Nỗ lực đảm bảo mục tiêu xuất siêu năm 2026

Nhập siêu tăng nhưng vẫn trong tầm kiểm soát

Tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương, diễn ra chiều 9/4, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, bức tranh xuất nhập khẩu những tháng đầu năm khá sôi động. Tổng kim ngạch đạt xấp xỉ 250 tỷ USD, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ, con số cho thấy tín hiệu phục hồi tích cực của hoạt động thương mại.

Tuy nhiên, đi cùng với tăng trưởng là việc cán cân thương mại nghiêng về nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD. Đây là điểm khiến nhiều người quan tâm khi mục tiêu cả năm vẫn hướng tới xuất siêu.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương. Ảnh: Cấn Dũng

Dù vậy, theo ông Trần Thanh Hải, nếu đặt trong bối cảnh nhiều năm, diễn biến này không quá bất thường. Quý I thường không phải là giai đoạn xuất siêu mạnh, mà là thời điểm doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu để chuẩn bị cho sản xuất. Ông lý giải: “Trong quý I, nếu có xuất siêu thì tỷ lệ cũng thường không cao. Đây là giai đoạn các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, đồng thời giải ngân cho việc mua sắm trang thiết bị để triển khai các dự án mới”.

Động lực nhập khẩu năm nay càng rõ nét khi dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh trong năm 2025. Khi các dự án FDI bước vào giai đoạn triển khai, nhu cầu về máy móc, thiết bị và hạ tầng sản xuất tăng theo là điều tất yếu.

Thực tế thống kê cũng cho thấy xu hướng này: Linh kiện điện tử tăng khoảng 50%, máy móc, thiết bị và phụ tùng tăng khoảng 22%. Bên cạnh đó, các mặt hàng năng lượng như xăng dầu, dầu mỏ hay nguyên liệu thức ăn chăn nuôi đều ghi nhận mức tăng đáng kể. Đây đều là những đầu vào phục vụ trực tiếp cho sản xuất.

Nhìn từ góc độ này, phần nhập siêu trong quý I mang tính “đầu tư” nhiều hơn là mất cân đối. Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh: “Tốc độ tăng nhập khẩu trong quý I dẫn đến tình trạng nhập siêu. Tuy nhiên, tình hình này vẫn nằm trong phạm vi kiểm soát”.

Dẫu vậy, áp lực đối với các quý tiếp theo là không nhỏ. Khi lượng nhập khẩu lớn cần được “chuyển hóa” thành sản phẩm xuất khẩu, khả năng tăng tốc của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định trong việc đưa cán cân thương mại quay trở lại trạng thái tích cực.

Quý II tiềm ẩn nhiều biến số, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng

Bước sang quý II/2026, bối cảnh thị trường quốc tế được dự báo sẽ phức tạp hơn, kéo theo những thách thức mới đối với hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo ông Trần Thanh Hải, một trong những yếu tố đáng lưu ý là sự thay đổi trong tâm lý tiêu dùng toàn cầu. Dù căng thẳng tại Trung Đông có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng tác động của lạm phát và giá cả tăng cao vẫn khiến người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu nhập khẩu hàng hóa.

Xuất nhập khẩu là nội dung được các phóng viên quan tâm tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương. Ảnh: Cấn Dũng

Bên cạnh đó, rủi ro về nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là dầu mỏ, cũng là vấn đề cần theo dõi. Đây là đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất, từ hóa chất đến nhựa và phân bón. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, chi phí sản xuất sẽ tăng lên, kéo theo những tác động dây chuyền đến xuất khẩu.

Ngoài ra, chi phí logistics đang có xu hướng gia tăng trở lại sau một thời gian ổn định. Điều này khiến áp lực chi phí càng trở nên rõ rệt, nhất là với những ngành có biên lợi nhuận thấp.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, triển vọng không hoàn toàn tiêu cực. Nếu các yếu tố địa chính trị được cải thiện, đặc biệt là khi giá dầu hạ nhiệt, áp lực chi phí đầu vào và vận chuyển có thể giảm bớt, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố then chốt. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, nâng cao năng lực cạnh tranh, cũng như chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường sẽ giúp doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng.

Có thể thấy, xuất nhập khẩu năm 2026 đang đi qua một giai đoạn chuyển tiếp, nơi những tín hiệu tích cực và thách thức đan xen. Nhập siêu trong quý I không phải là “điểm trừ”, mà là bước chuẩn bị cho một chu kỳ sản xuất mới.