Nhân lực Công nghệ thông tin trước yêu cầu mới từ trí tuệ nhân tạo
Trí tuệ nhân tạo làm thay đổi yêu cầu năng lực và mở ra những hướng nghề nghiệp mới trong ngành Công nghệ thông tin.

Sinh viên Viện Công nghệ thông tin – Học viện Phụ nữ Việt Nam.
Cấu trúc công việc và tiêu chuẩn năng lực thay đổi căn bản
PGS.TS. Ngô Tứ Thành, Viện Công nghệ thông tin – Học viện Phụ nữ Việt Nam cho rằng, điểm đáng chú ý của AI tác nhân là khả năng tự thực hiện một chuỗi nhiệm vụ để đạt được mục tiêu, thay vì chỉ phản hồi một yêu cầu riêng lẻ. AI có thể tiếp nhận nhiệm vụ, phân tích, chia nhỏ công việc, lựa chọn công cụ, thực hiện các thao tác, kiểm tra kết quả và tiếp tục điều chỉnh khi cần thiết.
Sự chuyển dịch này khiến các công việc trong ngành IT có thể được nhìn nhận thành ba nhóm lớn.
Nhóm thứ nhất là những công việc lặp lại, có quy trình tương đối rõ ràng và có thể kiểm tra kết quả bằng công cụ. Đây là nhóm chịu tác động trực tiếp nhất từ tự động hóa.
Chẳng hạn, viết những đoạn mã theo mẫu, tạo mã giao diện thông dụng, sửa một số lỗi cú pháp, xây dựng tài liệu kỹ thuật ban đầu, thực hiện kiểm thử cơ bản hoặc các thao tác bảo trì theo quy trình xác định. Trước đây, những công việc này cần thời gian và nhân lực thực hiện trực tiếp. Hiện nay, AI có thể hỗ trợ hoặc tự động hóa một phần đáng kể.
Theo PGS.TS. Ngô Tứ Thành, điều đó không có nghĩa tất cả những công việc trên lập tức biến mất. Tuy nhiên, những người chỉ có khả năng thực hiện các thao tác lập trình cơ bản, thiếu năng lực phân tích, thiết kế và kiểm chứng hệ thống sẽ đối diện nguy cơ bị thay thế lớn hơn. Nếu một người chỉ làm tốt việc viết mã theo yêu cầu có sẵn, trong khi AI cũng có thể thực hiện nhiệm vụ đó nhanh chóng, lợi thế nghề nghiệp của họ sẽ giảm đi.
Nhóm thứ hai là những nghề nghiệp cũ vẫn tồn tại nhưng thay đổi về bản chất công việc. Kỹ sư phần mềm, chuyên gia kiểm thử, quản trị hệ thống, phân tích nghiệp vụ, chuyên gia dữ liệu và kỹ sư an toàn thông tin vẫn có vai trò quan trọng. Tuy nhiên, phương thức làm việc sẽ khác trước.
Trong môi trường có AI tác nhân, kỹ sư phần mềm không chỉ trực tiếp viết mã mà còn phải phân tích yêu cầu, thiết kế kiến trúc, giao nhiệm vụ cho các tác nhân AI, đánh giá mã nguồn do AI tạo ra, kiểm tra kết quả và tích hợp sản phẩm. Khối lượng thao tác kỹ thuật trực tiếp có thể giảm, nhưng yêu cầu về tư duy hệ thống và khả năng kiểm soát chất lượng lại tăng lên.
Tương tự, kỹ sư kiểm thử không chỉ viết các kịch bản kiểm thử mà còn phải xây dựng chiến lược đánh giá, xác định tình huống rủi ro và kiểm chứng kết quả do AI tác nhân tạo ra. Chuyên gia an toàn thông tin cũng phải đối mặt với những nguy cơ mới khi các tác nhân có khả năng truy cập dữ liệu, sử dụng công cụ và thực hiện thao tác trực tiếp trên hệ thống.
“Như vậy, những nghề nghiệp này không biến mất nhưng cấu trúc công việc và tiêu chuẩn năng lực thay đổi căn bản”, PGS.TS. Ngô Tứ Thành cho hay.
Nhóm thứ ba là những chuyên môn mới hình thành từ hệ sinh thái AI tác nhân. Khi AI được tích hợp sâu vào các hệ thống phần mềm, nhu cầu nhân lực không chỉ tập trung vào xây dựng mô hình AI mà còn mở rộng sang thiết kế, điều phối, đánh giá, bảo vệ và vận hành những hệ thống có tác nhân tự động thực hiện nhiệm vụ. Có thể kể đến bảy hướng chuyên môn đáng chú ý.
Thứ nhất, kỹ sư AI tác nhân (AI Agent Engineer), phụ trách thiết kế tác nhân, tích hợp công cụ và xây dựng quy trình thực hiện nhiệm vụ.
Thứ hai, kỹ sư hệ thống đa tác nhân (Multi-Agent Engineer), tổ chức, điều phối và kiểm soát sự phối hợp giữa nhiều tác nhân AI.
Thứ ba, kiến trúc sư hệ thống AI (AI Systems Architect), thiết kế kiến trúc tích hợp AI, phần mềm, dữ liệu và hạ tầng.
