Nhận diện nhân tài bằng phẩm chất, năng lực và giá trị tạo ra

Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ chủ trì. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học đã làm rõ các tiêu chí cơ bản để nhận diện nhân tài; đổi mới tư duy khi hoạch định chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài; các giải pháp đột phá khi chuyển sang quản trị nhân tài; trách nhiệm thực hiện hiệu quả chính sách nhân tài trong mối quan hệ “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”, cũng như những mặt trái của chính sách trọng dụng nhân tài cần chú ý.

Chuyển từ quản lý nhân tài sang quản trị theo nhiệm vụ và kết quả

Trong phát biểu đề dẫn, Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh, điều quan trọng trước hết là phải thay đổi tư duy, nhận thức về nhân tài. Chính sách nhân tài phải được coi là quốc sách, phù hợp với kinh tế thị trường, Nhà nước pháp quyền, chế độ công vụ, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Muốn xây dựng chính sách hiệu quả, cần thống nhất thế nào là nhân tài và tiêu chí nhận diện.

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, tuyển chọn, trọng dụng, đãi ngộ, tôn vinh nhân tài. Tuy nhiên, chính sách và việc thực hiện chính sách vẫn còn mờ nhạt, chưa khả thi, chậm đột phá và còn đậm nét hành chính truyền thống. Trong khi đó, Việt Nam không thiếu nhân tài, nhất là ngoài khu vực công. Không phát hiện và trọng dụng được nguồn lực này là sự lãng phí lớn.

Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ phát biểu định hướng. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Theo Tiến sĩ Tuấn, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy một tư duy mới: Nhân tài phải được nhận diện bằng phẩm chất, năng lực thực tế và sản phẩm cụ thể; không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ quản lý hoặc thâm niên công tác.

Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam quan niệm nhân tài là người có phẩm chất, năng lực trong một lĩnh vực cụ thể, tạo ra sản phẩm có giá trị, hiệu quả vượt trội, giải quyết được những vấn đề đặt ra và thúc đẩy sự phát triển, được xã hội hoặc cơ quan có thẩm quyền công nhận.

“Tiêu chí xác định nhân tài quan trọng nhất là đức và tài - đó là phải có phẩm chất và năng lực - tiếp theo là có công trạng, sản phẩm mang lại giá trị cao, giải quyết được các vấn đề đang đặt ra, các bài toán khó, thúc đẩy sự tiến bộ, phát triển”, ông Tuấn nói.

Từ quan điểm này, ông cho rằng, chính sách nhân tài cần chuyển từ tiêu chí bằng cấp, chứng chỉ, hồ sơ, học hàm, học vị sang phẩm chất, năng lực và kết quả thực tế; đồng thời mở rộng phạm vi, không chỉ bó hẹp trong khu vực công mà bao phủ cả khu vực tư, ở tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực khoa học, công nghệ, công nghiệp công nghệ cao. Tư duy xây dựng chính sách nhân tài phải thay đổi từ chỗ coi nhân tài là đối tượng hưởng chính sách ưu tiên, ưu đãi sang coi nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt để nâng cao năng lực của quốc gia.

Một yêu cầu quan trọng khác là chuyển từ quản lý nhân tài theo hành chính truyền thống sang quản trị nhân tài theo nhiệm vụ và kết quả. Nhân tài cần được tìm kiếm, lựa chọn trên cơ sở những nhiệm vụ, vấn đề nan giải, bài toán chiến lược cần giải quyết. Cùng với đó xây dựng hệ sinh thái trọng dụng và phát huy nhân tài với không gian đa chiều, kết nối Nhà nước, trường, viện, doanh nghiệp, thị trường và mạng lưới nhân tài toàn cầu, tạo môi trường để phát hiện, nuôi dưỡng và phát huy tài năng.

Khẳng định nhân tố quyết định hiệu quả chính sách nhân tài là người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, theo Tiến sĩ Trần Anh Tuấn, cần giao đầy đủ thẩm quyền gắn với trách nhiệm để người đứng đầu chủ động phát hiện, bố trí, giao nhiệm vụ và tạo môi trường làm việc cho nhân tài; đồng thời chịu trách nhiệm khi sử dụng không đúng năng lực hoặc để mất người giỏi do môi trường làm việc thiếu công bằng, có biểu hiện đố kỵ, cản trở, trù dập.

