Nỗ lực phát triển ngành công nghiệp đường sắt, bảo đảm tính thống nhất hệ thống

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp thứ 7 Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt. (Ảnh: Trần Hải)

Cùng dự có Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc; lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan, đơn vị liên quan. Phiên họp được truyền trực tuyến tới các địa phương có dự án tuyến đường sắt đi qua.

Phát biểu ý kiến tại phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, việc triển khai các dự án đường sắt có ý nghĩa quan trọng; năm nay kỷ niệm 145 năm ngành Đường sắt Việt Nam; nhưng trong khoảng thời gian này, chúng ta gần như chưa xây dựng được thêm các tuyến mới, thậm chí có một số tuyến bị mất đi; bên cạnh đó, vừa qua, chúng ta đã và đang triển khai một số tuyến đường sắt đô thị ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Thủ tướng đánh giá, từ khi có Ban Chỉ đạo đến nay thì công việc được triển khai tích cực hơn; đề nghị các thành viên Ban Chỉ đạo tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm để phát triển hệ thống giao thông đường sắt thống nhất tiêu chuẩn, quy chuẩn, dùng chung. Hiện chúng ta chưa có ngành công nghiệp đường sắt nên chưa tự chủ được. Điều này đòi hỏi chúng ta phải đổi mới tư duy để vươn lên tự chủ; phải bảo đảm tính thống nhất hệ thống; do đó cần phải điều chỉnh ngay.

Lãnh đạo các bộ, ngành, cơ quan tham dự phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Thủ tướng nêu rõ, nếu triển khai thành công các dự án đường sắt trọng điểm, đây sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng 2 con số, qua đó tạo việc làm, tạo đà, tạo lực, tạo thế cho đất nước phát triển, giúp giảm chi phí logistics, nâng cao sức cạnh tranh cho hàng hóa của Việt Nam; giúp giảm ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn; tiếp tục mở ra không gian phát triển mới cho phát triển khu công nghiệp, khu đô thị, tạo sinh kế cho nhân dân; thúc đẩy phát triển hệ sinh thái công nghiệp, dịch vụ đường sắt.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu ý kiến chỉ đạo phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Các công trình, dự án đường sắt có quy mô lớn, yêu cầu cao về kỹ thuật, đi qua các địa hình, địa chất phức tạp, đặc biệt là Dự án tuyến đường sắt tốc độ cao trục bắc-nam, các tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc như tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng… Trong khi đó, các nước khu vực Trung Á rất có nhu cầu nhập khẩu hàng hóa Việt Nam nhưng chưa thông tuyến đường sắt từ Việt Nam kết nối với các nước này. Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đặc biệt là Tổng Bí thư rất quan tâm, chỉ đạo tích cực phát triển công nghiệp đường sắt.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc phát biểu ý kiến tại phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Những năm vừa qua, nhờ có chủ trương này, việc phát triển công nghiệp đường sắt được triển khai mạnh mẽ, có chuyển biến tích cực về nhận thức, tư duy, cách làm, mạnh dạn giao tư nhân làm để huy động mọi nguồn lực theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW. Tuy nhiên, so yêu cầu, chúng ta cần phải cố gắng nhiều hơn nữa. Quá trình làm, phải rà soát các công việc triển khai; đồng thời chống tham nhũng, tiêu cực. Thủ tướng thẳng thắn nhìn nhận, chúng ta chưa có kinh nghiệm phát triển các hệ thống đường sắt quy mô lớn và nhấn mạnh điều quan trọng là phải lựa chọn công nghệ phù hợp và đối tác nước ngoài phải chuyển giao công nghệ.

Các đại biểu tham dự phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Thủ tướng yêu cầu các đại biểu suy nghĩ, tìm ra con đường tốt nhất phát triển đường sắt bằng thực lực, tinh thần tự lực, tự cường, đi lên bằng “bàn tay, khối óc, khung trời, cửa biển, mảnh đất” của mình; lấy nguồn lực bên trong là lâu dài, quan trọng, quyết định, nguồn lực bên ngoài là thường xuyên, đột phá với tinh thần “Không lãng phí một ngày; Không chậm trễ một tuần; Không bỏ lỡ cơ hội trong một tháng; Không để bị động trong một năm”; bảo đảm phát triển “5 hóa”: số hóa, xanh hóa, tối ưu hóa hiệu quả, thông minh hóa quản trị; hài hòa hóa lợi ích của Nhà nước, người dân, doanh nghiệp.

Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Tại phiên họp này, Thủ tướng yêu cầu tập trung rà soát đối với Dự án tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, trong đó công tác triển khai Dự án thành phần 1 như thế nào? Công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án thành phần 2 đến đâu? Có vướng mắc gì không? Tình hình triển khai Hiệp định phương án nối ray, xây dựng cầu đường sắt qua biên giới được triển khai đến đâu? Công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư có vướng mắc ở địa phương nào không?

