Nối dài hành trình tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ - Bài 2: Những người đi tìm tên cho đồng đội

Đó là những cán bộ, chiến sĩ, nhân viên chuyên môn đang có mặt tại các nghĩa trang, nơi từng phần mộ được rà soát, từng mẫu hài cốt được thu thập, từng dữ liệu được kiểm tra với sự cẩn trọng cao nhất. Họ hiểu rằng, công việc mình đang làm không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là trách nhiệm với những người đã hy sinh và những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm.

Làm việc với tinh thần, trách nhiệm cao nhất

Thế hệ trẻ xã Hoa Lộc tri ân các Anh hùng liệt sỹ an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ Hoa Lộc. Ảnh: Khiếu Tư/TTXVN

Hơn 6 giờ sáng một ngày tháng 7, khi cái nắng mùa hè chưa kịp phủ xuống gay gắt, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoa Lộc (xã Hoa Lộc), các lực lượng tham gia lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đã có mặt đầy đủ để bắt đầu nhiệm vụ.

Trước giờ làm việc, những nén hương được thành kính thắp lên trước các phần mộ. Giữa không gian yên tĩnh của nghĩa trang, những người có mặt đều lặng đi trước những tấm bia còn thiếu tên, thiếu tuổi, thiếu quê quán. Mỗi dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên" như nhắc nhớ về một cuộc đời đã dừng lại giữa những năm tháng chiến tranh và một hành trình tìm kiếm vẫn còn dang dở.

Đứng trước những phần mộ liệt sĩ, anh Nguyễn Văn Hùng, Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh xã Hoa Lộc, xúc động chia sẻ, mỗi lần đến nghĩa trang liệt sĩ, tôi đều thấy biết ơn và trân trọng hơn những hy sinh của các thế hệ đi trước. Tôi mong việc giám định ADN sẽ giúp nhiều liệt sĩ sớm được xác định danh tính, để các bác, các chú được trở về với gia đình sau nhiều năm chờ đợi. Là thế hệ trẻ hôm nay, tôi sẽ tiếp tục gìn giữ truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", sống có trách nhiệm, cống hiến nhiều hơn để xứng đáng với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ.

Nghĩa trang Liệt sĩ Hoa Lộc hiện có 114 phần mộ liệt sĩ. Trong đợt triển khai này, 69 phần mộ chưa xác định được thông tin sẽ được lấy mẫu sinh phẩm phục vụ công tác giám định ADN theo kế hoạch của Ban Chỉ đạo Chiến dịch 500 ngày đêm hoàn thành công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN.

Tổ số hóa, quản lý dữ liệu làm nhiệm vụ tại Nghĩa trang liệt sỹ Hoa Lộc. Ảnh: Khiếu Tư/TTXVN

Đằng sau một mẫu sinh phẩm được lấy lên là cả một quy trình được thực hiện với yêu cầu nghiêm ngặt. Trước khi tiến hành, lực lượng chuyên môn phải rà soát hồ sơ, đối chiếu sơ đồ nghĩa trang, xác định chính xác vị trí từng phần mộ, chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị, vật tư phục vụ nhiệm vụ.

Từng công đoạn từ khai quật, lấy mẫu, đóng gói, niêm phong, bảo quản, vận chuyển, bàn giao đến số hóa thông tin đều được thực hiện theo quy định chặt chẽ. Sau khi hoàn thành, phần mộ được hoàn trả nguyên trạng, chỉnh trang sạch sẽ, giữ gìn sự trang nghiêm của nơi an nghỉ các anh hùng liệt sĩ.
Dưới cái nắng tháng Bảy, những cán bộ làm nhiệm vụ số hóa vẫn miệt mài kiểm tra từng thông tin giữa hồ sơ giấy, hiện trạng phần mộ và dữ liệu điện tử. Với họ, mỗi dòng dữ liệu không đơn thuần là một con số trong hệ thống quản lý, mà là thông tin gắn với một con người, một gia đình và một cuộc đời đã hy sinh.

