Nhiều vi phạm ở dự án tái định cư Nhâm

Hạ tầng Khu tái định cư vùng sạt lở xã Nhâm chưa xây dựng xong, công trình đã ngừng thi công. 

Thiếu trách nhiệm

Tháng 7/2019, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) phê duyệt chủ trương đầu tư DA Khu tái định cư vùng sạt lở xã Nhâm với tổng mức đầu tư 15 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách Trung ương năm 2018. DA do Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực huyện A Lưới (nay là Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 2) làm chủ đầu tư. Mục tiêu của DA là bố trí nơi ở ổn định cho khoảng 50 hộ dân bị mất đất do thiên tai và các hộ người Lào nhập quốc tịch Việt Nam, góp phần giữ vững quốc phòng, an ninh vùng biên giới. Đến nay, DA đã giải ngân 8,3 tỷ đồng trên tổng số 13,5 tỷ đồng, đạt 61,7% kế hoạch.

Tuy nhiên, kết luận mới đây của Thanh tra TP. Huế cho thấy, ngay từ khâu chuẩn bị, hồ sơ xin phê duyệt chủ trương đầu tư đã thể hiện sự vội vàng và thiếu trách nhiệm của các bên liên quan. UBND huyện A Lưới (cũ) trình phê duyệt chủ trương đầu tư khi hồ sơ chưa có bản đồ thể hiện địa hình khu vực, phương án thiết kế không phân kỳ đầu tư, tổng mức đầu tư chỉ tạm tính mà không có thuyết minh tính toán chi tiết.

Đáng chú ý, khi tham mưu cho UBND thành phố, Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính) đã bỏ qua quy định bắt buộc tại Nghị định 136/2015/NĐ-CP ngày 3/12/2015 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư công năm 2014. Cụ thể, Sở đã không lấy ý kiến các cơ quan chuyên môn gồm Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Dù Sở Xây dựng đã có công văn cảnh báo về việc này, song Sở Tài chính vẫn không báo cáo cụ thể các cảnh báo này và không thẩm định độ tuân thủ pháp luật hay hiệu quả kinh tế - xã hội mà vẫn trình UBND thành phố ký phê duyệt.

Sự thiếu trách nhiệm từ khâu chuẩn bị đó đã dẫn đến các thiếu sót trong công tác khảo sát và thiết kế thi công DA. Cụ thể, kết luận thanh tra cho thấy, đơn vị tư vấn khảo sát thiết kế (Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Thừa Thiên Huế) đã sử dụng máy định vị GPS cầm tay có độ chính xác thấp kết hợp bản đồ cũ năm 2015 khiến tọa độ dự án lệch tới 5m so với Hệ tọa độ Quốc gia. Đồng thời, các cơ quan chức năng còn bỏ qua bước khảo sát địa chất đối với diện tích đất san gạt nền.

Dù mục tiêu của DA là bố trí nơi ở ổn định cho 50 hộ dân biên giới vùng sạt lở, nhưng thực tế thiết kế bản vẽ chỉ cắm mốc phân được 44 lô đất ở và 2 lô đất công cộng, thiếu 6 lô so với mục tiêu phê duyệt. Hơn nữa, kết quả rà soát thực địa cho thấy có tới 30/44 lô đất ở không thể sử dụng do nằm trên địa hình cao, có nguy cơ sạt lở đất.

Kết luận thanh tra cũng cho thấy, công tác tham mưu, phê duyệt giá trị bồi thường, hỗ trợ còn vi phạm, thiếu sót dẫn đến huyện A Lưới (cũ) đã phê duyệt và thanh toán cho các hộ dân số tiền đền bù chi trả vượt hơn 25,9 triệu đồng. Việc chi trả bị bỏ dở khiến 4 hộ dân chưa nhận được 571 triệu đồng tiền đền bù dù đất đai đã bị cày xới.

Ngoài ra, chủ đầu tư đã thanh toán 100% chi phí quản lý dự án và giám sát khi công trình chưa kết thúc xây dựng, chưa nghiệm thu hoàn thành để đưa vào sử dụng; thanh toán thừa khối lượng bê tông mương rãnh vượt hơn 12,4 triệu đồng. Tổng số tiền phải giảm trừ quyết toán hơn 232 triệu đồng.

