Nhận diện rủi ro pháp lý, bảo vệ đạo đức nghề báo

Ngày 9-9, tại TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Tọa đàm “Những điểm mới của Luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo”.

NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT BÁO CHÍ 2025

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, báo chí đang hoạt động trong một môi trường truyền thông có tốc độ biến đổi chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo cùng sự xuất hiện và lan rộng của các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Quang cảnh buổi tọa đàm.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với người làm báo ngày càng cao: Không chỉ phải bảo đảm tính nhanh nhạy, chính xác, hấp dẫn của thông tin, mà còn phải tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Đây chính là nền tảng để báo chí khẳng định vai trò, uy tín và trách nhiệm của mình trong đời sống xã hội hiện đại.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cập nhật những điểm mới của Luật Báo chí 2025 và hệ thống văn bản liên quan. Luật Báo chí 2025 có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, gồm 4 chương, 51 điều (giảm 2 chương, 10 điều so với Luật Báo chí 2016). Cùng với Luật là hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí trong giai đoạn mới. 

“Các cơ quan báo chí cần chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng “bộ lọc” để bảo đảm tính chính xác, an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật. Các tòa soạn cần bố trí nhân sự kiêm nhiệm hoặc phóng viên có chuyên môn pháp luật để tham mưu pháp lý cho ban biên tập. Bởi vì trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể hỗ trợ nhà báo làm việc nhanh hơn, nhưng trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm nghề nghiệp cuối cùng vẫn thuộc về con người và cơ quan báo chí” - ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, một trong những nội dung mới của Luật Báo chí 2025 là bổ sung quy định về nguồn thu của cơ quan báo chí, gồm: Thu từ bán quyền đọc, nghe, xem và cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; thu từ hoạt động tài chính và phần vốn góp vào doanh nghiệp (nếu có); thu từ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công được giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu; thu từ thực hiện nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án do cấp có thẩm quyền phê duyệt; thu từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học.

Cùng với đó, trách nhiệm của cơ quan báo chí được tăng lên. Trong đó, cơ quan báo chí bị thu hồi giấy phép nếu chậm đóng bảo hiểm xã hội trên 50% tổng số người lao động quá 12 tháng, kể từ thời điểm có phản ánh của người lao động hoặc thông báo của cơ quan bảo hiểm; chậm thanh toán tiền lương cho trên 50% tổng số người lao động quá 12 tháng, kể từ thời điểm có phản ánh của người lao động…

Luật Báo chí 2025 cũng đã mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số, cho phép mở các kênh trên không gian mạng với nhận diện thống nhất, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái báo chí. Luật cũng quy định rõ hơn vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong việc kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Từ ngày 1-1-2027, người được cấp thẻ nhà báo lần đầu phải trải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp...

Nhấn mạnh tầm quan trọng của tính chính xác và nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong thông tin báo chí, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ: “Một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật”.

NHẬN DIỆN RỦI RO TỪ NỀN TẢNG SỐ ĐẾN SỬ DỤNG AI 

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang mang lại những công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động báo chí. Tuy nhiên, việc lạm dụng công nghệ thiếu kiểm soát có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về pháp lý, bản quyền và độ tin cậy của báo chí. Việc ứng dụng AI đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc nội dung. Các sản phẩm báo chí có sự can thiệp của AI như: Hình ảnh minh họa hay đồ họa bắt buộc phải gắn nhãn công khai để người xem, độc giả nhận biết.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại buổi tọa đàm.

Liên quan đến báo chí sử dụng AI, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí lưu ý, Luật Báo chí 2025 và Nghị định 237/2026/NĐ-CP yêu cầu việc sử dụng AI trong thu thập, sản xuất, biên tập, phân phối nội dung phải tuân thủ pháp luật. Nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra phải được kiểm chứng, rà soát; cơ quan báo chí vẫn chịu trách nhiệm về tính xác thực và tính hợp pháp của sản phẩm.

