Nhân tố bất ngờ giúp Ukraine duy trì thế trận khi sự hỗ trợ của Mỹ xuống mức thấp nhất

Thông qua cơ chế PURL, các nước châu Âu tài trợ phần lớn Patriot và HIMARS cho Ukraine, phản ánh sự dịch chuyển gánh nặng viện trợ từ Mỹ sang EU (trong ảnh: Tổng thống Volodymyr Zelensky thị sát cuộc tập trận của binh sĩ Ukraine cùng với các thiết bị quân sự, trong đó có hệ thống đánh chặn tên lửa Patriot, tại một địa điểm ở Đức). Ảnh: Reuters/TTXVN

Truyền thông Ukraine (Kyiv Independent, RBC-Ukraine), dẫn dữ liệu cập nhật từ Ukraine Support Tracker và báo cáo phân tích Kiel Policy Brief của Viện Kinh tế Thế giới Kiel công bố ngày 11/2, cho biết một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong cấu trúc viện trợ quốc tế đã diễn ra. Trong khi sự hỗ trợ từ Mỹ sụt giảm kỷ lục, châu Âu đã nổi lên như một nhân tố quyết định giúp Ukraine duy trì năng lực quốc phòng.

Viện trợ Mỹ sụt giảm kỷ lục

Năm 2025 ghi nhận sự sụt giảm mạnh mẽ trong viện trợ của Mỹ dành cho Ukraine, với mức giảm trên 90% so với mức trung bình của giai đoạn 2022-2024. Sự sụt giảm này trùng khớp với năm đầu tiên Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, ông Trump đã không phân bổ bất kỳ gói viện trợ quốc phòng mới nào theo Quyền rút của Tổng thống (PDA) - công cụ vốn được người tiền nhiệm Joe Biden sử dụng thường xuyên.

Trong cả năm 2025, Mỹ chỉ cung cấp một gói hỗ trợ quân sự mang tính tượng trưng trị giá khoảng 400 triệu USD. Đồng thời, không có cam kết tài chính hoặc nhân đạo lớn nào mới từ Washington được ghi nhận.

Châu Âu trở thành "lá chắn" thay thế

Trong bối cảnh Mỹ rút dần sự hỗ trợ, các quốc gia châu Âu đã tăng cường đóng góp đáng kể để bù đắp khoảng trống. Cụ thể: Viện trợ quân sự từ châu Âu tăng 67%, hỗ trợ tài chính và nhân đạo tăng 59%.

Nhờ sự gia tăng này, tổng lượng viện trợ quốc tế cho Ukraine năm 2025 vẫn duy trì ở mức gần bằng các năm trước, bất chấp sự thiếu hụt từ phía Mỹ. Tuy nhiên, nếu xét riêng về tổng viện trợ quân sự toàn cầu, mức này vẫn giảm 13% so với trung bình hàng năm giai đoạn 2022-2024.

Một "nhóm nòng cốt" các nhà tài trợ mới đã hình thành tại châu Âu. Đức và Vương quốc Anh hiện chịu trách nhiệm cho 2/3 tổng viện trợ quân sự của Tây Âu dành cho Ukraine giai đoạn 2022-2025. Các quốc gia dẫn đầu về viện trợ quân sự năm 2025 bao gồm: Đức với khoảng 9 tỷ euro, Vương quốc Anh hơn 5,4 tỷ euro, Thụy Điển với 3,7 tỷ euro.

Nhóm các nước Bắc Âu (Na Uy, Đan Mạch, Thụy Điển) thể hiện cam kết mạnh mẽ nhất khi dành hơn 0,6% GDP cho vũ khí cho Ukraine. Ngược lại, sự đóng góp từ các khu vực khác có dấu hiệu suy giảm rõ rệt. Viện trợ quân sự từ Đông Âu giảm từ 17% (năm 2022) xuống còn 2% (năm 2025); khu vực Nam Âu giảm từ 7% xuống còn 3% trong cùng kỳ.

Thay vì viện trợ trực tiếp như trước, chính quyền Tổng thống Trump đã lựa chọn hình thức bán vũ khí thông qua các đối tác NATO bằng cơ chế PURL (Danh sách các nhu cầu ưu tiên của Ukraine).

Thông qua PURL, 24 quốc gia tài trợ đã đóng góp tổng cộng 3,7 tỷ euro để mua vũ khí trực tiếp từ kho dự trữ của Mỹ, bao gồm các hệ thống quan trọng như tên lửa HIMARS và hệ thống phòng không Patriot. Kết quả là khoảng 75% tên lửa Patriot và gần 90% đạn dược cho các hệ thống phòng không khác của Ukraine trong năm 2025 đều do các đối tác châu Âu chi trả.

Xu hướng tự chủ và triển vọng 2026

Một bước chuyển dịch quan trọng khác là việc đầu tư trực tiếp vào ngành công nghiệp quốc phòng nội địa của Ukraine. Thay vì chỉ cung cấp vũ khí sản xuất sẵn, các đối tác đã bắt đầu đặt hàng trực tiếp từ các nhà máy tại Ukraine. Thị phần của các hợp đồng này đã tăng vọt từ 4% (cuối năm 2024) lên 22% (cuối năm 2025).

Dự báo cho năm 2026 hiện khá lạc quan nhờ Quỹ Hỗ trợ Ukraine mới của EU với tổng trị giá 90 tỷ euro. Trong đó, 60 tỷ euro được dành riêng để hỗ trợ ngành quốc phòng Ukraine tự chủ sản xuất. Ngoài ra, Nhật Bản dự định tham gia sáng kiến của NATO để cung cấp thiết bị do Mỹ sản xuất, và Albania cũng đã gia nhập cơ chế PURL vào giữa tháng 1/2026.

Ông Christoph Trebesch, người đứng đầu Ukraine Support Tracker, nhận định: "Việc ngày càng phụ thuộc vào viện trợ đa phương ở cấp độ EU đồng nghĩa với việc hỗ trợ được phân bổ công bằng hơn theo tỷ trọng GDP, đặc biệt là trong viện trợ tài chính. Tuy nhiên, viện trợ quân sự vẫn đòi hỏi sự đóng góp song phương và chúng ta thấy sự chia sẻ gánh nặng vẫn chưa đồng đều ở mảng này".

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc