Nơi ấy, Lý Sơn

Tàu cao tốc dừng lại ở cảng Lý Sơn sau mấy chục phút lướt trên sóng. Tôi theo hành khách lên bờ mà trong đầu cứ tròng trành với những con sóng và ong ong tiếng động cơ gầm rú. Mùi dầu máy từ đuôi tàu cao tốc cũng ập lên cảng, bám vào váy áo của du khách rồi tan đi rất nhanh. Tôi rời chiếc xe điện chật cứng người, kéo va ly vào Đồn Biên phòng Lý Sơn. Cảm giác vừa lạ vừa quen vây quanh tôi.

Nếu nói chính xác thì đây là lần đầu tiên tôi đến Lý Sơn. Nhưng không hiểu sao khi bước chân qua cổng Đồn Biên phòng tôi cảm tưởng như vùng đất này thân thuộc từ lâu. Phải chăng con đường, những ngôi nhà và những người tôi gặp cũng giống như ở bao vùng quê khác. Hay tại tôi đọc nhiều tin bài về ngư dân vùng đất này… Ngẩn ngơ mãi rồi tôi nhớ ra mình đã có lần ở cách đảo Lý Sơn không xa. Hôm đó, vừa cơm tối xong, chiếc tàu của tôi được lệnh nhổ neo, rời vị trí chiến đấu. Tôi gặng hỏi mấy thủy thủ, nhưng chẳng ai nói về mục đích nhổ neo. Đến khoảng hơn 1 giờ sáng hôm sau, tôi thức dậy và đi lên mặt boong. Sương biển lành lạnh lùa vào da thịt khiến dư âm của giấc ngủ vội cũng tan biến theo sóng gió.

Cột cờ trên đỉnh ngọn núi Thới Lới ở đảo Lý Sơn. Ảnh: BÙI ĐẠT

Trong biển đêm mịt mùng, đen kịt, pha với mùi ngai ngái của dầu mazut phả ra từ hầm máy, tôi nhìn thấy ánh điện lung linh huyền ảo và nhập nhòe theo bước sóng. Mình đã về bờ rồi sao? Một thủy thủ đi ngang và ghé vào tai tôi thì thào trong tiếng gió, Lý Sơn đấy!

Ôi chao, sau một tháng quần nhau trên biển đã quen với sóng gió, mắt đã nhìn xuyên đêm tối thì nay lại ở gần bờ. Giá mà được vào Lý Sơn, chỉ cần húp bát cháo và đánh một giấc thôi cũng khoan khoái.

Lúc này, ở phía mạn trái, tôi thấy có một con tàu vận tải. Thủy thủ hai bên bắt đầu đấu nối đường ống. Thì ra con tàu của tôi đi nhận nhiên liệu, tiếp sức cho hành trình dài chiến đấu chờ đợi ở phía trước. Sau mấy tiếng nhận dầu, con tàu rời đi. Ánh sáng điện từ Lý Sơn cứ nhập nhòe theo bước sóng và mất hút sau đường chân trời. Từ ấy, tôi mong có một ngày đến với Lý Sơn.

Cán bộ Đồn Biên phòng đưa tôi đến một phòng khách trên tầng hai của nhà chỉ huy. Nói là phòng khách cho sang chứ thực ra đó là phòng ở và làm việc của cán bộ được trưng dụng. Tiện nghi trong phòng chẳng khác gì so với những nơi tôi đã từng đến, cũng cái quạt trần, quạt tường và cái tủ đứng hai buồng.

Trưa ấy, sau tiếng kẻng, tôi đi xuống nhà bếp. Trên bàn ăn, tôi thấy có cái chậu nhôm ở giữa và chứa loại nước đen kịt, đặc như dầu nhớt mà ông thợ sửa xe lấy ra để thay dầu mới. Cạnh đó có đĩa rau muống luộc, đĩa thịt gà. Ngồi vào bàn ăn, một cán bộ có khuôn mặt rất trẻ là Đại úy Phạm Ngọc Kha, Chính trị viên phó của Đồn nói với tôi, nồi canh ấy là mực nhảy, một món ăn chỉ có ở Lý Sơn vào tháng sáu hằng năm. Kha nói vui, bọn em phục mấy ngày mới mua được thì đúng hôm anh ra. Khi ở bến tàu, nếu nhìn thấy ngư dân lặn ngụp ở ven bờ đấy là người đi vớt mực nhảy. Có người đi cả buổi chỉ được vài con. Người trúng mánh thì buổi sáng cũng chỉ được hơn ki-lô-gam là cùng. Bây giờ thì Phạm Ngọc Kha đã mang hàm Thiếu tá và chuyển về Đồn Biên phòng Bình Thạnh làm Chính trị viên phó. 

Chúng tôi kết thúc bữa ăn nhanh chóng vì mùa này ở Lý Sơn rất nóng. Trong khi đĩa thịt gà rang còn hơn một nửa thì xoong mực nhảy đen kịt và đĩa rau muống đã hết từ bao giờ. Thú thực, chưa bao giờ tôi được ăn loại thực phẩm chẳng bắt mắt mà lại có vị ngọt mát đặc trưng đến thế. Đến nay, khi viết những dòng này tôi vẫn nhớ và thèm cái vị ấy.