Trung úy Trịnh Hoàng Việt, Đại đội 18, Phòng Tham mưu, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa, thành viên Tổ số hóa - Quản lý dữ liệu, cho biết công việc của tổ không trực tiếp thực hiện việc lấy mẫu, nhưng lại là một mắt xích quan trọng trong hành trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Bởi mỗi mẫu hài cốt sau khi thu thập đều phải được quản lý bằng một mã số riêng, gắn với hình ảnh, thông tin phần mộ và các dữ liệu liên quan để phục vụ quá trình giám định, đối chiếu sau này. Mỗi thông tin được cập nhật, mỗi dữ liệu được lưu trữ đều có thể trở thành căn cứ quan trọng trong hành trình xác định danh tính liệt sĩ. Chính vì vậy, cán bộ làm nhiệm vụ luôn nỗ lực kiểm tra, đối chiếu với tinh thần trách nhiệm cao nhất, với mong muốn những thông tin được gìn giữ hôm nay sẽ góp phần đưa các anh sớm trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình.

Cẩn trọng từng thao tác, nâng niu từng phần mộ

Đại tá Nguyễn Xuân Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa (ngoài cùng bên trái) trực tiếp kiểm tra, chỉ đạo công tác lấy và bàn giao mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoằng Hóa. Ảnh: Khiếu Tư/TTXVN

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoằng Hóa (xã Hoằng Hóa) - nơi đang an nghỉ của 660 liệt sĩ, lực lượng chức năng triển khai lấy mẫu sinh phẩm đối với 38 phần mộ chưa xác định được thông tin. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bổ sung dữ liệu, từng bước xác định danh tính các liệt sĩ chưa rõ thông tin trong quá trình thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm.

Sau các nghi lễ theo phong tục địa phương, Tổ khai quật, xây dựng và hoàn trả phần mộ bắt đầu thực hiện nhiệm vụ. Từng vị trí được xác định, đối chiếu với hồ sơ trước khi mở nắp mộ. Những nhát cuốc, nhát xẻng được thực hiện chậm rãi, cẩn thận. Từng lớp đất được bóc tách nhẹ nhàng, từng dấu tích còn lại được bảo quản để phục vụ việc lấy mẫu. Mọi thao tác đều hướng tới mục tiêu quan trọng nhất: thu thập chính xác thông tin, mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những liệt sĩ chưa rõ tên.

Dưới cái nắng gắt giữa nghĩa trang, Trung tá Lê Đức Vượng, Đội phó Đội Quy tập, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa vừa quan sát, chỉ đạo từng công đoạn, vừa trực tiếp cùng anh em thực hiện nhiệm vụ khai quật, lấy mẫu. Với nhiều năm gắn bó cùng công tác quy tập hài cốt liệt sĩ, anh hiểu rằng mỗi phần mộ có những đặc điểm riêng, vì vậy người thực hiện phải luôn tuân thủ chặt chẽ quy trình, đồng thời chủ động, linh hoạt trong từng thao tác để bảo đảm kết quả chính xác nhất.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoằng Hóa, nơi quy tập 660 phần mộ liệt sĩ, thực hiện Kế hoạch số 245 của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN, lực lượng chức năng tổ chức lấy mẫu sinh phẩm đối với 38 phần mộ chưa xác định được thông tin. Ảnh: Khiếu Tư/TTXVN

Theo Đại tá Nguyễn Xuân Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa, để bảo đảm kết quả chính xác, công tác chuẩn bị được triển khai chặt chẽ từ lực lượng, trang thiết bị đến quy trình thực hiện. Các vật tư, dụng cụ chuyên dụng, phương tiện phục vụ khai quật, bảo quản, vận chuyển mẫu được chuẩn bị đầy đủ theo quy định. Cùng với đó, cán bộ tham gia nhiệm vụ được trang bị thiết bị di động cài đặt phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ, phục vụ việc cập nhật, lưu trữ, đối chiếu dữ liệu thống nhất, chính xác.

Trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ, lực lượng công an, quân y và chính quyền địa phương phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn; đồng thời tổ chức các nghi lễ theo phong tục địa phương trước khi tiến hành khai quật, lấy mẫu. Mỗi phần việc đều được thực hiện theo đúng quy trình, từ xác định vị trí phần mộ, thu thập mẫu sinh phẩm đến hoàn trả nguyên trạng sau khi hoàn thành.

Từ những phần mộ chưa có đầy đủ thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ, việc lấy mẫu sinh phẩm và xây dựng cơ sở dữ liệu đang bổ sung thêm căn cứ để phục vụ xác định danh tính liệt sĩ bằng phương pháp giám định AND. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập hôm nay có thể trở thành căn cứ để xác định danh tính một liệt sĩ sau nhiều năm chưa rõ thông tin. Và khi tên tuổi được xác định, những phần mộ từng mang dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên" sẽ có cơ hội được trả lại thông tin đầy đủ về con người, quê quán và đơn vị.