Những nông dân truyền cảm hứng (Bài cuối): Lớp trẻ với tư duy kinh tế mới về nông nghiệp

Anh Nông Văn Dinh bên chiếc Drone phun thuốc ở cánh đồng mẫu lớn. Ảnh: Đình Giang

Nhân đôi giá trị từ đồng đất

Những ngày đầu hè, cánh đồng mẫu lớn ở xã Đồng Tiến trải dài một màu xanh mướt. Giữa không gian yên ả ấy, thay vì hình ảnh người nông dân khoác bình thuốc trên vai, một chiếc máy bay không người lái từ từ cất lên, lướt đều trên mặt ruộng. Người điều khiển là anh Nông Văn Dinh, kỹ sư nông nghiệp sinh năm 1990, người đã trở thành gương mặt quen thuộc với bà con bởi những thiết bị cơ giới hóa hiện đại đưa vào phục vụ sản xuất.

Anh Dinh kể, khi quyết định đầu tư máy cấy, máy bay phun thuốc, máy cày, lồng... cùng nhiều thiết bị cơ giới khác, anh từng vấp phải không ít hoài nghi. Có người cho rằng anh còn quá trẻ để làm nông, lại mang tiền đầu tư vào những loại máy móc chưa ai sử dụng. Thậm chí, có người bảo anh gàn dở. Dẫu vậy, anh vẫn kiên định với lựa chọn của mình. Thời gian đã trở thành câu trả lời rõ ràng nhất. “Ngày ấy ai cũng nghi ngờ. Còn bây giờ, ra đường gặp bà con ai cũng gọi vui là "anh kỹ sư’”, anh Dinh cười.

Theo anh, máy bay không người lái có thể phun thuốc nhanh gấp nhiều lần phương pháp thủ công, lượng thuốc và nước được tính toán chính xác hơn, qua đó giảm chi phí nhân công, hạn chế ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe người lao động. Trên cánh đồng mẫu lớn gần 20ha do anh tổ chức sản xuất, hầu hết các khâu từ cấy, chăm sóc đến thu hoạch đều đã được cơ giới hóa. “Cánh đồng này gần như không còn dấu chân người”, anh Dinh nói, mắt vẫn dõi theo chiếc Drone đang lướt đều trên những thửa ruộng.

Điều khiến tôi ấn tượng không chỉ là những thiết bị hiện đại, mà còn là cách anh Dinh nhìn nhận về vai trò của chúng. Với anh, máy móc không đơn thuần thay sức người, mà quan trọng hơn, buộc người nông dân phải thay đổi cách nghĩ, biết tính toán hiệu quả của từng công đoạn, từng đồng vốn đầu tư. Khi sức lao động được giải phóng, người nông dân có thêm thời gian để học hỏi, liên kết sản xuất và tìm kiếm thị trường. Đó cũng là lúc tư duy kinh tế từng bước thay thế tư duy sản xuất đơn thuần.

Nếu câu chuyện của anh Nông Văn Dinh cho thấy khoa học - công nghệ có thể giúp giảm chi phí và nâng cao năng suất thì đó vẫn chưa phải toàn bộ câu chuyện của kinh tế nông nghiệp. Bởi giá trị của đồng đất không chỉ được tạo ra trong quá trình sản xuất mà còn ở cách người nông dân nâng tầm sản phẩm sau thu hoạch. Nghĩ về điều đó, tôi tìm đến mô hình của chị Lê Thị Trang ở xã Hợp Tiến. Từ những thửa ruộng bạc màu, năng suất thấp, chị đã xây dựng nên vườn nho mẫu đơn rộng gần 3.000m2, nơi mỗi dịp hè đón hàng chục đoàn khách là các gia đình, các nhóm trẻ nhỏ... đến tham quan, trải nghiệm.