Đầu giờ làm việc buổi chiều, Trung tá Lâm Đình Hiếu, Phó đồn trưởng nghiệp vụ đưa tôi đến nhà một ngư dân thuộc diện lão làng của Lý Sơn. Trước khi đi, anh nói với tôi, ông ấy vừa điều trị ở Bệnh viện Đa khoa Quảng Ngãi trong đất liền trở về. Nguyên do là bị tai nạn khi lặn biển bắt hải sản. Hiện nay tình trạng đi biển bị tai nạn đã giảm. Những năm trước, gần như ngày nào ở đảo cũng có tiếng khóc ai oán của những gia đình mất người thân. Thế nên, nhà nào ở Lý Sơn cũng có một lũ con nít. Bọn trẻ con quen với biển. Mười mấy tuổi đã đi biển, có khi sống trên biển nhiều hơn ở nhà.

Anh nói thêm, Lý Sơn coi vậy nhưng rất bé. Chỉ cần ngồi quán nước với cô gái A ở đầu đảo là người cuối đảo đã biết liền. Khi vào nhà cứ giới thiệu là cán bộ trong đất liền đến thăm, tiện cho anh và đồng đội trong xử lý các công việc sau này. Bây giờ, khi ngồi viết những dòng này thì Lâm Đình Hiếu đã chuyển về làm Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Sa Kỳ.

Nhà của ông "trùm biển" Lý Sơn mà chúng tôi đến nằm ở ven đường chính của đảo. Vật dụng trong nhà ông được sắp đặt trong không gian hẹp, không có gì đặc biệt. Đất ở Lý Sơn rất đắt nên diện tích ở cũng rất bé. Thêm nữa, vật liệu xây dựng chủ yếu chở từ đất liền ra nên giá cũng đội lên mấy phần. Từ đường chính sẽ có các con ngõ để dẫn vào các nhà dân bên trong. Những con ngõ ấy rất nhỏ, chỉ vừa người điều khiển chiếc xe đạp, xe máy, nhưng sâu hun hút. Tôi từng đến những con ngõ nhỏ ở phố cổ Hà Nội quanh năm không có ánh nắng mặt trời, nhưng nó chẳng thấm tháp gì so với những con ngõ hun hút, bí bách ở Lý Sơn đầy nắng gió mà tôi đang chạm vào.

Ngư dân đánh bắt hải sản ven đảo Lý Sơn. Ảnh: BÙI ĐẠT 

Ông “trùm biển” đã gần bảy mươi tuổi, cao to, vạm vỡ như một lực sĩ ra phòng khách tiếp đón chúng tôi. Sau chuyến lặn biển ông được các ngư phủ đi cùng cứu sống rồi đưa vào bệnh viện trong bờ điều trị. Ông kể, nghề lặn biển cực kỳ nguy hiểm. Vài năm trước, ông làm việc dưới đáy biển cả ban ngày cũng như ban đêm như đi dạo chơi. Nhưng khi có tuổi, khi sức khỏe đã hạn chế, thì việc ấy không còn dễ dàng nữa. Chỉ cần trên dưới phối hợp không tốt, dây dẫn ô xy có vấn đề là làm mồi cho biển ngay. Những năm gần đây, do biến đổi khí hậu, do đánh bắt có tính tận diệt nên việc kiếm hải sản dưới đáy biển bằng nghề lặn cũng hạn chế. Người đi biển ít dần. Họ đi tìm sinh kế mới. Sự hiện diện của ngư dân trên vùng biển chủ quyền Tổ quốc ít dần cũng có nghĩa là lực lượng Biên phòng thiếu vắng tai mắt và những cột mốc sống bảo vệ chủ quyền.

Chia tay ông "trùm biển" tôi thấy trong lòng buồn man mác trước những con ngõ hẹp hun hút. Nắng chiều Lý Sơn bắt đầu dịu lại. Gió biển từ khơi xa thổi về, mang theo vị mặn mòi quen thuộc phả vào mặt. Câu nói của người cựu ngư phủ đi theo từng bước chân tôi. Những trăn trở ấy không chỉ là nỗi niềm mưu sinh của một đời người đã từng coi lòng đại dương là nhà, mà là bài toán đau đáu về giữ biển, giữ đảo của những người lính Biên phòng nơi đây.

Mặt trời lặn dần sau ngọn núi Thới Lới, nhường chỗ cho màn đêm buông xuống hòn đảo tiền tiêu. Từ ban công Đồn Biên phòng nhìn ra xa, tôi thấy những vệt sáng từ các ngôi nhà, từ ngọn hải đăng dập dềnh trong sóng nước. Lắng tai, tôi nghe tiếng sóng vỗ rì rào vào vách đá như lời thì thầm ngàn năm của biển đang vỗ về Lý Sơn.