Những 'nữ tư lệnh' định hình tư duy quản trị HTX

Thực tiễn phát triển kinh tế tập thể thời gian qua chứng minh rằng, khi phụ nữ tham gia sâu vào công tác quản trị và trực tiếp đưa ra các quyết định kinh doanh, các HTX thường có sự chuyển dịch rõ rệt về tính minh bạch, sự kỷ luật trong quy trình sản xuất và sự nhạy bén trước tín hiệu thị trường.

Bản lĩnh người đứng đầu

Câu chuyện thành công của bà Nguyễn Thị Luyến, Giám đốc HTX Rau an toàn Tự Nhiên (tỉnh Sơn La) là một ví dụ điển hình về bản lĩnh ra quyết định đúng thời điểm.

Thành lập từ năm 2013 sau 2 năm sản xuất thử nghiệm rau trái vụ thành công, HTX ban đầu chỉ có từ 35–38 hộ thành viên với khoảng 15ha diện tích canh tác. Lựa chọn "ngược dòng" trồng rau trái vụ trên cao nguyên Mộc Châu lúc bấy giờ là một quyết định mạo hiểm nhưng đầy chiến lược của bà Luyến, giúp giải bài toán "được mùa mất giá" của rau chính vụ.

Tuy nhiên, thời điểm mang tính bước ngoặt nhất đòi hỏi sự bản lĩnh của bà Luyến chính là khi quyết định siết chặt kỷ luật sản xuất, bắt buộc 100% hộ dân rời bỏ thói quen lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật để chuyển sang quy trình VietGAP nghiêm ngặt.

Khi mới áp dụng, không ít thành viên e ngại vì tốn công, chi phí tăng và lo ngại rủi ro sâu bệnh. Đứng trước nguy cơ vỡ mô hình, bà Luyến đã ra quyết định chiến lược: thiết lập cơ chế giám sát chéo, phân công các tổ trưởng theo dõi sát sao từng mảnh vườn, yêu cầu ghi chép nhật ký gieo trồng tỉ mỉ và kiên quyết loại bỏ khỏi HTX những hộ cố tình vi phạm quy chuẩn để bảo vệ uy tín chung.

Bà Nguyễn Thị Luyến đưa HTX Tự Nhiên phát triển và trở thành mô hình sản xuất tiêu biểu ở Sơn La.

Nhờ quyết định nguyên tắc đó, HTX không dừng lại ở quy mô nhỏ mà đã phát triển lên gần 80 thành viên, quản lý vùng canh tác tập trung hơn 20ha và đạt sản lượng từ 800 - 1.000 tấn rau sạch mỗi năm.

"HTX luôn luôn chấp hành và đưa ra các nội quy quy chế ngày càng chặt chẽ hơn để bảo vệ cho thương hiệu rau an toàn Mộc Châu. Để thương hiệu này phát triển bền vững thì chúng tôi họp, có kế hoạch và phân công các tổ trưởng luôn luôn theo dõi các thành viên trong HTX, có sổ ghi nhật ký gieo trồng, áp dụng chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc", bà Luyến chia sẻ.

Chính sự quyết đoán trong việc đưa chuyển đổi số vào truy xuất nguồn gốc và thiết lập kỷ cương đã giúp HTX Rau an toàn Tự Nhiên phát triển ổn định trên 30 danh mục sản phẩm (cà chua, bắp cải, dưa chuột, bí xanh...). Sản phẩm của HTX không chỉ chinh phục hệ thống các siêu thị lớn tại Hà Nội và nhiều tỉnh thành mà còn cung cấp ổn định cho trường học, nhà hàng trên địa bàn tỉnh, tạo bệ phóng kinh tế vững chắc cho toàn bộ thành viên, hộ liên kết.

Kiến tạo cộng đồng sản xuất thuận thiên

Bên cạnh lĩnh vực trồng trọt truyền thống, sự nhạy bén của phụ nữ trong quản trị kinh doanh còn thể hiện rõ ở khả năng nhìn ra cơ hội trong thách thức và đưa ra các quyết định tái cấu trúc mô hình kịp thời.

Tiêu biểu như hành trình của chị Nguyễn Thị Kim Thoa, Giám đốc HTX Nông nghiệp Anh Ba Việt Nam (Abavina Co-op) tại thành phố Cần Thơ.

Bén duyên với vùng đất Tây Nam Bộ từ năm 2009 qua các dự án cộng đồng của tổ chức phi chính phủ, chị đã sớm nhận ra tư duy trông chờ sự hỗ trợ chính là gốc rễ cái nghèo của bà con nơi đây.

Quyết định bước ngoặt đầu tiên của chị Thoa diễn ra vào năm 2015, khi chị quyết định dừng công việc ổn định tại tổ chức phi chính phủ, sử dụng mảnh vườn nhãn 3.000m² kém hiệu quả của gia đình chồng để thuyết phục ba mẹ cho thử nghiệm nông nghiệp hữu cơ với cây chùm ngây và trà thảo mộc. Thành công từ thử nghiệm này là đòn bẩy để chị thành lập Công ty Abavina vào năm 2017.

