Nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải: Một đời cống hiến cho văn chương trên đất Ðồng Nai

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Trường Sơn trao bằng khen cho nhà văn Nguyễn Thái Hải (giữa) đoạt giải A, Giải thưởng Văn học nghệ thuật hàng năm tỉnh Đồng Nai năm 2025. Ảnh: Cẩm Thành

Lặng lẽ như cách nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải sống và viết, sự ra đi của ông để lại khoảng trống trong đời sống văn học Đồng Nai và niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp cùng nhiều thế hệ bạn đọc.

Một đời cầm bút, một đời cống hiến

Nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải sinh năm 1950 tại Hà Nội, theo gia đình di cư vào Đồng Nai từ năm 1954. Dù xuất thân là một dược sĩ với tư duy logic của người theo học các môn khoa học tự nhiên nhưng tình yêu và đam mê với văn chương đã đưa ông đến với nghiệp cầm bút. Từ truyện ngắn đầu tay Nắng lên (năm 1966) đến tác phẩm cuối cùng sẽ xuất bản trong quý II-2026 mang tên Nữ quý tộc, ông đã bền bỉ sáng tác suốt 60 năm - một con số tròn trịa như sự sắp đặt của số phận và như chính ông đã tự tổng kết: “Tôi chọn năm 2026 để dừng viết vì vừa có đủ 60 năm sáng tác. Đời người 60 năm. Đời viết cũng chỉ nên chừng ấy”.

Với 2 bút danh: Nguyễn Thái Hải dành cho thiếu nhi, Khôi Vũ dành cho mảng thế sự, ông đã để lại 80 tác phẩm đã xuất bản và hàng chục bản thảo còn dang dở, ước cũng đến con số trên 90, thuộc nhiều thể loại truyện ngắn, truyện dài, tiểu thuyết. Hơn một nửa trong số đó là sách dành cho lứa tuổi thiếu nhi, với những tác phẩm quen thuộc như: Hoa tầm gửi, Chiếc lá thuộc bài, Cha con ông mắt mèo, Những sợi tóc sâu của mẹ, Thám tử học trò… nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ độc giả nhỏ tuổi.

Ở mảng tiểu thuyết dành cho người lớn, ông có nhiều tác phẩm nổi bật như: Người có một thời, Giữa dòng đời, Lời nguyền hai trăm năm, Sông Luộc ở phương Nam… Trong đó, Lời nguyền hai trăm năm đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1990 đã trở thành dấu mốc quan trọng, khẳng định tên tuổi của ông trong dòng chảy văn chương Việt Nam. Đây cũng là tác phẩm được chọn là một trong 55 tác phẩm văn học nghệ thuật tiêu biểu, xuất sắc của tỉnh Đồng Nai sau ngày đất nước thống nhất (30-4-1975 - 30-4-2025) để tôn vinh nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Trong hành trình 77 năm cuộc đời, nhà văn Nguyễn Thái Hải đã dành 60 năm để viết bằng tình yêu máu thịt với vùng đất Đồng Nai. Ông từng tâm niệm: “Mình sống cả thời thiếu nhi ở Biên Hòa, làm việc tại Đồng Nai đến tuổi lụm cụm, mắt mờ, chân yếu tại đây, thì viết về Đồng Nai chỉ với tấm lòng của mình, một công dân và một người con hít thở bầu không khí, ăn hạt gạo, uống dòng nước mạch nguồn Đồng Nai”. Tâm niệm ấy được cụ thể hóa bằng bộ ba tác phẩm tâm huyết: Theo dòng chảy Đồng Nai (năm 2015), Trong dòng chảy Đồng Nai (năm 2025) và bản thảo Bên dòng chảy Đồng Nai đang chờ ngày ra mắt. Đó không chỉ là những trang viết mà là kết tinh của một đời sống, một tình yêu sâu nặng với vùng đất ông xem là quê hương thứ 2.

