Nhãn Sơn Thủy vào mùa trái ngọt

Các nhà vườn tại xóm Sơn Thủy tập trung thu hái giống nhãn Hương Chi.

Đậm đà hương vị nhãn Sơn Thủy

Men theo những tuyến đường bê tông dẫn vào xóm Sơn Thủy, nơi được hợp nhất từ các xóm Lốc Khoang, Nèo... trước đây, dễ dàng bắt gặp những vườn nhãn sai trĩu quả. Tiếng kéo cắt nhãn, tiếng xe thu mua ra vào cùng nụ cười của người nông dân tạo nên bức tranh mùa vụ đầy sức sống.

Tại vườn nhãn rộng hơn 2ha của gia đình ông Bùi Văn Lực, ở xóm Sơn Thủy có hơn 200 gốc nhãn Hương Chi và nhãn Miền đều đã trên 20 năm tuổi, thân cây to, tán xòe rộng, quả sai lúc lỉu minh chứng cho sự thích nghi của giống cây này trên vùng đất xứ Mường.

Ông Bùi Văn Lực là một trong những người đầu tiên đưa giống nhãn Hương Chi về trồng trên vùng đất này. Sau hơn hai thập kỷ gắn bó, loại cây này thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng địa phương, trở thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình ông và nhiều hộ dân trong vùng.

Nhãn Hương Chi có cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt thanh.

Ông Lực cho biết: “Ai cũng nghĩ cây nhãn phải nhiều năm mới cho quả, sợ không hiệu quả. Nhưng tôi tin đất quê mình không thua kém nơi nào, chỉ cần chọn đúng giống, chăm sóc tốt thì sẽ thành công. Là đảng viên thì phải tiên phong, nói đi đôi với làm để bà con thấy hiệu quả mà làm theo".

Thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, xã Nật Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Đú Sáng, Hùng Sơn, Xuân Thủy và Bình Sơn (huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình cũ). Trong đó, vùng trồng nhãn Sơn Thủy tập trung chủ yếu tại địa bàn xã Xuân Thủy trước đây, nay là các xóm Sơn Thủy của xã Nật Sơn.

Với lợi thế về thổ nhưỡng và khí hậu, người dân đã tận dụng diện tích vườn tạp, đất đồi để phát triển cây nhãn, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung. Đến nay, toàn xã có hơn 200ha nhãn Sơn Thủy với hàng trăm hộ dân tham gia trồng, trong đó nhiều gia đình lựa chọn cây nhãn là cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập ổn định. Hai giống nhãn được trồng phổ biến nhất là nhãn Hương Chi và nhãn Miền.

Niên vụ năm nay, năng suất bình quân đạt khoảng 15 tấn quả/ha. Những ngày đầu vụ, nhãn được thương lái thu mua với giá từ 30.000-35.000 đồng/kg. Khi bước vào chính vụ, giá bán dao động từ 14.000-18.000 đồng/kg, tùy theo chất lượng quả và thời điểm thu hoạch.

Nâng tầm thương hiệu nhãn Sơn Thủy

Những năm gần đây, nhãn Sơn Thủy từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Năm 2016, sản phẩm được cấp bảo hộ nhãn hiệu tập thể và chứng nhận an toàn thực phẩm; năm 2019 đạt chứng nhận VietGAP, được cấp mã số vùng trồng; năm 2020 được công nhận sản phẩm OCOP. Đặc biệt, từ tháng 8/2022, nhãn Sơn Thủy đáp ứng các tiêu chuẩn để xuất khẩu sang thị trường EU, mở ra cơ hội nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Người dân xóm Sơn Thủy lựa chọn nhãn để cung cấp ra thị trường tiêu thụ.

Ông Nguyễn Văn Liên, thương lái đến từ Hải Phòng cho biết: Nhãn Sơn Thủy phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Quả nhãn có cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt thanh, hương thơm nhẹ nên được thị trường đón nhận và ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng. Tuy nhiên, chất lượng nhãn hiện chưa đồng đều giữa các nhà vườn, chỉ một số hộ duy trì được sản phẩm đạt tiêu chuẩn. Để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của thương hiệu nhãn Sơn Thủy, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường liên kết tiêu thụ.

Mặc dù được kỳ vọng là đầu mối liên kết sản xuất và tiêu thụ, Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Sơn Thủy vẫn chưa phát huy hiệu quả vai trò dẫn dắt. Nhiều hộ trồng nhãn cho biết việc sản xuất hiện vẫn chủ yếu theo quy mô nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm, thiếu sự đồng bộ trong quy trình sản xuất và tiêu thụ. Điều này khiến sức cạnh tranh của sản phẩm chưa cao và mục tiêu xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho nhãn Sơn Thủy vẫn còn nhiều khó khăn.

Nhãn Sơn Thủy - cây trồng giảm nghèo được nhiều hộ dân trên địa bàn tham gia trồng và chăm sóc.

Đồng chí Bạch Công Ban - Phó Chủ tịch UBND xã Nật Sơn cho biết, nhãn Sơn Thủy là cây trồng đã được xây dựng thương hiệu nhiều năm qua, mang lại hiệu quả kinh tế ổn định, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân. Xã đang rà soát toàn bộ diện tích, đánh giá năng suất, chất lượng để xây dựng chiến lược phát triển theo hướng bền vững, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung gắn với nâng cao giá trị sản phẩm.

Cùng với việc định hướng phát triển vùng trồng, địa phương đẩy mạnh quảng bá thương hiệu nhãn Sơn Thủy trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng số, mở rộng kênh tiêu thụ, đưa sản phẩm tiếp cận nhiều thị trường hơn. Địa phương mong muốn ngành nông nghiệp tỉnh quan tâm hỗ trợ về nguồn vốn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, định hướng phát triển vùng trồng, đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ, mở rộng thị trường trong nước và thúc đẩy xuất khẩu.

Bên cạnh đó, địa phương cũng khuyến khích các hộ trồng nhãn tích cực học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình, vườn mẫu, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Qua đó, từng bước phát triển nhãn Sơn Thủy trở thành vùng cây ăn quả đặc trưng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương.