Những sai lầm khi thả cá chép tiễn Táo quân nhiều người mắc phải

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều hành động tưởng chừng đúng phong tục lại vô tình làm sai lệch giá trị văn hóa, thậm chí gây hại môi trường và khiến cá chết hàng loạt. Các chuyên gia văn hóa và môi trường cho rằng, việc thả cá chép cần được thực hiện đúng cách để giữ trọn ý nghĩa nhân văn của nghi lễ truyền thống.

Thả cá từ trên cao xuống nước – sai lầm phổ biến nhất

Tại nhiều điểm thả cá chép vào ngày 23 tháng Chạp, không khó để bắt gặp cảnh người dân đứng trên cầu, bờ kè cao rồi đổ cả túi cá xuống nước. Nhiều người cho rằng hành động này giúp cá “về trời nhanh hơn”, nhưng thực tế lại gây nguy hiểm cho cá.

Theo các chuyên gia môi trường, cá chép khi bị thả từ độ cao lớn rất dễ bị chấn thương, sốc nước hoặc chết ngay sau khi rơi xuống. Điều này khiến nghi thức phóng sinh mất đi ý nghĩa nhân đạo vốn có.

Cách thả đúng là nên đứng sát mép nước, nhẹ nhàng nghiêng bát hoặc túi để cá tự bơi ra ngoài. Việc này giúp cá thích nghi tốt hơn với môi trường sống mới.

Thả cá chép đúng cách là một phần không thể thiếu trong nghi lễ cúng ông Công, ông Táo. (Ảnh: Viên Minh)

Thả luôn cả túi nilon xuống nước

Đây là lỗi được ghi nhận phổ biến trong nhiều năm qua. Sau khi thả cá, không ít người tiện tay vứt luôn túi nilon hoặc hộp nhựa xuống sông hồ.

Hành động này không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn làm mất đi ý nghĩa thiện lành của nghi thức phóng sinh. Rác thải nhựa có thể tồn tại hàng chục năm trong môi trường nước, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái và sinh vật thủy sinh.

Các chuyên gia khuyến cáo, sau khi thả cá, người dân nên thu gom toàn bộ túi đựng và rác thải, bỏ đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường sống.

Thả cá ở nguồn nước ô nhiễm hoặc không phù hợp

Không phải nơi nào có nước cũng phù hợp để thả cá chép. Nhiều người lựa chọn những con kênh nhỏ, ao tù hoặc khu vực nước ô nhiễm nặng, khiến cá khó sống sót sau khi thả.

Theo các chuyên gia thủy sinh, cá chép cần môi trường nước có không gian rộng, lượng oxy hòa tan cao và ít chất thải. Nếu thả cá vào khu vực ô nhiễm hoặc mật độ cá quá dày, khả năng sống sót sẽ rất thấp.

Vì vậy, các địa điểm như hồ tự nhiên, sông có dòng chảy ổn định thường được khuyến khích lựa chọn.

Nhiều người băn khoăn làm sao để thả cá ngày ông Công ông Táo về chầu trời cho đúng cách. Ảnh: Hồng Nhật

Để cá trong túi quá lâu trước khi thả

Một sai lầm khác nhiều người mắc phải là mua cá từ sớm, mang theo đi lễ nhiều nơi rồi mới thả. Việc để cá trong túi chật, thiếu oxy quá lâu khiến cá bị stress, yếu sức hoặc chết trước khi được phóng sinh.

Các chuyên gia khuyến nghị nên:

Mua cá gần thời điểm thả

Giữ cá trong nước sạch

Hạn chế vận chuyển cá trong thời gian dài

Nếu cá được đựng trong túi, nên hòa một ít nước tại nơi thả vào túi trước khi thả để cá thích nghi dần với môi trường mới.

Chọn cá yếu, cá bệnh hoặc cá không phù hợp

Nhiều người khi mua cá chỉ quan tâm đến hình thức mà không chú ý tình trạng sức khỏe của cá. Cá bơi yếu, trầy xước hoặc nổi đầu thường có tỷ lệ sống sót thấp sau khi thả.

Ngoài ra, một số trường hợp thay thế cá chép bằng loài cá khác vì tiện mua hoặc giá rẻ. Tuy nhiên, trong quan niệm dân gian, cá chép gắn liền với hình tượng Táo quân và sự tích cá chép hóa rồng, nên việc thay thế làm giảm ý nghĩa biểu tượng của nghi lễ.

Thả cá theo phong trào, thiếu sự hiểu biết về ý nghĩa văn hóa

Không ít người tham gia thả cá chép chỉ vì thói quen hoặc theo phong trào, mà chưa thực sự hiểu ý nghĩa sâu xa của nghi thức này.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, tục thả cá chép không đơn thuần là nghi lễ tâm linh, mà còn gửi gắm thông điệp về lòng nhân ái, sự tôn trọng thiên nhiên và ước vọng cho một năm mới tốt đẹp.

Nếu thực hiện nghi lễ một cách qua loa, hình thức, giá trị văn hóa của phong tục có thể bị mai một theo thời gian.

Giữ gìn phong tục đẹp bằng những hành động nhỏ nhưng đúng cách

Trong bối cảnh đô thị hóa và môi trường ngày càng chịu nhiều áp lực, việc giữ gìn phong tục truyền thống cần đi kèm với ý thức bảo vệ môi trường.

Các chuyên gia khuyến nghị người dân khi thả cá chép nên ghi nhớ ba nguyên tắc đơn giản:

Thả cá nhẹ nhàng, đúng cách

Chọn môi trường nước sạch, phù hợp

Không xả rác xuống sông hồ

Những hành động nhỏ này không chỉ giúp cá có cơ hội sinh tồn mà còn giữ trọn giá trị nhân văn của phong tục tiễn Táo quân.

Giá trị của nghi lễ không nằm ở hình thức

Trong đời sống văn hóa người Việt, lễ cúng ông Công ông Táo là dịp tổng kết một năm sinh hoạt gia đình, hướng đến sự sum vầy và bình an trong năm mới.

Dù lựa chọn thả cá chép sống, cá giấy hay hình thức tượng trưng khác, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính và ý thức gìn giữ truyền thống.

Khi nghi thức được thực hiện đúng cách, việc thả cá chép không chỉ là phong tục, mà còn trở thành thông điệp về sự tử tế và trách nhiệm với môi trường sống – những giá trị luôn cần được truyền lại cho các thế hệ sau.