Nhiều địa phương gặp khó trong xử lý nhà đất dôi dư

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Tài chính, đến ngày 27/4, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý là 11.396 cơ sở. Trong đó, 9.228 cơ sở do địa phương quyết định thu hồi, chuyển giao và 2.168 cơ sở do các cơ quan Trung ương chuyển giao về địa phương. Tuy nhiên, trong số này mới chỉ có 5.065 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác, sử dụng. Điều đó đồng nghĩa vẫn còn tới 6.331 cơ sở tiếp tục phải xử lý hoặc chưa thể khai thác hiệu quả. Đáng chú ý, trong số các cơ sở chưa hoàn tất xử lý, mới có 2.585 cơ sở đã có phương án cụ thể, còn tới 3.746 cơ sở vẫn chưa xác định được hướng xử lý rõ ràng.

Tại Công văn số 12139-CV/BNCTW ngày 31/12/2025 của Ban Nội chính Trung ương về thực hiện Kết luận Phiên họp thứ 29 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và Thông báo số 72-TB/BCĐTW ngày 30/12/2025 thông báo kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm, Đảng ủy Chính phủ được giao lãnh đạo, chỉ đạo “hoàn thành xử lý, khai thác, sử dụng đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy, đề xuất cơ chế đặc thù để xử lý (nếu cần thiết), không để hư hỏng, xuống cấp, lãng phí, hoàn thành trong quý II/2026”.

Mới đây nhất Thủ tướng Lê Minh Hưng ký Công điện số 39/CĐ-TTg về việc đẩy nhanh tiến độ khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp.

Thực tế chỉ ra, không ít địa phương vẫn đang gặp khó trong giai đoạn đưa tài sản vào khai thác sau tiếp nhận. Chẳng hạn tại Thanh Hóa, sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều trụ sở cơ quan như Kho bạc Nhà nước, Viện Kiểm sát nhân dân... rơi vào tình trạng bỏ trống. Không ít công trình dù mới được đầu tư xây dựng nhưng đã phải “cửa đóng then cài”, nhiều hạng mục bắt đầu xuống cấp do không sử dụng thường xuyên.

Sau sắp xếp, Thanh Hóa còn 166 xã, phường và hiện vẫn tồn đọng gần 500 cơ sở nhà, đất công dôi dư chưa được xử lý dứt điểm. Theo địa phương, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở việc chuyển đổi công năng khi nhiều cơ sở còn vướng quy định về nguồn gốc tài sản, hồ sơ pháp lý và cơ chế khai thác.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý công sản, về cơ chế, chính sách và thẩm quyền, hiện nay Trung ương đã phân cấp khá mạnh cho các bộ, ngành và địa phương. Tuy nhiên, kết quả thực hiện giữa các nơi lại rất khác nhau: có địa phương làm nhanh, dứt điểm, nhưng cũng có nơi triển khai chậm, lúng túng và kéo dài.

Chính vì vậy, Bộ Tài chính đang đề xuất xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh từ việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính; đồng thời lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2025/NĐ-CP về tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Theo đó, Bộ Tài chính lấy ý kiến đối với hàng loạt giải pháp mang tính đặc thù nhằm rút ngắn quy trình xử lý, giảm bớt thủ tục trung gian nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc quản lý tài sản công.

Đối với cơ chế cho thuê tài sản, dự thảo đề xuất đơn giản hóa việc xác định giá, không bắt buộc thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định phức tạp như hiện nay; đồng thời phân cấp cho đơn vị quản lý nhà hoặc Chủ tịch UBND cấp xã quyết định. Trường hợp đấu giá không thành, địa phương có thể được giảm giá linh hoạt để sớm đưa tài sản vào khai thác thay vì tiếp tục bỏ trống...

Đối với các cơ sở không còn phù hợp nhu cầu sử dụng hoặc khó khai thác hiệu quả, cơ chế mới cho phép xử lý linh hoạt hơn để thu hút nhà đầu tư tham gia khai thác. Đồng thời, các tài sản cần phá dỡ phục vụ mục đích công cộng cũng được đề xuất áp dụng thủ tục thanh lý đơn giản hơn để tránh kéo dài xử lý do tâm lý e ngại trách nhiệm.

Ông Thịnh khẳng định, việc sắp xếp, xử lý nhà, đất không phải là nhiệm vụ “làm một lần là xong”, mà sẽ tiếp tục phát sinh, điều chỉnh trong quá trình quản lý. Do đó, Nghị quyết này nhằm xử lý các tình huống đặc biệt trong giai đoạn hiện nay; nếu thực hiện tốt, có thể trở thành cơ sở cho chính sách lâu dài.