc quá trình xây dựng mô hình, xử lý dữ liệu, thử nghiệm trong mô phỏng và triển khai trong môi trường thực tế.

Dù còn nhiều thách thức, AI vật lý đang mở ra một hướng đi mới cho nhà thông minh. Tương lai của nhà ở có thể không nằm ở việc người dùng phải ra nhiều lệnh hơn, mà ở việc ngôi nhà hiểu con người hơn, phản ứng nhanh hơn và hỗ trợ kín đáo hơn.

Khi đó, nhà thông minh sẽ không chỉ là nơi có nhiều thiết bị kết nối. Đó có thể là một không gian sống biết quan sát, học hỏi, thích nghi và cùng con người vận hành cuộc sống hằng ngày một cách an toàn, tiết kiệm và tiện nghi hơn.