Thứ tư, kỹ sư đánh giá AI (AI Evaluation Engineer), kiểm thử độ tin cậy, tính chính xác, hiệu quả và chi phí của hệ thống AI.
Thứ năm, kỹ sư an toàn AI (AI Security Engineer), kiểm soát quyền truy cập, phòng chống tấn công và giảm thiểu rủi ro.
Thứ sáu, kỹ sư vận hành AI (AI Operations Engineer), triển khai, giám sát, bảo trì và tối ưu hệ thống AI.
Thứ bảy, chuyên gia quản trị AI (AI Governance Specialist), xây dựng quy tắc sử dụng, đánh giá rủi ro và bảo đảm trách nhiệm giải trình.
PGS.TS. Ngô Tứ Thành lưu ý, sinh viên tốt nghiệp IT không nhất thiết phải trở thành nhà nghiên cứu phát triển mô hình AI mới có thể tham gia vào hệ sinh thái nghề nghiệp này. Họ có thể phát triển theo hướng xây dựng ứng dụng tích hợp AI, bảo vệ hệ thống AI, kiểm thử tác nhân hoặc thiết kế quy trình làm việc có sự phối hợp giữa con người và máy móc.
Ngoài ra, AI tác nhân còn mở ra khả năng hình thành nhóm nhân sự đa năng kết hợp giữa kinh doanh và công nghệ. Đây là những người vừa có kiến thức kỹ thuật, vừa hiểu sâu nghiệp vụ kinh doanh của doanh nghiệp, có khả năng sử dụng AI để giải quyết các bài toán thực tế. Các trường đại học cần nhận diện sớm những hướng dịch chuyển này để chuẩn bị chương trình đào tạo phù hợp.

PGS.TS. Ngô Tứ Thành trong giờ dạy.
Yêu cầu mới với sinh viên và cơ sở đào tạo
Từ những phân tích trên, PGS.TS. Ngô Tứ Thành lưu ý năng lực sinh viên theo học ngành IT cần chuẩn bị để không bị động trước sự thay đổi của thị trường lao động.
Theo đó, điều đầu tiên, sinh viên không nên chỉ tập trung vào việc học một ngôn ngữ lập trình hay thành thạo một công cụ cụ thể. Công cụ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng tư duy thuật toán, kiến thức về hệ thống, khả năng phân tích vấn đề và hiểu biết về công nghệ vẫn là những năng lực có giá trị lâu dài.
Sinh viên cần chủ động tiếp cận AI tạo sinh và AI tác nhân, học cách xây dựng yêu cầu, phân chia nhiệm vụ, tích hợp công cụ và kiểm chứng kết quả. Đồng thời, cần tìm hiểu các bài toán thực tế của doanh nghiệp, phát triển khả năng kết hợp kiến thức công nghệ với nghiệp vụ của những lĩnh vực khác.
Một kỹ sư IT có thể không trực tiếp tạo ra mô hình AI nhưng vẫn có nhiều cơ hội nghề nghiệp nếu biết sử dụng AI để phát triển ứng dụng, thiết kế hệ thống, bảo đảm an toàn hoặc giải quyết những vấn đề cụ thể của doanh nghiệp. Khả năng kết hợp giữa chuyên môn kỹ thuật và hiểu biết nghiệp vụ sẽ ngày càng có ý nghĩa.
Về phía các trường đại học, PGS.TS. Ngô Tứ Thành cho rằng, thách thức lớn nhất không đơn thuần là bổ sung một số học phần về AI mà là đổi mới tư duy đào tạo. Cần chuyển từ việc chú trọng khả năng thực hiện các thao tác kỹ thuật sang phát triển đồng thời kiến thức nền tảng, tư duy hệ thống, năng lực làm chủ AI và trách nhiệm nghề nghiệp.
Sự phát triển của AI tác nhân đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với ngành IT. Một số công việc lập trình và xử lý thông tin có thể được tự động hóa; nhiều nghề nghiệp hiện có sẽ thay đổi phương thức làm việc; đồng thời, các chuyên môn liên quan đến thiết kế, điều phối, kiểm thử, bảo vệ và vận hành hệ thống AI mở ra những hướng phát triển mới.
Tuy nhiên, cơ hội đó không mặc nhiên đến với tất cả mọi người. Nó đòi hỏi sự thích ứng của từng cá nhân, doanh nghiệp và đặc biệt là hệ thống giáo dục.
“Tương lai của kỹ sư IT không chỉ được quyết định bởi khả năng viết được bao nhiêu dòng mã mà còn phụ thuộc vào khả năng xác định đúng vấn đề, thiết kế giải pháp, điều phối công nghệ và kiểm chứng kết quả.
Vì vậy, thay vì chỉ lo ngại AI sẽ lấy đi bao nhiêu việc làm, các trường đại học cần chủ động trả lời câu hỏi quan trọng hơn: Phải đào tạo sinh viên hôm nay như thế nào để các em có đủ năng lực đảm nhiệm những công việc và nghề nghiệp mới của ngày mai? Mục tiêu không chỉ là đào tạo cho những nghề đang có, mà còn phải chuẩn bị cho cả những nghề sẽ xuất hiện trong tương lai”, PGS.TS. Ngô Tứ Thành cho hay.