Ba năm trước, chị Trang từng đầu tư hơn 1 tỷ đồng xây dựng nông trại, nhưng vụ sản xuất đầu tiên chỉ đạt doanh thu khoảng 150 triệu đồng, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Sau thất bại, chị chuyển sang phát triển hơn 200 gốc nho mẫu đơn theo hướng hữu cơ và thay đổi hoàn toàn cách bán hàng. “Tôi không muốn chỉ bán nông sản”, chị chia sẻ. Từ suy nghĩ ấy, mô hình “3 không” của chị ra đời: không tự thu hái, không mang sản phẩm ra chợ, không tìm thương lái. Thay vào đó, khách hàng đến tận vườn tham quan, trải nghiệm và tự tay thu hoạch nông sản. Điều chị mang đến không chỉ là những chùm nho hay luống dâu tây, mà còn là cơ hội để người tiêu dùng trực tiếp cảm nhận không gian của một nông trại xanh, chứng kiến quy trình canh tác hữu cơ và thêm niềm tin vào chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, trên cùng một diện tích đất, giá trị được tạo ra không chỉ từ nông sản mà còn từ dịch vụ trải nghiệm và niềm tin của khách hàng.

Hai câu chuyện khác nhau nhưng cùng cho thấy một sự chuyển dịch rõ nét trong nông nghiệp hôm nay. Đồng đất không còn chỉ được khai thác để tạo ra sản lượng, mà còn được tổ chức để tạo ra nhiều giá trị hơn. Đó cũng là quá trình chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang tư duy “kinh tế nông nghiệp”.

Để nông nghiệp thực sự trở thành thế mạnh

Nông nghiệp từ lâu vẫn được xem là một trong những trụ đỡ quan trọng của kinh tế Thanh Hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng và sức ép cạnh tranh trên thị trường, lợi thế về diện tích đất đai hay quy mô sản xuất không còn là yếu tố quyết định. Muốn nông nghiệp thực sự trở thành thế mạnh, điều cốt lõi là phải tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị diện tích, đồng thời xây dựng một nền sản xuất xanh, hiện đại và bền vững.

Đó cũng là định hướng xuyên suốt được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, với mục tiêu phát triển nền nông nghiệp hiện đại, giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường. Những năm gần đây, Thanh Hóa tập trung thúc đẩy tái cơ cấu ngành theo hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và liên kết chuỗi giá trị; đồng thời đẩy mạnh cơ giới hóa, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học - công nghệ trong toàn bộ quá trình sản xuất.

Những định hướng ấy đang từng bước được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể. Giai đoạn 2021-2025, ngành nông, lâm, thủy sản của tỉnh duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 3,84%/năm; nhiều vùng sản xuất tập trung quy mô lớn được hình thành, diện tích đất nông nghiệp được tích tụ, tập trung để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao tăng 33,8 nghìn ha. Điều quan trọng là tư duy sản xuất của người nông dân đang có sự chuyển biến rõ nét, từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao giá trị và hiệu quả kinh tế.

Động lực cho quá trình chuyển đổi ấy không chỉ đến từ cơ chế, chính sách mà còn từ sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ. Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo thêm điều kiện để nông dân, HTX và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào sản xuất, chế biến, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm. Cùng với các mô hình nhà màng, tưới tiết kiệm, sản xuất hữu cơ và kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số đang từng bước thay đổi phương thức quản trị nông nghiệp theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Một tín hiệu đáng mừng khi ngày càng xuất hiện nhiều người trẻ lựa chọn gắn bó với nông nghiệp. Với tư duy năng động, khả năng tiếp cận khoa học - công nghệ và tinh thần dám thử nghiệm, họ đang trở thành lực lượng tiên phong đưa những mô hình sản xuất mới vào thực tiễn. Những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, hỗ trợ tín dụng, phát triển doanh nghiệp trẻ và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của tỉnh đã tạo thêm điều kiện để các ý tưởng được hiện thực hóa ngay trên chính đồng đất quê hương.

Để nông nghiệp tiếp tục là thế mạnh của Thanh Hóa trong giai đoạn phát triển mới, bên cạnh các cơ chế, chính sách và nguồn lực đầu tư, điều quan trọng nhất vẫn là con người. Khi người nông dân chủ động đổi mới tư duy, mạnh dạn ứng dụng khoa học - công nghệ và biết tổ chức sản xuất theo nhu cầu của thị trường, mỗi thửa ruộng, mỗi khu vườn sẽ không chỉ tạo ra nhiều nông sản hơn mà còn tạo ra nhiều giá trị hơn. Đó cũng là nền tảng để nông nghiệp Thanh Hóa phát triển xanh, bền vững và có sức cạnh tranh trong tương lai.