Không chỉ là người cầm bút, nhà văn Nguyễn Thái Hải còn là một “người thắp lửa”. Ông tâm huyết làm tập san Dưới mái trường, duy trì được 10 năm; tích cực tham gia, hướng dẫn học sinh yêu văn chương của Trại sáng tác thơ văn tuổi học trò do Nhà Thiếu nhi Đồng Nai (nay là Nhà Văn hóa thanh thiếu nhi tỉnh Đồng Nai) tổ chức; làm giám khảo bộ môn Âm nhạc trong các cuộc thi, liên hoan, hội diễn văn nghệ ở Đồng Nai... Đặc biệt, từ năm 2011 đến nay, mỗi năm ông đã trao tặng từ 300-500 cuốn sách cho các em học sinh trong và ngoài tỉnh.

Tiếc thương một nhà văn tài hoa

Sự ra đi đột ngột của nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải là một mất mát lớn của gia đình, bạn bè và nền văn học Đồng Nai. Trên các diễn đàn, người thân, bạn bè, đồng nghiệp, cùng bao thế hệ bạn đọc đã bày tỏ niềm thương tiếc vô hạn trước một nhân cách lớn, một nhà văn tài hoa, một người thầy thầm lặng thắp lửa.

Nhà văn Nguyễn Thái Hải tặng sách cho học sinh tại Nhà Văn hóa thanh thiếu nhi tỉnh Đồng Nai năm 2025.

Nhà văn Nguyễn Một chia sẻ: “Nếu được hỏi tấm gương về lao động của nhà văn nào mà bạn ngưỡng mộ nhất? Tôi không ngần ngại trả lời: Nhà văn Nguyễn Thái Hải - Khôi Vũ ở Đồng Nai. Bắt đầu sáng tác ở tuổi còn ngồi trên ghế nhà trường cho tới hôm nay ngoài tuổi “thất thập” anh vẫn miệt mài viết. Mặc kệ người đời nói gì về nhà văn, nói gì về hội hè, nói gì về chức tước… anh chỉ viết và viết. Những ngày cuối đời anh say mê với bộ Non nước Việt, kể lại lịch sử xứ Đàng Trong”.

Trên trang cá nhân của mình, nhà thơ Lê Thiếu Nhơn gọi nhà văn Nguyễn Thái Hải là “lực điền văn chương bên dòng sông Đồng Nai”. Ông cho hay: “Trong nền văn chương Việt Nam hiện đại, nếu xét về số lượng tác phẩm, nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải chỉ đứng sau 3 vị tiền bối là nhà văn Lê Văn Trương (1906-1964), nhà văn Nguyễn Hiến Lê (1912-1984) và nhà văn Tô Hoài (1920-2014). Nếu 3 tiền bối đều có trên 100 tác phẩm thì Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải đã in đến cuốn sách thứ 80”.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai Phạm Văn Hoàng xúc động: Sự ra đi của nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải là mất mát lớn, để lại khoảng trống khó bù đắp trong đời sống văn học địa phương. Ông nhớ lại những lần đồng hành cùng nhà văn trong các chuyến đi thực tế, khi dù đã chuẩn bị đầy đủ tư liệu nhưng nhà văn vẫn muốn “đi để nghe, để thấy, để viết cho trọn”. Sự cẩn trọng, tận tụy và tình yêu nghề ấy trở thành nguồn cảm hứng, nhắc nhở những người cầm bút phải sống và viết có trách nhiệm hơn với nghề.

Dẫu nhà văn Khôi Vũ - Nguyễn Thái Hải đã về cõi vĩnh hằng nhưng những gì ông để lại vẫn tiếp tục lan tỏa. Gia tài tác phẩm, cùng tâm huyết dành trọn cho vùng đất Đồng Nai sẽ còn ở lại như một “dòng chảy” bền bỉ trong đời sống văn học. Vắng ông, bên dòng Đồng Nai như thiếu đi một người kể chuyện miệt mài gieo chữ, nhưng ngọn lửa mà ông âm thầm thắp lên vẫn sẽ tiếp tục được gìn giữ và nối dài qua nhiều thế hệ.