Những rào cản lớn khiến SME chật vật tiếp cận vốn ngân hàng

Theo số liệu từ cuộc Tổng điều tra kinh tế Trung ương năm 2026 vừa được công bố, trong 6 tháng đầu năm, số lượng doanh nghiệp rút khỏi thị trường là 151.100 doanh nghiệp và tăng 18,8% so với cùng kỳ năm trước. Như vậy, bình quân mỗi tháng có 25.200 doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Ông Trần Văn Hiển - Trưởng Ban Kinh tế và Xúc tiến thương mại thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) phát biểu tại sự kiện.

Chia sẻ thông tin này tại hội thảo "Thúc đẩy kết nối và xây dựng năng lực tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp SME và hộ kinh doanh" sáng 21/7, ông Trần Văn Hiển cho rằng một trong những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp rút khỏi thị trường là khó khăn về tài chính. Đặc biệt, đối với phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hay doanh nghiệp siêu nhỏ tại Việt Nam, việc gõ cửa các ngân hàng để huy động vốn vẫn là một chặng đường đầy gian nan.

Theo ông Hiển, SME gặp nhiều rào cản khi tiếp cận vốn tín dụng, trong đó lớn nhất là vấn đề tài sản bảo đảm.

Thực tế, phần lớn doanh nghiệp có tài sản, nhưng đã sử dụng gần hết để thế chấp cho các khoản vay trước đó. Đặc biệt sau giai đoạn kinh tế khó khăn vì đại dịch Covid-19, khoảng 98% SME đã khai thác gần như toàn bộ tài sản bảo đảm. Vì vậy, khi có nhu cầu vay vốn tại các tổ chức tín dụng, họ không còn đủ điều kiện để vay thêm, trong khi tài sản bảo đảm vẫn là tiêu chí quan trọng hàng đầu để ngân hàng xem xét cấp tín dụng.

Ngay cả những doanh nghiệp vẫn còn tài sản thế chấp cũng gặp khó khăn do giá trị định giá thường chỉ đạt khoảng 50-60% giá trị thị trường. Điều này khiến hạn mức vay thấp hơn nhiều so với nhu cầu vốn thực tế của doanh nghiệp.

Đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp, khó khăn còn lớn hơn khi hầu như không có tài sản hữu hình. Giá trị lớn nhất của họ là tài sản trí tuệ, công nghệ hoặc ý tưởng kinh doanh. Tuy nhiên, đây lại là những tài sản rất khó định giá và chưa được các ngân hàng chấp nhận rộng rãi làm tài sản bảo đảm.

Một rào cản khác là khả năng tiếp cận các khoản vay tín chấp, đặc biệt là vay dựa trên dòng tiền. Theo chuyên gia, nhiều ngân hàng vẫn chưa mạnh dạn triển khai hình thức cho vay này do gặp khó khăn trong việc kiểm soát và đánh giá dòng tiền của SME. Dòng tiền của các doanh nghiệp thường phân tán qua nhiều tài khoản, nhiều hợp đồng và hóa đơn khác nhau, khiến ngân hàng khó theo dõi đầy đủ để đánh giá khả năng trả nợ.

Bên cạnh đó, chất lượng các dự án đầu tư cũng là một hạn chế. Phần lớn SME chưa có bộ phận chuyên trách xây dựng dự án, nên hồ sơ thường thiếu tính chuyên nghiệp và chưa chứng minh được tính khả thi. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ tín nhiệm khi ngân hàng thẩm định khoản vay.

Minh bạch tài chính cũng là một yếu tố quan trọng. Thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách cho thấy mức độ minh bạch tài chính còn hạn chế. Đây là tiêu chí được các tổ chức tín dụng đặc biệt coi trọng khi đánh giá hồ sơ vay vốn, bởi nó phản ánh năng lực quản trị và mức độ tin cậy của doanh nghiệp.

Cuối cùng, nhiều SME chưa xây dựng được kế hoạch tài chính trung và dài hạn. Khi năng lực quản trị tài chính và quản trị rủi ro còn hạn chế, doanh nghiệp khó hoạch định chiến lược sử dụng vốn cũng như chứng minh khả năng phát triển bền vững. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng gặp nhiều trở ngại.

Để cải thiện khả năng tiếp cận vốn, ông Hiển cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch vay vốn và sử dụng vốn rõ ràng, đúng mục đích; minh bạch hóa báo cáo tài chính và quản lý tập trung dòng tiền, đảm bảo hồ sơ dòng tiền luân chuyển để tạo thuận lợi cho quá trình thẩm định của ngân hàng. Ngoài ra, doanh nghiệp vẫn nên chuẩn bị tài sản đảm bảo.

Bên cạnh nguồn vốn tín dụng, doanh nghiệp cũng nên đa dạng hóa kênh huy động vốn, như tìm kiếm nhà đầu tư hoặc các quỹ đầu tư phù hợp khi có mô hình kinh doanh khả thi và tiềm năng tăng trưởng.

Bên cạnh nguồn vốn tín dụng, doanh nghiệp cũng nên đa dạng hóa kênh huy động vốn, như tìm kiếm nhà đầu tư hoặc các quỹ đầu tư phù hợp khi có mô hình kinh doanh khả thi và tiềm năng tăng trưởng.