Xây dựng hệ sinh thái để phát hiện, thu hút và phát triển nhân tài

PGS.TS Lê Minh Thông, nguyên Trợ lý Chủ tịch Quốc hội trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Nêu những điểm mà mình cho rằng “không ổn” trong cách tiếp cận xây dựng chính sách nhân tài, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Minh Thông, nguyên trợ lý Chủ tịch Quốc hội chỉ ra rằng, nhận thức về nhân tài chưa được đặt đầy đủ trong chỉnh thể chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Cách nhận diện nhân tài còn thiên về "đầu vào", bằng cấp và thành tích quá khứ hơn là năng lực tạo giá trị.

Ông đề xuất chuyển cách tiếp cận từ coi nhân tài là một “đối tượng đặc biệt” sang tiếp cận nhân tài là “nguồn nhân lực chiến lược quốc gia”; từ nhận diện theo đầu vào (bằng cấp, học vị) sang nhận diện theo năng lực và kết quả đầu ra (làm ra được cái gì); chuyển phương thức đánh giá từ tiếp cận tĩnh sang tiếp cận theo vòng đời phát triển, theo dõi và đánh giá liên tục trong suốt quá trình lao động.

Đồng thời với đó, ông đề xuất chuyển trọng tâm từ chỉ “thu hút” sang “xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài”, chăm lo phát hiện và nuôi dưỡng tiềm năng; từ cách thức “thu hút nhân tài vào một cơ quan, tổ chức cụ thể'” sang “thu hút trí tuệ và giá trị đóng góp” (không nhất thiết phải biên chế vào cơ quan nhà nước). Chuyển chính sách từ đãi ngộ đơn nhất sang tạo lập không gian, môi trường để phát triển và phát huy tài năng. Chuyển phạm vi từ tiếp cận hạn hẹp trong khu vực công sang xây dựng nguồn nhân tài quốc gia trên tất cả các lĩnh vực và thành phần xã hội. Chuyển cơ chế quản lý từ “ưu đãi đặc biệt nhưng thiếu đo lường” sang “trao quyền cao gắn liền với trách nhiệm và đòi hỏi sáng tạo cao”.

“Lâu nay chúng ta ưu đãi nhưng không giao quyền, bắt họ làm việc hành chính như bình thường nên họ không phát huy được, vào rồi lại ra. Nhân tài ở đâu cũng có, nhưng không phải lúc nào chúng ta cũng biết cách sử dụng”, ông Thông nói.

Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng nhân tài phải có nhiều cái mới nhưng không thể tách rời “vừa hồng vừa chuyên”, có năng lực và tầm nhìn. Cần tách nhân tài và bằng cấp.

Theo ông, chính sách nhân tài phải toàn diện, đồng bộ, có chủ trương về nhân tài và chế độ chính sách, tạo điều kiện để họ sống và làm việc. Cần phải có hệ sinh thái trọng dụng, thu hút và phát triển nhân tài và có luật về thu hút, trọng dụng nhân tài.

Đại biểu trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Tiến sĩ Bùi Công Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức hành chính nhà nước và Công vụ, Văn phòng Chính phủ nêu ba vấn đề cần giải mã, đó là nhân tài và người có tài năng trong hoạt động công vụ; nhận diện nhân tài; và quy trình tuần hoàn của nhân tài. Theo ông, nhân tài phải được đặt vào những bài toán riêng với những tiêu chí cụ thể, “đo ni đóng giày cho đối tượng”, chứ không “gọt chân cho vừa giày”. Không thể tìm nhân tài bằng lý thuyết hay bằng cách tiếp cận hành chính. Chính sách nhân tài phải được vận hành theo một quy trình tuần hoàn, từ nhận diện, sử dụng, bồi dưỡng đến đánh giá và cả đào thải.

Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Văn Thuận cũng cho rằng, lâu nay chúng ta chưa thành công vì chưa nhận thức, thống nhất được thế nào là nhân tài. Ngoài trí tuệ, đạo đức, nhân tài cần có bản lĩnh.