Nhật Bản thông qua định hướng chính sách kinh tế

Toàn cảnh phiên họp Quốc hội Nhật Bản tại thủ đô Tokyo. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN

Bản “Chính sách cơ bản về quản lý kinh tế và tài khóa, cải cách” hằng năm đánh dấu sự thay đổi so với xu hướng thắt chặt chi tiêu mà Thủ tướng Takaichi cho rằng đã hạn chế đầu tư cho tương lai trong thời gian trước đây. Trong bối cảnh nợ công của Nhật Bản hiện cao hơn gấp 2 lần quy mô nền kinh tế, dư địa tài khóa của nước này bị hạn chế. Những lo ngại về tình hình tài chính công dưới thời Thủ tướng Takaichi - người nhậm chức vào tháng 10/2025 - đã tác động đến thị trường, khiến lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng mạnh.

Theo văn kiện chính sách, Chính phủ Nhật Bản coi tài khóa tới (bắt đầu từ tháng 4/2027) là “năm đầu tiên của kỷ nguyên chi tiêu có trách nhiệm và chủ động”, đồng thời đặt mục tiêu tổng đầu tư từ khu vực công và tư nhân đạt 370.000 tỷ yen (khoảng 2.300 tỷ USD) vào tài khóa 2040. Định hướng dài hạn này nhằm tạo môi trường dự báo ổn định hơn cho doanh nghiệp.

Theo kế hoạch mới, Chính phủ Nhật Bản sẽ thúc đẩy đầu tư vào 17 lĩnh vực liên quan đến an ninh kinh tế, khả năng ứng phó khủng hoảng và các ngành công nghiệp chiến lược, trong đó tập trung đáng kể vào lĩnh vực bán dẫn. Để bảo đảm nguồn lực tài chính, từ tài khóa 2027, ngân sách nhà nước sẽ bổ sung một khoản phân bổ đầu tư mới nhằm xây dựng “một nước Nhật vững mạnh và thịnh vượng”. Theo đó, các bộ, ngành có thể đề xuất ngân sách mà không bị giới hạn trần chi tiêu. Các đề xuất sẽ được đánh giá dựa trên khả năng tạo ra tăng trưởng thông qua hiệu quả đầu tư. Văn kiện nhấn mạnh chính phủ sẽ “thay đổi căn bản phương thức xây dựng ngân sách”.

Văn kiện cho rằng trong nhóm các nền kinh tế phát triển đang xuất hiện xu hướng chính phủ và khu vực tư nhân phối hợp triển khai các khoản đầu tư công nghiệp quy mô lớn, dài hạn, đồng thời cam kết ứng phó với “kỷ nguyên cạnh tranh gay gắt trên toàn cầu về chính sách công nghiệp”.

Đáng chú ý, định hướng mới không đưa ra cam kết theo đuổi “củng cố tài khóa” – cụm từ từng xuất hiện trong chính sách kinh tế cơ bản được xây dựng dưới thời người tiền nhiệm của bà Takaichi là ông Shigeru Ishiba hồi năm ngoái. Việc loại bỏ cụm từ này trong dự thảo trước đó từng khiến thị trường bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật Bản và đồng yen, do lo ngại tình trạng tài chính công có thể tiếp tục xấu đi. Thay vì duy trì mục tiêu đạt thặng dư ngân sách cơ bản trong một năm cụ thể – tức nguồn thu từ thuế và các khoản thu khác đủ bù đắp chi tiêu, không tính chi phí trả nợ – Chính phủ Nhật Bản sẽ hướng tới giảm ổn định tỷ lệ nợ công/GDP trong nhiều năm.

Trong định hướng mới, Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu đạt tốc độ tăng trưởng thực trên 1% và tăng trưởng danh nghĩa trên 3% “trong thời gian sớm nhất có thể”. Tuy nhiên, đây được đánh giá là những mục tiêu đầy tham vọng. Theo Văn phòng Nội các Nhật Bản, tốc độ tăng trưởng thực bình quân của nước này trong giai đoạn tài khóa 2021-2025 chỉ đạt 0,4%.

Liên quan đề xuất giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm và đồ uống trong 2 năm, vấn đề này hiện vẫn đang được các đảng cầm quyền và đối lập thảo luận. Chính phủ cam kết sẽ đưa ra quyết định “vào đầu tháng 8” nhằm triển khai việc giảm thuế từ tháng 4/2027 nếu được thông qua.

Định hướng chính sách lần này được đưa ra trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang bước vào chu kỳ tăng lãi suất để ứng phó với lạm phát, đồng thời từng bước thu hẹp lượng trái phiếu chính phủ nắm giữ sau thời gian dài thực hiện chính sách kích thích nhằm chống giảm phát. Trước những lo ngại rằng chính phủ có thể gây sức ép để BOJ trì hoãn tăng lãi suất nhằm tránh ảnh hưởng đến tăng trưởng, văn kiện cuối cùng đã bổ sung chú thích khẳng định các quyết định về chính sách tiền tệ thuộc thẩm quyền của BOJ, phù hợp với quy định về tính “độc lập” của ngân hàng trung ương trong lĩnh vực tiền tệ.