Những tri thức làm nên danh trà

Anh Trịnh Duy Lễ, chủ xưởng trà Lễ Mỵ, là một trong những người trẻ đam mê cây chè quê hương, luôn tìm tòi hướng làm mới các sản phẩm trà Tân Cương.

Ngày 27/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2889/QĐ-BVHTTDL, ghi danh “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” tại các xã Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ, Vô Tranh, Đồng Phúc vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Dự kiến, Di sản sẽ được công bố tối 30-10, tại Lễ kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh Thái Nguyên và Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên  2026. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định những giá trị tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống gắn với cây chè trên vùng đất được mệnh danh “Đệ nhất danh trà”.

Người am hiểu chè Thái Nguyên đều biết, chất lượng trà không chỉ phụ thuộc vào nguyên liệu hay máy móc, mà còn được quyết định bởi kinh nghiệm tích lũy qua thực tiễn sản xuất và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Phía sau danh tiếng “Đệ nhất danh trà” là kho tàng tri thức bản địa về trồng, chăm sóc, thu hái, chế biến và thưởng trà.

Người trồng chè am hiểu đặc điểm đất đai, thời tiết, chu kỳ sinh trưởng của cây để điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp. Người chế biến vận dụng kinh nghiệm để xử lý nguyên liệu, canh lửa, giữ hương. Cùng với đó là bí quyết bảo quản, pha trà và những tập quán ứng xử gắn với chén trà trong đời sống cộng đồng.

Tri thức trồng và chế biến chè được thực hành trên phạm vi rộng khắp địa bàn tỉnh, tiêu biểu tại 5 vùng chè trọng điểm: Tân Cương, La Bằng, Khe Cốc, Trại Cài và Đồng Phúc. Mỗi vùng có điều kiện canh tác, đặc điểm nguyên liệu và kinh nghiệm sản xuất riêng, góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng của văn hóa trà Thái Nguyên. Đặc biệt, xã Đồng Phúc sở hữu quần thể 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, trong đó có 12 cây đã được ghi danh vào Danh mục Cây di sản Việt Nam.

Gắn bó nhiều năm với cây chè, bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty CP Chè Hà Thái, đã phát triển dòng Trà Tứ quý từ ý tưởng thu hái chè vào những thời điểm đặc biệt trong năm. Theo bà, từ lựa chọn vùng nguyên liệu, giống chè, thời điểm thu hái đến kỹ thuật sao sấy, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự am hiểu, tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm nghề.

Bà Nguyễn Thị Hiền chia sẻ: Tôi mong lớp trẻ không chỉ học cách làm ra sản phẩm ngon, mà còn hiểu vì sao ông bà mình làm như vậy, để biết giữ nghề và phát triển nghề.

Chị Nguyễn Thị Vân Anh, Phó Giám đốc HTX Trà Quê Em, giới thiệu các công đoạn pha trà. Ảnh: QK

Việc ghi danh “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vì thế không chỉ tôn vinh nghề truyền thống, mà còn góp phần nhận diện những giá trị đang được người dân gìn giữ, thực hành. Đây cũng là cơ sở quan trọng để bảo tồn tri thức dân gian, duy trì nghề thủ công truyền thống và tạo điều kiện để các giá trị di sản tiếp tục gắn bó với sinh kế của người làm chè.

Bà Nguyễn Thị Loan, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Tổ chức Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, khẳng định: Việc đưa "Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên" vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa vượt ra ngoài sự ghi nhận đối với một nghề truyền thống. Với vùng đất được định danh bằng thương hiệu "Đệ nhất danh trà", đây là cơ hội để khẳng định giá trị văn hóa của cây chè, nâng tầm thương hiệu địa phương, tạo nền tảng phát triển du lịch và kinh tế chè theo hướng bền vững.

Việc ghi danh Di sản trong dịp Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026 càng có ý nghĩa khi góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và văn hóa trà Thái Nguyên đến đông đảo công chúng trong nước, quốc tế.

Từ sự ghi nhận về mặt văn hóa, cây chè không chỉ được nhìn nhận như một cây trồng mang lại giá trị kinh tế, mà còn là biểu tượng của tri thức, kinh nghiệm lao động và bản sắc cộng đồng được bồi đắp qua thời gian.