Ông Lập ghép cây, nâng giá trị bưởi OCOP ở Yên Bài

Cách làm này giúp kéo dài mùa thu hoạch, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh tế từ cây bưởi gắn với chương trình OCOP.

Ông Nguyễn Văn Lập bên những cây bưởi có quả đã được chứng nhận OCOP của thành phố Hà Nội. Ảnh: NM

Kéo dài mùa thu hoạch

Trên diện tích khoảng 7.200m², ông Nguyễn Văn Lập, thôn Phúc Yên đang chăm sóc khoảng 300 cây bưởi với hơn 10 giống khác nhau. Những tán cây được cắt tỉa, phân bổ cân đối, tạo không gian thông thoáng để ánh sáng tiếp cận các cành, giúp cây sinh trưởng và đậu quả đồng đều. Ít ai nghĩ rằng, khu vườn đa dạng giống bưởi này từng chủ yếu trồng bưởi Diễn, thời gian thu hoạch tập trung vào cuối năm.

Ông Lập chia sẻ bắt đầu trồng bưởi từ năm 2001-2002. Sau nhiều năm gắn bó với cây trồng này, ông nhận thấy việc phụ thuộc vào một giống bưởi có thời gian thu hoạch tập trung khiến người trồng gặp không ít khó khăn. Khi nhiều vườn cùng thu hoạch, nguồn cung tăng cao, giá bán giảm. Hơn nữa, giống bưởi Diễn mấy năm gần đây chịu nhiều tác động bởi thời tiết, khí hậu khiến bưởi giảm độ ngon, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ. Thực tế đó thôi thúc ông tìm cách thay đổi phương thức canh tác. Thay vì chặt bỏ những cây bưởi Diễn đã có tuổi để trồng loại cây khác, ông lựa chọn ghép cải tạo ngay trên gốc bưởi cũ, từng bước đưa những giống có thời gian thu hoạch sớm hơn vào vườn.

Khoảng năm 2014, ông Lập bắt đầu ghép 80 cây bưởi Tam Vân trên gốc bưởi Diễn. Nhận thấy cần bổ sung những giống cho thu hoạch sớm hơn nữa, ông tiếp tục sưu tầm mắt ghép bưởi Thồ, đưa vào khoảng 50 cây. Sau đó, ông thử nghiệm bưởi Phúc Trạch với gần 30 cây, bưởi Đào Đường khoảng 20 cây và nhiều giống khác. Có giống không thích nghi tốt với điều kiện khí hậu địa phương, ông lại tiếp tục ghép chuyển sang giống phù hợp hơn. Với ông, việc tìm kiếm, thử nghiệm giống mới không phải chuyện làm một lần mà là quá trình liên tục qua từng năm.

“Cứ nghe ở đâu có giống bưởi ngon là tôi lại tìm đến để học hỏi, sưu tầm về ghép thử. Giống nào phù hợp, quả ngon, có triển vọng thì tiếp tục phát triển; giống nào chưa phù hợp với điều kiện vườn thì lại điều chỉnh”, ông Lập chia sẻ.

Những gốc bưởi Diễn đang được ông Lập ghép mắt mới để chuyển sang bưởi chín sớm hiệu quả kinh tế hơn. Ảnh: NM

Theo ông, lợi ích rõ nhất của việc đa dạng hóa giống là kéo dài thời gian thu hoạch, giúp sản phẩm không dồn vào một thời điểm. Bưởi Thồ bắt đầu cho thu hoạch từ tháng 7 đến cuối tháng 8 âm lịch; tiếp đó là bưởi Phúc Trạch, bưởi Đào Đường, bưởi Tam Vân và cuối vụ là bưởi Diễn. Nhờ các giống nối tiếp nhau, gia đình có thể cung ứng sản phẩm trong thời gian dài hơn, giảm áp lực tiêu thụ khi vào chính vụ.

Để ghép cải tạo thành công, kinh nghiệm của ông Lập là lựa chọn mắt ghép khỏe, ở giai đoạn chuẩn bị bật chồi. Thời điểm ghép phù hợp thường từ tháng 7 đến trước Tết; mùa nắng nóng, mắt ghép khó phát triển hơn. Sau khi ghép, cần chăm sóc, tưới nước hợp lý và thường xuyên loại bỏ chồi mọc từ gốc hoặc thân cây mẹ để tập trung dinh dưỡng nuôi mắt ghép. Nếu thực hiện đúng kỹ thuật, cây có thể cho quả trở lại sau khoảng 1,5–2 năm.

