Nhật Bản lần đầu tiên cho phép xuất khẩu vũ khí sát thương

Xe tăng Type 10 tham gia cuộc diễn tập quân sự thường niên mừng năm mới của Lực lượng Phòng vệ mặt đất tại thao trường Narashino ở Funabashi, tỉnh Chiba, ngày 11/1. Ảnh: Reuters

Thay đổi chính sách quan trọng

Dựa trên đề xuất từ liên minh cầm quyền, Nội các của Thủ tướng Sanae Takaichi đã thông qua những thay đổi tại cuộc họp sáng 21/4, cho phép phân loại trang thiết bị quốc phòng thành hai loại: “vũ khí” (bao gồm các hệ thống gây sát thương như tàu chiến, xe tăng và tên lửa), và “phi vũ khí”, hay các thiết bị không gây sát thương như radar và thiết bị bảo hộ. Quyết định về việc xuất khẩu vũ khí sát thương sẽ được Hội đồng An ninh Quốc gia xem xét, bao gồm thủ tướng và các bộ trưởng liên quan và chỉ giới hạn ở những quốc gia có thỏa thuận chuyển giao thiết bị quốc phòng và công nghệ với Nhật Bản. Quy định này đã hoàn toàn bãi bỏ quy định trước kia, vốn chỉ cho phép xuất khẩu quân sự của Nhật Bản hạn chế trong 5 lĩnh vực cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi.

Đồng thời, Nhật Bản vẫn duy trì ba nguyên tắc xuất khẩu, bao gồm kiểm soát nghiêm ngặt, hạn chế chuyển giao cho bên thứ ba và cấm bán vũ khí cho các quốc gia đang tham gia xung đột. Tuy nhiên, trong tài liệu trình bày về các thay đổi, Chính phủ cho biết có thể đưa ra ngoại lệ khi cần thiết vì an ninh quốc gia.

Áp lực từ tình hình quốc tế

Các cuộc chiến tại Ukraine và Trung Đông cũng đang gây áp lực lên năng lực sản xuất vũ khí của Mỹ, từ đó mở rộng cơ hội cho Nhật Bản. Đồng thời, các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung khi những cam kết an ninh lâu nay của Washington trở nên kém chắc chắn hơn dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Các quan chức và nhà ngoại giao Nhật Bản cho biết, nhiều quốc gia, từ Ba Lan đến Philippines, đang tìm kiếm cơ hội mua sắm khi hiện đại hóa quân đội. Một trong những thương vụ đầu tiên có thể là xuất khẩu tàu chiến đã qua sử dụng sang Manila, theo hai nguồn tin.

Nhật Bản kỳ vọng việc xuất khẩu quốc phòng sẽ giúp củng cố nền tảng công nghiệp bằng cách tăng sản lượng, giảm chi phí trên mỗi đơn vị và mở rộng năng lực sản xuất mà nước này có thể tận dụng trong trường hợp khủng hoảng quân sự.

Các nhà thầu như Mitsubishi Heavy Industries có thể chế tạo các hệ thống tiên tiến, bao gồm tàu ngầm, máy bay chiến đấu và tên lửa, nhưng trong nhiều thập kỷ qua chủ yếu dựa vào các đơn hàng nhỏ từ một khách hàng duy nhất là Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản.

Nỗ lực tăng cường sức mạnh quân sự

Nhật Bản cũng đang thúc đẩy các nỗ lực chưa từng có nhằm tăng cường quân sự - mua sắm tên lửa, máy bay tàng hình và máy bay không người lái - mà nước này cho là cần thiết để răn đe mọi mối đe dọa đối với lãnh thổ của mình.

Tokyo cũng đang phát triển một máy bay chiến đấu thế hệ mới cùng Anh và Italy, dự kiến triển khai vào giữa những năm 2030, như một phần của chiến lược chia sẻ chi phí phát triển và tiếp cận công nghệ mới.

Nhật Bản đã liên tục tăng chi tiêu quốc phòng trong những năm gần đây lên mức 2% GDP, và Chính phủ của bà Takaichi dự kiến sẽ công bố các mức tăng tiếp theo trong năm nay khi đưa ra chiến lược an ninh mới.