Những ngôi đình lưu dấu thời gian

Đình Đoài lặng lẽ ẩn mình dưới những tán đại cổ kính.

Đến Hà Châu, những mái đình cổ gợi nhắc về một vùng quê có bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa. Trong đó, đình Đoài là địa chỉ tín ngưỡng đặc biệt, gắn với việc thờ phụng hai nhân vật lịch sử thuộc những thời kỳ khác nhau: Dương Tự Minh và Phạm Cự Lạng.

Dương Tự Minh là thủ lĩnh phủ Phú Lương dưới triều Lý, có công đoàn kết các dân tộc, bảo vệ vùng biên cương phía Bắc. Còn Phạm Cự Lạng (944-984) là vị tướng có nhiều đóng góp dưới triều Đinh và Tiền Lê, từng được giao trọng trách chỉ huy quân đội chống quân Tống xâm lược. Việc thờ phụng các nhân vật này thể hiện truyền thống tôn vinh những người có công với đất nước của cư dân địa phương.

Theo tư liệu nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Hán Nôm, đình Đoài còn lưu giữ hệ thống sắc phong và thần tích có giá trị. Đáng chú ý, công trình từng có 17 đạo sắc phong cùng một bản thần tích ghi chép sự tích các vị thần được thờ, trong đó có Phạm Cự Lạng và Dương Tự Minh. Những tư liệu này là căn cứ quan trọng để tìm hiểu lịch sử tín ngưỡng và quá trình hình thành đời sống văn hóa ở Hà Châu.

Theo tư liệu lưu giữ tại Di tích, đình được xây dựng vào năm 1717, thời Lê Cảnh Hưng. Người dân địa phương còn truyền lại rằng, trước khi có vị trí như hiện nay, đình từng được dựng ở một địa điểm khác. Trải qua thời gian và những biến động lịch sử, ngôi đình đã được tu bổ, gìn giữ, trong đó có đợt trùng tu năm 2017.

Ông Nguyễn Viết Thăng, người dân xóm Hà Châu, xã Điềm Thụy, cho biết: Được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2010, đình Đoài có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân trong vùng. Việc gìn giữ Di tích cũng là cách để các thế hệ hôm nay thể hiện lòng tri ân đối với những người có công với quê hương, đất nước.

Lễ hội Bơi chải năm 2026 tại xóm Hà Châu.

Nếu đình Đoài gắn với tín ngưỡng thờ các bậc danh nhân, thì đình Đông, còn gọi là Phục Hổ đình, lại mang dấu ấn rõ nét của lịch sử đấu tranh cách mạng. Theo nghiên cứu đăng trên Tạp chí Di sản văn hóa, thời điểm khởi dựng đình hiện chưa được xác định chính xác.

Ông Hoàng Công Quán, người dân xóm Hà Châu, cho hay: Thế hệ ông được truyền lại, ngôi đình trước ở vị trí gần sông trên bến dưới thuyền, sau đó sông lấp, chuyển về cách vị trí hiện tại vài trăm mét, nhưng thực dân Pháp đã lấy vị trí đình để xây đồn Hà Châu, nên nhân dân trong vùng đã chuyển ngôi đình về vị trí hiện tại, cách đây tròn 100 năm (1926 - 2026).

Đình còn lưu giữ hệ thống sắc phong thời Nguyễn cùng nhiều đồ thờ có giá trị, phản ánh đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật trang trí truyền thống.

Đặc biệt, trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, Xứ ủy Bắc Kỳ đã chọn đình Đông làm trạm liên lạc, nơi hội họp và huấn luyện cán bộ, góp phần xây dựng phong trào cách mạng ở địa phương.

Từ một thiết chế văn hóa của làng quê, ngôi đình đã trở thành địa điểm phục vụ hoạt động cách mạng, gắn với những năm tháng chuẩn bị cho cuộc đấu tranh giành chính quyền. Năm 2005, đình Đông được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Cùng với những câu chuyện về lịch sử ngôi đình, người dân vẫn lưu giữ truyền thống bơi chải trên sông Cầu, một sinh hoạt văn hóa gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Những năm gần đây, lệ bơi chải đình Đông được khôi phục, tạo không khí sôi nổi mỗi dịp hội làng. Những con thuyền rẽ nước trên dòng sông Cầu không đơn thuần là hoạt động thể thao mà còn góp phần duy trì một nét sinh hoạt văn hóa truyền thống, kết nối các thế hệ người dân Hà Châu.

Đình Đoài và đình Đông là hai trong số những di tích cổ góp phần làm nên diện mạo văn hóa của vùng đất Hà Châu nói riêng và Điềm Thụy nói chung. Những câu chuyện được trao truyền, những nghi lễ được duy trì và cả những nhịp bơi chải trên sông Cầu đang góp phần giữ cho di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Trong quá trình phát triển, bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa cần được đặt cùng với việc gìn giữ những phong tục, tập quán và sinh hoạt cộng đồng gắn với di tích. Đó cũng là cách để những giá trị của Hà Châu xưa, Điềm Thụy hôm nay, tiếp tục được trao truyền, bồi đắp niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản cho các thế hệ mai sau.