Những điểm trùng hợp đáng chú ý giữa hai vụ tai nạn đường sắt cao tốc Tây Ban Nha

Hiện trường vụ tai nạn tàu cao tốc ở tỉnh Toledo, Tây Ban Nha, ngày 28/10/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Mạng lưới đường sắt cao tốc của Tây Ban Nha, lớn nhất châu Âu và lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, từ lâu đã là niềm tự hào của quốc gia này. Tuy nhiên, vụ tai nạn chết người ngày 28/10 tại Toledo, đánh dấu vụ tai nạn đường sắt thứ ba trong vòng 9 tháng, đã một lần nữa đưa vấn đề an toàn vào tâm điểm chú ý.

Theo các quan chức, ít nhất 68 người thiệt mạng sáng 28/10 sau khi một đoàn tàu cao tốc đâm vào đoàn tàu khác đang dừng trên đường ray, khiến nhiều toa tàu trật bánh. Ước tính có khoảng 544 hành khách trên hai đoàn tàu.

Theo báo The Guardian của Anh, Bộ trưởng Giao thông Tây Ban Nha Óscar Puente cho biết nguyên nhân vụ va chạm xuất phát từ sự cố khiến một hệ thống an toàn ngừng hoạt động vào khoảng 8h30 (giờ địa phương). Sự cố máy tính này buộc khoảng 6 đoàn tàu phải dừng trên đoạn đường ray dài 63 km.

Ông Puente cho biết ngay sau đó, trung tâm điều hành tại Madrid đã chỉ đạo một trong các đoàn tàu liên quan tiếp tục di chuyển với tốc độ bình thường, dẫn đến va chạm với đoàn tàu vẫn đang dừng trên đường ray. Ông nhấn mạnh: “Chính trung tâm điều hành, thông qua các nhân viên vận hành, đã đưa ra quyết định tiếp tục di chuyển, trong những tình huống mà theo quan điểm của chúng tôi là không thể giải thích được”.

Trong một tuyên bố, công ty đường sắt quốc gia Renfe cho biết đoàn tàu của đơn vị này đã nhận được chỉ đạo tiếp tục hành trình trước khi đâm vào đoàn tàu Iryo đang dừng tại chỗ.

Vụ tai nạn xảy ra sau một vụ va chạm khác hồi tháng 1 gần thị trấn Adamuz, thuộc vùng Andalucía, khiến 46 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.

Trong ngày 28/10, truyền thông nhanh chóng chỉ ra những điểm tương đồng giữa hai vụ tai nạn. Cả hai đều liên quan đến cùng các đơn vị vận hành tàu và xảy ra trên tuyến đường nối thủ đô Madrid với vùng Andalucía ở miền Nam, tuyến đường lâu đời nhất trong mạng lưới đường sắt cao tốc Tây Ban Nha.

Vụ tai nạn hồi tháng 1 đã làm dấy lên tranh luận về an toàn trên tuyến đường sắt này. Theo các công đoàn ngành đường sắt, những tranh luận đó vẫn chưa có hồi kết.

Thảm kịch ngày 28/10 xảy ra chỉ một ngày trước khi công đoàn lái tàu lớn nhất Tây Ban Nha dự kiến tổ chức đình công kéo dài 24 giờ tại công ty đường sắt quốc gia Renfe. Đầu tháng này, công đoàn tuyên bố: “Mục tiêu của chúng tôi là thay đổi hệ thống và làm cho nó an toàn hơn”.

Các yêu cầu của công đoàn bao gồm xây dựng quy trình ứng phó với tình trạng khẩn cấp về khí hậu và thiết lập các kênh liên lạc để người lao động có thể nêu lên những quan ngại. Công đoàn cũng yêu cầu bảo đảm các đoàn tàu hoạt động “đáng tin cậy và an toàn”, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng tôi yêu cầu các giải pháp kỹ thuật thực chất và dứt điểm cho những vấn đề về an toàn và độ tin cậy vốn đã tồn tại từ lâu đối với các phương tiện đường sắt của chúng tôi”.

Công đoàn này cũng kêu gọi tổ chức đình công kéo dài 6 ngày đối với các lái tàu tại Ouigo, đơn vị vận hành đường sắt cao tốc.

Vụ tai nạn hồi tháng 1 đã làm bùng lên tranh cãi chính trị, trong đó các bên đổ lỗi cho nhau về việc liệu chính phủ của đảng Xã hội do ông Pedro Sánchez đứng đầu có dành đủ ngân sách cho công tác bảo trì đường sắt hay không, trong bối cảnh tàu hỏa chiếm khoảng 57% tổng lưu lượng giao thông tại Tây Ban Nha.

Nguyên nhân vụ tai nạn hồi tháng 1 vẫn đang được điều tra. Một báo cáo sơ bộ cho thấy sự cố có thể bắt nguồn từ khiếm khuyết trên đường ray hoặc tại mối hàn nối hai đoạn ray. Tuy nhiên, báo cáo lưu ý rằng các khả năng khác vẫn đang được xem xét.

Lượng hành khách đi tàu tại Tây Ban Nha tăng 40% trong giai đoạn 2019-2024, trùng với thời điểm nước này mở cửa mạng lưới đường sắt cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia khai thác. Trong nửa đầu năm nay, có 25 triệu lượt hành khách sử dụng dịch vụ đường sắt cao tốc tại nước này.

Chính phủ Tây Ban Nha cho biết đã tăng chi tiêu cho công tác bảo trì mạng lưới đường sắt thêm 54% kể từ khi lên nắm quyền năm 2018. Theo phân tích của Reuters dựa trên dữ liệu của Liên minh châu Âu (EU), Tây Ban Nha là quốc gia chi tiêu nhiều nhất cho mạng lưới đường sắt cao tốc, với mức trung bình khoảng 1,5 tỷ euro mỗi năm trong giai đoạn 2018-2022. Hơn 90% mạng lưới đường sắt của nước này hiện được trang bị các hệ thống kiểm soát an toàn ở cấp độ cao nhất theo tiêu chuẩn EU.

Tuy nhiên, phần lớn nguồn kinh phí dường như được dành cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng mới, trong khi chỉ khoảng 16% được phân bổ cho công tác bảo trì, đổi mới và nâng cấp.

Dữ liệu của Ủy ban châu Âu cho thấy mức đầu tư của Tây Ban Nha cho công tác bảo trì mạng lưới đường sắt cao tốc dài 4.000 km vẫn thấp hơn so với các quốc gia như Đức và Thụy Sĩ. Một phần nguyên nhân có thể xuất phát từ sự khác biệt về tuổi thọ của các tuyến đường sắt, cũng như chi phí xây dựng công trình công cộng và vật liệu.

Theo số liệu của Cơ quan Thống kê Liên minh châu Âu (Eurostat), tính đến năm nay, Tây Ban Nha vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ tai nạn đường sắt thấp nhất trong khối, với số người thiệt mạng không quá 1 người trên mỗi 1.000 km đường ray.

Ngày 28/10, Thủ tướng Tây Ban Nha cho biết nước này sẽ triển khai các biện pháp nhằm khôi phục niềm tin vào hệ thống đường sắt cao tốc quốc gia. Ông Sánchez nhấn mạnh: “Việc một quốc gia như Tây Ban Nha để xảy ra hai vụ tai nạn đường sắt cao tốc trong cùng một năm là điều hoàn toàn không thể chấp nhận được”.

Đây là vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng nhất tại Tây Ban Nha kể từ năm 2013, khi một đoàn tàu trật bánh tại khúc cua gần thành phố Santiago de Compostela ở Tây Bắc nước này, khiến 80 người thiệt mạng.