Thời điểm mang tính chiến lược tiếp theo diễn ra vào ngày 22/5/2026, khi chị Thoa cùng ban quản trị quyết định nâng tầm mô hình thành HTX Nông nghiệp Anh Ba Việt Nam. Chị định hướng thành viên trong HTX tập trung vào ngành nghề sản xuất chế phẩm vi sinh dạng lỏng phục vụ xử lý môi trường và phụ phẩm nông nghiệp — một hướng đi đánh trúng vào bài toán chi phí đầu vào tăng cao của người nông dân ĐBSCL.

Dưới sự điều hành quyết đoán của chị Thoa, HTX đã chuyển hướng từ việc thâm canh tốn kém sang tư duy nông nghiệp tuần hoàn, thuận thiên. Quyết định táo bạo biến phụ phẩm thành tài nguyên thông qua dự án "ABABIO CONNECT" đã giúp HTX xuất sắc đạt giải Ba cuộc thi "Phụ nữ khởi nghiệp 2026" tại Cần Thơ, đồng thời ký kết thành công hạn mức tín dụng tài chính để phát triển nông nghiệp xanh.

Chị Nguyễn Thị Kim Thoa (thứ hai từ bên phải sang) đón tiếp khách tham quan, trải nghiệm mô hình sản xuất.

Trong quản trị nhân sự cộng đồng, chị Thoa đã đưa ra một quyết định có tính đột phá: xây dựng mạng lưới "nhà lãnh đạo không chức danh". Trong đó, chị tập trung vào thương lượng và đào tạo chính những nông dân có uy tín tại địa phương trở thành người đại diện truyền thông cho cộng đồng.

Theo chị, người dân có khi chẳng tin tưởng cán bộ hay chuyên gia, nhưng họ sẽ đặt trọn niềm tin vào những người ở ngay gần họ gắn bó hàng ngày. Đây chính là tư duy cốt lõi: dùng người của cộng đồng để giải quyết các vấn đề của cộng đồng... Bằng cách hướng dẫn bà con tự ủ phân hữu cơ và tổ chức thu mua nông sản liên tục 3 lần/tuần, Abavina giúp bà con có lợi nhuận ngay từ đầu, giảm thiểu tối đa rủi ro tài chính.

Song song đó, quyết định phát triển HTX thành một "hub học tập" mở cửa đón sinh viên, nhà khoa học và du khách trải nghiệm nông nghiệp hữu cơ của chị không chỉ tạo thêm nguồn thu dịch vụ cho HTX mà còn giúp người nông dân xóa bỏ mặc cảm tự ti "người ở vườn", tự tin khẳng định giá trị bản thân.

Đòn bẩy giảm nghèo bền vững

Những quyết định kinh doanh mang tính bước ngoặt và chiến lược quản trị kỷ cương của các nữ giám đốc HTX đã tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng, trực tiếp giải quyết bài toán giảm nghèo theo hướng bền vững. Bằng cách nâng cao năng lực nội sinh, tạo dòng tiền ổn định hàng ngày và bao tiêu đầu ra, các HTX do phụ nữ dẫn dắt đang giúp hàng trăm hộ nông dân chuyển mình từ làm nông nhỏ lẻ sang làm kinh tế nông nghiệp tự chủ.

Tại HTX Rau an toàn Tự Nhiên, quyết định kiên trì đi theo chuỗi giá trị VietGAP đã giúp nhiều hộ thành viên bứt phá làm giàu. Minh chứng điển hình là gia đình anh Vì Văn Tùng (thành viên HTX Nông nghiệp hữu cơ Đông Sang, mô hình liên kết với HTX Tự Nhiên). Trang trại rộng hơn 3ha trước đây chỉ trồng ngô thu nhập  bấp bênh, sau khi tham gia HTX, chuyển sang trồng rau sạch VietGAP và dâu tây hữu cơ, gia đình anh không còn lo lắng bài toán đầu ra mà lại được hỗ trợ kỹ thuật tận tình. Năng suất cao cùng thị trường tiêu thụ ổn định đã mang lại khoản lãi ròng hơn 400 triệu đồng mỗi năm, giúp gia đình có vốn mở rộng canh tác, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tương tự, tại HTX Nông nghiệp Anh Ba Việt Nam ở Cần Thơ, quyết định duy trì tần suất thu mua nông sản 3 lần/tuần cùng chính sách chia sẻ lợi nhuận minh bạch đã giúp giải tỏa áp lực tài chính ngắn hạn cho người dân. Nhờ có dòng tiền quay vòng đều đặn, người nông dân miền Tây chủ động trang trải chi phí sinh hoạt, chăm lo học hành cho con cái và khám chữa bệnh mà không bị rơi vào cái bẫy "tín dụng đen" hay nợ nần vật tư nông nghiệp mỗi khi thị trường biến động.

Có thể khẳng định, sự dấn thân của phụ nữ trong bộ máy quản trị HTX, đặc biệt là năng lực đưa ra các quyết định then chốt tại những thời điểm bước ngoặt, không chỉ mang lại làn gió đổi mới về tư duy thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, mà còn xây dựng một hệ sinh thái kinh tế tập thể giàu tính nhân văn.

Bằng sự tỉ mỉ, kiên định và bản lĩnh kinh doanh, các "nữ tư lệnh" HTX đang góp phần hiện thực hóa các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tập thể, khẳng định vai trò của phụ nữ như một động lực trung tâm trong hành trình giảm nghèo bền vững và kiến tạo vùng nông thôn phát triển hiện đại.