Lãnh đạo Bộ Xây dựng báo cáo tại phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Đối với Dự án tuyến đường sắt tốc độ cao trục bắc-nam, tình hình triển khai các nhiệm vụ được giao, kế hoạch cụ thể trong thời gian tới? Công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, các vấn đề liên quan việc lập hướng tuyến? Đề xuất các giải pháp đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Tình hình triển khai các dự án đường sắt đô thị và các tuyến đường sắt khác như tuyến từ Sân bay Gia Bình đi Quảng Ninh mà Tập đoàn Vingroup đang thực hiện. Đề nghị tỉnh Quảng Ninh được giao làm chủ đầu tư dự án đường sắt Hạ Long-Móng Cái thì báo cáo công việc triển khai đến đâu, có vướng mắc gì? Đối với tuyến đường sắt Lạng Sơn-Hà Nội đã khảo sát hướng tuyến, đang chờ tư vấn thẩm định, tuy nhiên, bên cạnh đó thì các công việc khác của các bộ, ngành, địa phương được triển khai đến đâu? Các tuyến đường sắt đô thị Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có vướng mắc gì không? Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hiện nay đang triển khai các công việc phát triển công nghiệp đường sắt như thế nào, vướng mắc gì không?

Các đại biểu tham dự phiên họp. (Ảnh: Trần Hải)

Thủ tướng yêu cầu các chủ thể liên quan phải khẩn trương, tích cực bắt tay ngay vào việc, không để “tháng Giêng là tháng ăn chơi”, nêu rõ cần kiểm điểm các công việc từ phiên họp trước đến phiên họp này thì đã triển khai được các công việc gì, chưa triển khai được, chỉ rõ nguyên nhân vì sao, có vướng mắc gì?

* Bộ Xây dựng cho biết, từ sau Phiên họp thứ sáu của Ban Chỉ đạo ngày 31/1 đến nay, Lãnh đạo Chính phủ giao 22 nhiệm vụ cho các bộ, ngành và địa phương. Ngày 22/2, Thủ tướng Chính phủ chủ trì đoàn công tác kiểm tra thực địa và làm việc về Dự án đường sắt đô thị đoạn Nhổn-Ga Hà Nội; các bộ, ngành, địa phương đã tập trung chỉ đạo, điều hành chủ động, quyết liệt, nỗ lực, đến nay đã hoàn thành: 8 nhiệm vụ; 12 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn; 2 nhiệm vụ quá hạn do cần lấy ý kiến nhiều bộ, ngành liên quan, ý kiến của cấp có thẩm quyền để xử lý theo quy định.

Tình hình thực hiện các dự án: về hoàn thiện thể chế, chính sách, công tác xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật để triển khai đầu tư xây dựng các dự án đường sắt đến nay đã cơ bản hoàn thành. Cụ thể: Quốc hội đã ban hành 3 Luật, 2 Nghị quyết; Chính phủ ban hành 6 Nghị định, 3 Nghị quyết; Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 1 Đề án; Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội ban hành 1 Nghị quyết và Thành phố Hồ Chí Minh ban hành 1 Nghị quyết. Ngoài ra, Bộ Công Thương đang trình Thủ tướng Chính phủ 1 Đề án; Bộ Tài chính đang trình Thủ tướng Chính phủ 1 Đề án.

Về đào tạo nhân lực, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam. Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long, các Bộ: Xây dựng, Giáo dục và Đào tạo, Công thương, Khoa học và Công nghệ, và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố đang tập trung chỉ đạo triển khai Đề án, bảo đảm chất lượng, tiến độ. Bộ Xây dựng đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án và đang xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 (ban hành trong tháng 3/2026). Ngoài ra, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã xây dựng kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực cho công tác quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì cho 2 tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao bắc-nam.

Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam: theo đó về công tác lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, đã phê duyệt nhiệm vụ công tác lập hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng, đánh giá tác động môi trường; đơn vị tư vấn đang xây dựng kế hoạch đấu thầu, nhiệm vụ, dự toán và hồ sơ mời thầu các gói thầu Tư vấn khảo sát, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, Tư vấn thẩm tra, Tư vấn giám sát khảo sát (kế hoạch hoàn thành trong tháng 3/2026 để tổ chức lựa chọn các tư vấn trong quý II/2026).

Về lựa chọn đối tác công nghệ: thực hiện ý kiến của Thường trực Chính phủ tại cuộc họp Ban Chỉ đạo ngày 31/1, Bộ Xây dựng đã hoàn thiện Báo cáo lựa chọn công nghệ, đối tác, báo cáo Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ. Triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội: thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng đã xin ý kiến 12 bộ, ngành, 15 địa phương liên quan về Dự thảo Tờ trình kèm theo Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ. Đến ngày 2/3, đã có 10/10 bộ, 14/15 địa phương, 2/2 cơ quan liên quan có ý kiến góp ý; Bộ Xây dựng tiếp thu, giải trình và hoàn thiện trình Chính phủ trong tháng 3/2026.

Về công tác giải phóng mặt bằng: Các địa phương (15/15 địa phương) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã rất tích cực rà soát, kiểm đếm khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời đường điện và triển khai xây dựng các khu tái định cư. Các địa phương đang rà soát nhu cầu vốn năm 2026 để Bộ Xây dựng phân khai kế hoạch vốn trong tháng 3/2026. Công tác bố trí vốn và giải ngân: dự án được giao kế hoạch vốn năm 2026. Chủ đầu tư đang phối hợp với các địa phương rà soát, phân khai vốn…

THANH GIANG