Không chỉ làm chủ kỹ thuật ghép, ông Lập còn chú trọng tạo tán, cắt tỉa cành và điều chỉnh số quả phù hợp với sức sinh trưởng của cây. Theo ông, nếu để cành phát triển tự nhiên, quả có thể tập trung ở một phía, trong khi những cành khác ít quả, khiến năng suất và chất lượng không đồng đều. Vì vậy, việc phân bổ tán hợp lý, tạo độ thông thoáng và bảo đảm ánh sáng là những khâu quan trọng trong chăm sóc vườn bưởi.

Ông Nguyễn Văn Lập ủ đậu tương và cá tạo thành dinh dưỡng hữu cơ dùng để bón cho cây bưởi. Ảnh: NM

Mở rộng đầu ra cho sản phẩm

Cùng với việc đa dạng hóa giống, ông Lập xác định chất lượng quả là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trên thị trường. Trong chăm sóc, ông ưu tiên sử dụng phân chuồng ủ hoai kết hợp bột đậu tương nghiền mịn, phân cá ủ muối và các nguồn dinh dưỡng phù hợp. Sau thu hoạch, cây được bổ sung dinh dưỡng để phục hồi sức sinh trưởng, chuẩn bị cho đợt ra hoa, đậu quả tiếp theo. Trong quá trình chăm sóc, ông theo dõi từng cây để điều chỉnh lượng phân bón, tránh tình trạng thiếu hoặc thừa dinh dưỡng.

Thay vì làm sạch cỏ trên toàn bộ diện tích, ông chỉ phát dọn cỏ quanh gốc vào những thời điểm thích hợp, thường vào tháng 4 và tháng 7–8; phần đất còn lại được duy trì thảm cỏ tự nhiên nhằm bảo vệ đất, tạo môi trường sống cho các sinh vật có ích. Đối với sâu bệnh, ông hướng tới hạn chế sử dụng thuốc hóa học, lựa chọn biện pháp phòng trừ phù hợp, bảo đảm an toàn cho người sản xuất và người tiêu dùng. Ông cũng dự định tăng cường bao quả để hạn chế côn trùng gây hại, giảm tác động của nắng nóng, đồng thời cải thiện mẫu mã sản phẩm.

Bưởi Tam Vân ghép trên gốc bưởi Diễn sai trĩu quả trong vườn hộ ông Nguyễn Văn Lập. Ảnh: NM

Sản phẩm bưởi Tam Vân của gia đình ông Lập đã được thành phố Hà Nội đánh giá, công nhận OCOP 3 sao; vườn bưởi cũng được chứng nhận VietGAP. Đây là cơ sở để ông tiếp tục chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng niềm tin với khách hàng. Hiện ông Lập đang chuẩn bị hồ sơ để đánh giá lại sản phẩm.

Hiện nay, gia đình ông chủ yếu tiêu thụ bưởi thông qua thương lái và mạng lưới khách hàng quen từ nhiều tỉnh, thành phố. Sản phẩm thu hoạch đến đâu cơ bản được thu mua đến đó.

Bên cạnh thị trường truyền thống, ông còn tham gia các hội chợ xúc tiến thương mại, tận dụng mạng xã hội và các kênh thương mại điện tử để giới thiệu sản phẩm. Theo ông, dù tiêu thụ bằng hình thức nào, điều quan trọng vẫn là quả bưởi phải ngon, mẫu mã đẹp và giá bán hợp lý. Khi tạo được niềm tin, khách hàng sẽ quay lại và giới thiệu thêm người mua.

Vườn bưởi của hộ gia đình ông Nguyễn Văn Lập. Ảnh: NM

Với hơn 7000m² và 300 cây bưởi, doanh thu hằng năm của gia đình ông ước đạt 350-400 triệu đồng. Kết quả này cho thấy hiệu quả từ việc kết hợp kinh nghiệm canh tác lâu năm với chủ động cải tạo giống, kéo dài mùa thu hoạch và tìm kiếm đầu ra.

Là thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Yên Bài, ông cũng có điều kiện trao đổi kinh nghiệm với các hộ sản xuất, góp phần phát triển nghề trồng cây ăn quả tại địa phương. Việc ghép cải tạo để rải vụ thu hoạch là hướng đi thiết thực, giúp giảm tình trạng nguồn cung tập trung, tăng khả năng thích ứng trước biến động thời tiết và thị trường. Khi được gắn với quy trình sản xuất an toàn, chương trình OCOP và hoạt động kết nối tiêu thụ, cây bưởi Yên Bài có thêm cơ hội nâng cao giá trị, đem lại thu nhập ổn định hơn cho người trồng.