Nhật Bản xoay trục năng lượng, sử dụng nguồn dầu từ Mỹ thay thế Trung Đông

Số dầu này đã được bơm qua đường ống ngầm dưới biển đến nhà máy lọc dầu Chiba của Cosmo Oil, một cơ sở vốn từ lâu xử lý dầu trung bình chứa lưu huỳnh cao từ Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Saudi Arabia (A-rập Xê-út).

Tàu chở dầu của Mỹ cập cảng ở vịnh Tokyo, Nhật Bản ngày 26/4/2026. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Theo mạng X, đây là chuyến hàng dầu thô đầu tiên từ Mỹ đến Nhật Bản kể từ khi cuộc chiến với Iran bùng nổ vào ngày 28/2/2026. Tuy nhiên, theo cách đánh giá của Cosmo và Bộ Kinh tế, Thương mại và Kỹ nghệ Nhật Bản, khối lượng 910.000 thùng chỉ tương đương khoảng nửa ngày tiêu thụ nội địa của Nhật Bản.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở khối lượng mà ở sự chuyển hướng mang tính cấu trúc. Nhật Bản, quốc gia từng phụ thuộc 94,2% nguồn dầu thô từ Trung Đông tính đến tháng 2, nay đã bắt đầu tái cấu hình hệ thống năng lượng kéo dài suốt 70 năm chỉ trong vòng 55 ngày.

Bộ Kinh tế Nhật xác nhận rằng chỉ khoảng một nửa nhu cầu dầu thô trong tháng 5 đã được bảo đảm. Các nhà máy lọc dầu, vốn đã hoạt động ở mức 67-68% công suất trước khủng hoảng, hiện đang tiếp tục giảm công suất vì không thể tìm đủ nguồn dầu tương đương từ Trung Đông.

Bắt đầu từ ngày 1/5, Nhật Bản sẽ xuất kho 36,48 triệu thùng từ kho Dự trữ Dầu Chiến lược, với tổng trị giá khoảng 3,4 tỷ USD, đánh dấu lần rút kho thứ hai kể từ khi chiến sự bùng phát.

Vấn đề cốt lõi nằm ở sự khác biệt về đặc tính dầu. Các nhà máy lọc dầu Nhật Bản được thiết kế để xử lý dầu từ vùng Vịnh Persia, có độ API khoảng 33 và hàm lượng lưu huỳnh 1,8%. Trong khi đó, dầu WTI của Texas có độ API khoảng 40 và lưu huỳnh chỉ 0,4%. Việc đưa dầu nhẹ, sạch vào hệ thống được tối ưu cho dầu trung bình chứa lưu huỳnh cao sẽ làm sai lệch sản lượng, tạo ra nhiều xăng và naphta hơn, nhưng lại thiếu diesel và nhiên liệu phản lực, là hai loại nhiên liệu chủ yếu cho vận tải Nhật Bản. Chính vì vậy, các nhà máy buộc phải giảm công suất không phải vì thiếu dầu, mà vì thiếu đúng loại dầu phù hợp với cấu trúc kỹ thuật hiện hữu.

Dự kiến trong tháng 5, sẽ có thêm 3 tàu chở dầu Mỹ cập bến Nhật Bản. Xuất khẩu dầu thô của Mỹ sang châu Á đã tăng mạnh từ mức 1,1 triệu thùng mỗi ngày trước chiến tranh lên dự báo 3,29 triệu thùng trong tháng 5. Lưu lượng tàu chở dầu qua Kênh đào Panama cũng đã đạt mức cao nhất trong 4 năm vào đầu tháng 4, với phí đấu giá để vượt hàng chờ lên tới 4 triệu mỗi lượt.

Song song với chuyển dịch năng lượng, Nhật Bản cũng đang gia tăng đầu tư chiến lược vào Mỹ. Hai dự án lớn được công bố tại hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và lãnh đạo Nhật Bản vào ngày 19/3 vừa qua bao gồm 40 tỷ USD vào các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ của GE Vernova và 33 tỷ USD vào cơ sở khí đốt tự nhiên, đều đặt trên lãnh thổ Mỹ.

Ngân sách quốc phòng của Nhật Bản trong tài khóa 2026 đạt mức kỷ lục 9,04 nghìn tỷ yen, bao gồm các hệ thống tên lửa tầm xa và mạng lưới drone phòng thủ duyên hải. Quốc gia này hiện nắm giữ 1,239 nghìn tỷ trái phiếu Mỹ, qua đó vừa tài trợ cho năng lực năng lượng của Mỹ, vừa mua năng lượng bằng USD, đồng thời tái đầu tư dòng tiền trở lại thị trường công khố phiếu, gián tiếp hỗ trợ các lực lượng hải quân Mỹ đang thi hành phong tỏa tại eo biển Hormuz.

Sự kiện tàu OTIS không chỉ là một chuyến hàng đơn lẻ, mà là dấu hiệu hữu hình đầu tiên của một sự chuyển trục chiến lược, trong đó Mỹ đang tái định vị vai trò từ người bảo đảm an ninh Trung Đông sang nhà cung cấp năng lượng chủ lực cho khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trong vòng chưa đầy 60 ngày./.