Những thay đổi đáng chú ý trong Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng

Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng

Phạm vi nghiên cứu kéo dài khoảng 40km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, qua 16 xã, phường, với tổng diện tích khoảng 11.418ha.

Quy hoạch dự báo quy mô dân số toàn khu khoảng 800.000-1.200.000 người.

Đây là không gian đặc thù, nơi mặt nước, đất nông nghiệp, khu dân cư và các chức năng đô thị đan xen. Trong đó, đất sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 50%, mặt nước 30% và đất ở khoảng 10%. Dân số hiện trạng khoảng 279.525 người.

Khu vực quy hoạch cũng có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa với 123 công trình di tích, trong đó có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố và 61 di tích chưa xếp hạng. Ngoài ra còn có 14 địa điểm lưu niệm các sự kiện cách mạng, kháng chiến.

Về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đê điều giữ vai trò quan trọng trong phòng, chống lũ và tổ chức giao thông. Đê Hữu Hồng dài 45,8 km, trong đó 37,71 km là đê cấp đặc biệt; phần lớn đã được cứng hóa, mặt đê rộng từ 8-17,5m và kết hợp giao thông; đê Tả Hồng dài 35,6 km, là đê cấp I.

Hệ thống giao thông khu vực chủ yếu dựa vào các tuyến đường dọc đê và đường dân sinh. Trong khi đường đê vừa thực hiện chức năng phòng, chống lũ vừa là trục giao thông chính, nhiều tuyến liên thôn, liên xã ven đê còn nhỏ hẹp, rộng khoảng 3,5-7m. Hiện khu vực có 12 cầu qua sông Hồng, gồm 6 cầu hiện hữu và 6 cầu đang được thi công.

Sự chuyển đổi từ một đô thị “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”

Theo định hướng mới, Hà Nội muốn biến sông Hồng từ một “khoảng trống” giữa hai bờ thành trục không gian xanh trung tâm, gắn với văn hóa, sáng tạo, giao thông và phát triển kinh tế - xã hội.

Tư duy quy hoạch được diễn đạt bằng sự chuyển đổi từ một đô thị “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”. Sông Hồng không chỉ là yếu tố địa lý mà được kỳ vọng trở thành một phần cấu trúc đô thị, không gian công cộng và hình ảnh nhận diện của Thủ đô.

Mục tiêu dài hạn là hình thành một trục phát triển mang dấu ấn “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, hướng tới một Hà Nội văn minh, hiện đại và bền vững với trí tuệ thời đại và tầm vóc toàn cầu. Xác định 6 giá trị cốt lõi để từng bước hiện thực hóa mục tiêu trên là: “An toàn phòng chống lũ - Sinh thái - Hạ tầng - Chuyển đổi chức năng - Phát triển kinh tế - Văn hóa văn minh”.

Quy hoạch dự báo quy mô dân số toàn khu khoảng 800.000-1.200.000 người. Không gian được chia thành ba phân đoạn với tính chất khác nhau. Phía Bắc tập trung tái thiết, chỉnh trang làng xóm và phát triển công viên sinh thái. Khu vực trung tâm hướng tới các chức năng dịch vụ, tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo. Phía Nam phát triển chuỗi công viên, khu đô thị định cư, dịch vụ - thương mại, làng nghề và không gian nông nghiệp sinh thái.

Toàn bộ phương án gồm 18 dự án thành phần, trong đó có hai dự án giao thông thuộc trục đại lộ cảnh quan hai bờ sông; 11 dự án công viên với tổng quy mô khoảng 3.513ha; hai dự án kè, chỉnh trị lòng sông và bờ sông; cùng ba dự án đô thị định cư và đa mục tiêu.

Đưa sông Hồng trở lại trung tâm đời sống đô thị

Bài toán lớn nhất của quy hoạch là làm thế nào đưa sông Hồng trở lại trung tâm đời sống đô thị mà không làm suy giảm khả năng thoát lũ.

Hà Nội xác định nguyên tắc cốt lõi là không thu hẹp không gian thoát lũ và không đề xuất giải pháp xây đê mới nằm trong đê cũ.

Các giải pháp thích ứng lũ được nghiên cứu theo hướng sử dụng những cấu trúc có khả năng tháo dỡ, đê lũ sinh thái dạng bậc thang, vườn mưa và các giải pháp cảnh quan phù hợp. Tuyến đường bộ được định hướng bám sát hệ thống đê hiện hữu, tận dụng hạ tầng và hạn chế tác động đến an toàn phòng chống lũ.

Đáng chú ý, các phương án kỹ thuật được tính toán trên phạm vi toàn lưu vực sông Hồng - Thái Bình, xét tác động liên vùng từ thượng nguồn đến hạ lưu, vận hành hồ chứa, thủy triều và biến đổi khí hậu.

Theo báo cáo, mô hình thủy văn, thủy lực một chiều và hai chiều được sử dụng, hiệu chỉnh và kiểm định bằng số liệu thực đo. Các tính toán xét tới kịch bản lũ tần suất 500 năm và tác động của biến đổi khí hậu đến năm 2100.

Trên cơ sở đó, quy hoạch xác định cao độ san nền cho từng khu vực, đồng thời đề xuất chỉnh trị, nạo vét cục bộ nhằm tăng khả năng thoát lũ.

Theo TP Hà Nội, việc phát triển không gian khu vực hai bên bờ sông Hồng lấy hệ thống công viên thân thiện với môi trường sinh thái làm chủ đạo, đồng thời có thể xem xét bố trí hệ thống giao thông có thể chấp nhận tác động ngập lụt ngắn hạn, cùng với các công trình không gian phục vụ hoạt động văn hóa, thể thao và công cộng.

Cùng với đó là các giải pháp đảm bảo về an toàn đê điều, thoát lũ (đảm bảo thoát lũ ứng với lũ tần suất 500 năm) như: Cải tạo bãi sông, nạo vét khu vực gần lòng sông để tăng khả năng thoát lũ, san gạt dựa theo cao độ tự nhiên của khu vực bãi tạo thành các cấp cao độ để bố trí các khu chức năng phù hợp;

Hà Nội cũng sẽ xây dựng các tuyến đường nhằm tiếp cận với dòng sông, khai thác cảnh quan; kèm theo đó là việc kè, cải tạo bờ bãi sông phù hợp với các khu chức năng tương đương nhằm tăng khả năng thoát lũ và tạo cảnh quan.

Đáng chú ý, thành phố sẽ nghiên cứu xây dựng các đập trên sông để duy trì mực nước về mùa kiệt, mùa lũ mở hoàn toàn. Về vị trí cụ thể, TP Hà Nội sẽ xem xét trong quá trình nghiên cứu và triển khai dự án cụ thể trong giai đoạn tiếp theo.