Chia sẻ về thực tiễn ứng dụng AI, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, nhận định: “AI đang đóng vai trò là một trợ lý rất quan trọng, chẳng hạn trong việc bóc băng phỏng vấn, dịch thuật… Tuy nhiên, tuyệt đối không nên để AI tự động xuất bản nội dung mà chưa có sự tham gia, kiểm soát của phóng viên và biên tập viên. Tất cả hình ảnh do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn dấu, ghi rõ đây là hình ảnh do AI tạo ra”.
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật lưu ý thêm: “Nếu chúng ta sử dụng một công cụ AI trực tuyến, đưa tài liệu lên hệ thống của một bên thứ ba để xử lý thì phải đặc biệt thận trọng. Đối với những tài liệu thuộc diện mật, nhạy cảm hoặc có yêu cầu bảo mật, tuyệt đối không được tùy tiện đưa lên các nền tảng AI công cộng. Dữ liệu mà phóng viên và biên tập viên tiếp cận trong quá trình tác nghiệp có thể bao gồm những thông tin chưa công bố, tài liệu nội bộ hoặc những nội dung liên quan bí mật nhà nước”.

Nhà báo Nguyễn Đức Hiển, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng nhấn mạnh: “AI không có khả năng xác minh thay nhà báo”. Theo nhà báo Nguyễn Đức Hiển, AI có thể hỗ trợ tóm tắt tài liệu, dịch thuật, đề xuất tiêu đề, phân tích dữ liệu, tạo hình ảnh, âm thanh, video, nhưng cũng có thể tạo ra những dữ kiện sai nhưng lại có vẻ “rất thuyết phục” (ảo giác AI).

Khi thông tin sai được xuất bản, AI không thể đứng ra cải chính, chịu kỷ luật, bồi thường hay chịu trách nhiệm pháp lý thay cơ quan báo chí. Do đó, người trực tiếp sử dụng AI phải chịu trách nhiệm về mức độ can thiệp của công cụ này vào nội dung. “AI không được tác động vào sự thật mà chỉ giúp rút ngắn thời gian lao động, tăng khả năng diễn đạt” - nhà báo Nguyễn Đức Hiển nói; đồng thời cho rằng tòa soạn cần có bộ phận pháp chế để xây dựng, giám sát và cập nhật quy định về sử dụng AI.

Nhà báo Ngô Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Đồng Tháp cho rằng: Trong mô hình báo chí hội tụ, các cơ quan báo chí cần có một đầu mối có nhiệm vụ theo dõi rủi ro nội dung trên toàn bộ vòng đời sản phẩm. Không phải để “duyệt thêm một lần”, mà để phát hiện sớm những nguy cơ như: Sai thông tin; vi phạm bản quyền; vi phạm quyền hình ảnh; lộ dữ liệu cá nhân; sử dụng nội dung AI không phù hợp; khủng hoảng thông tin trên mạng xã hội; và các vấn đề phát sinh sau khi nội dung đã xuất bản. Khi xảy ra sự cố, đầu mối này phải có khả năng kích hoạt ngay quy trình xử lý đồng bộ trên tất cả các nền tảng. Mục tiêu quan trọng nhất là phát hiện rủi ro trước hoặc chủ động xử lý khi sự cố xảy ra. Điều này cũng đòi hỏi những người làm báo phải hiểu hơn về luật, luôn cập nhật những quy định pháp luật mới, nhận diện các rủi ro pháp lý trong thực tiễn tác nghiệp và tìm kiếm các giải pháp phù hợp với yêu cầu hoạt động báo chí trong tình hình mới.

Ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng: “Trong môi trường số, một thông tin sai lệch có thể được lan truyền với tốc độ chóng mặt, một nội dung vi phạm có thể bị sao chép và phát tán trên nhiều nền tảng chỉ trong thời gian ngắn. Khi đó, hậu quả không chỉ dừng lại ở một quyết định xử phạt tài chính hay nguy cơ đình bản, mà nghiêm trọng hơn là tổn hại trực tiếp đến uy tín của tòa soạn và niềm tin của công chúng”.