Thực hiện các thủ tục để đóng dự án

Theo ghi nhận của chúng tôi, do ngưng thi công trong thời gian dài, nhiều hạng mục của DA Khu tái định cư vùng sạt lở xã Nhâm đã xuống cấp, hoang hóa. Các tuyến đường nội bộ trở thành nơi trú ngụ của trâu, bò. Hệ thống cống, mương thoát nước bị bồi lấp. Nhiều lô đất tái định cư không còn nhận dạng được do cây cỏ mọc ùm tùm. Đặc biệt, tuyến đường dẫn lên khu tái định cư vẫn chưa hoàn thành san nền, mưa lũ gây xói lở nhiều điểm.

Theo báo cáo của chủ đầu tư, DA đã thi công hoàn thành khối lượng các hạng mục. Trong đó, nền đường đã hoàn thiện 95%, công trình trên tuyến đã thi công 5/6 cống, san nền đã hoàn thành 30%, hạng mục hệ thống cấp điện và thiết bị cấp điện đã hoàn thành 57%... Song, do “dính” hàng loạt vi phạm và thiếu sót, đến ngày 31/12/2020, DA phải dừng thi công.

Từ năm 2021 đến tháng 3/2026, UBND huyện A Lưới (cũ) và chủ đầu tư đã 8 lần gửi tờ trình xin điều chỉnh chủ trương đầu tư. Tuy nhiên, các hồ sơ điều chỉnh đều thiếu sót nhiều hạng mục. Thậm chí, tại lần trình thứ 8 (tháng 3/2026), Ban QLDA và Sở Tài chính còn đề xuất “mở rộng đối tượng bố trí tái định cư” và cắt giảm quy mô từ 50 hộ xuống 24 hộ. Thanh tra TP. Huế chỉ rõ việc Sở Tài chính đề xuất mở rộng đối tượng bố trí tái định cư là làm thay đổi hoàn toàn mục tiêu ban đầu của DA là trái với quy định sử dụng nguồn vốn dự phòng Trung ương năm 2018, đồng thời vi phạm các quy định liên quan khác của pháp luật.

Do DA kéo dài hơn 5 năm, không có chỗ ở, toàn bộ các hộ dân thuộc diện tái định cư ban đầu đã được chính quyền địa phương xét duyệt đưa vào thụ hưởng chính sách của Chương trình Mục tiêu Quốc gia 1719 và các chương trình khác. Bà con đã nhận hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất và ổn định cuộc sống. UBND xã A Lưới 2 đã có văn bản xác nhận, hiện nay trên địa bàn không còn đối tượng nào thuộc diện phải bố trí tái định cư vào DA này nữa.

Ông Hồ Hữu Phú, Phó Giám đốc phụ trách Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 2 cho biết, DA Khu tái định cư vùng sạt lở xã Nhâm để lại nhiều bài học kinh nghiệm trong quản lý DA đầu tư công cũng như việc kiểm soát chặt chẽ công tác khảo sát, rút kinh nghiệm sâu sắc trong việc thẩm định năng lực đơn vị tư vấn khảo sát địa chất, địa hình tại các DA vùng miền núi, biên giới.

Thực hiện kết luận của Thanh tra TP. Huế, chủ đầu tư đang phối hợp với Sở Tài chính và các đơn vị liên quan rà soát, tham mưu UBND thành phố thực hiện chuyển đổi mục đích, công năng khu đất phù hợp với quy hoạch mới của địa phương nhằm tránh lãng phí phần tài sản ngân sách đã đầu tư. Đồng thời, đề xuất thực hiện các thủ tục quyết toán, đóng dự án.

Từ các vi phạm được phát hiện, Chánh Thanh tra TP. Huế kiến nghị UBND thành phố ban hành chủ trương dừng hẳn Dự án Khu tái định cư vùng sạt lở đất tại xã Nhâm. Đồng thời, yêu cầu các địa phương rà soát, tham mưu chuyển đổi mục đích sử dụng khu đất và các tài sản công đã đầu tư dở dang phù hợp với quy hoạch mới, tránh lãng phí. Ban QLDA ĐTXD Khu vực 2 phải thực hiện giảm trừ quyết toán số tiền hơn 232 triệu đồng chi sai quy định; cân đối ngân sách chi trả dứt điểm số tiền hơn 571 triệu đồng bồi thường cho 4 hộ dân bị ảnh hưởng. Ngoài ra, Chánh Thanh tra thành phố cũng kiến nghị UBND TP. Huế chỉ đạo các đơn vị liên quan kiểm điểm nghiêm túc đối với các tập thể, cá nhân vi phạm.