Nối dài tình hữu nghị Việt - Nga - Belarus

Ngày 28-10-2026, tại Trung tâm Văn hóa Nga ở thủ đô Budapest (Hungary), chương trình giao lưu văn hóa Nga - Việt Nam - Belarus với chủ đề “Về miền ký ức chung” được Đại sứ quán ba nước tại Hungary phối hợp tổ chức, tạo nên một không gian gặp gỡ đặc biệt dành cho những người từng học tập, sinh sống và gắn bó với Liên Xô trước đây.

Chương trình giao lưu văn hóa Nga - Việt Nam - Belarus. Ảnh: Anh Tú

Không đơn thuần là một hoạt động giao lưu văn hóa, chương trình còn là dịp để các thế hệ cựu lưu học sinh cùng trở về với những năm tháng tuổi trẻ, gặp lại bạn bè, ôn lại kỷ niệm và chia sẻ những tình cảm đã được gìn giữ qua nhiều thập niên. Điều làm nên ý nghĩa của cuộc gặp gỡ không chỉ là sự hiện diện của Đại sứ Việt Nam tại Hungary Bùi Lê Thái, Đại sứ Liên bang Nga tại Hungary Evgeny Stanislavov và Đại sứ Cộng hòa Belarus tại Hungary Uladzimir Ulakhovich, mà còn là những câu chuyện gần gũi về tình thầy trò, tình bạn, tình yêu và những mối nhân duyên vượt qua khoảng cách địa lý, văn hóa.

Một thời tuổi trẻ không thể nào quên

Với nhiều thế hệ người Việt Nam từng học tập tại Liên Xô, những cái tên Mátxcơva, Leningrad hay Minsk không chỉ là những địa danh trên bản đồ. Đó còn là nơi lưu giữ một phần tuổi trẻ, nơi có những giảng đường đại học, những mùa đông tuyết trắng, những căn phòng ký túc xá và biết bao kỷ niệm khó quên. Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, việc được sang Liên Xô học tập là cơ hội quý giá đối với hàng vạn thanh niên Việt Nam. Nhưng bên cạnh kiến thức chuyên môn, điều đọng lại sâu sắc trong ký ức của họ còn là sự tận tình của thầy cô, tình cảm chân thành của bạn bè và sự giúp đỡ của người dân sở tại.

Phát biểu tại chương trình, Đại sứ Việt Nam tại Hungary Bùi Lê Thái nhắc lại chặng đường hợp tác giáo dục đặc biệt giữa Việt Nam với Liên Xô trước đây. Ngay từ những năm 1950, khi Việt Nam đang trải qua chiến tranh và đất nước còn bị chia cắt, Liên Xô đã dành nhiều học bổng, mở cửa các trường đại học và viện nghiên cứu để đón nhận sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam.

Đại sứ Việt Nam tại Hungary Bùi Lê Thái phát biểu lại buổi gặp gỡ. Ảnh: Anh Tú

Tại Mátxcơva, Leningrad, Minsk và nhiều thành phố khác, hàng vạn người Việt Nam đã được đào tạo trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật, y học, văn hóa, nghệ thuật và khoa học xã hội. Sau khi trở về nước, nhiều người trở thành những nhà khoa học, kỹ sư, bác sĩ, nhà giáo, văn nghệ sĩ, cán bộ quản lý và chuyên gia có uy tín, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, theo Đại sứ Bùi Lê Thái, hành trang mà những cựu lưu học sinh mang về không chỉ có tấm bằng hay kiến thức chuyên môn. Đó còn là tiếng Nga, sự hiểu biết về văn hóa, con người, những tình bạn sâu sắc và ký ức về một thời tuổi trẻ được đón nhận bằng tình cảm chân thành. Có những người đã rời giảng đường hàng chục năm, nhưng chỉ cần nghe lại một câu tiếng Nga quen thuộc, nhắc đến tên một người thầy, một người bạn hay một con phố cũ, cả miền ký ức lại trở về.

Chính từ những trải nghiệm ấy, các thế hệ cựu lưu học sinh Việt Nam đã trở thành những “nhịp cầu sống”, góp phần kết nối nhân dân Việt Nam với nhân dân Nga, Belarus và các quốc gia thuộc Liên Xô trước đây. Những nhịp cầu ấy không được tạo nên trong một sớm một chiều, mà hình thành từ những năm tháng cùng học tập, sẻ chia khó khăn, thấu hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa của nhau.

Từ một câu chuyện tình yêu đến sáng kiến kết nối các nền văn hóa

Đằng sau chương trình “Về miền ký ức chung” là một câu chuyện đặc biệt về mối nhân duyên Việt Nam - Hungary bắt đầu trên đất Nga. Trong bài phát biểu, Đại sứ Liên bang Nga tại Hungary Evgeny Stanislavov dành những lời trân trọng khi nhắc đến ông Thuróczy László và phu nhân, Tiến sĩ Phan Bích Thiện, những người đề xuất sáng kiến tổ chức cuộc gặp gỡ. Hai người quen biết nhau trong thời gian học tập tại Nga. Từ cuộc gặp gỡ thời sinh viên, một tình yêu đã nảy nở, để rồi trở thành nền tảng của một gia đình gắn bó giữa hai nền văn hóa Việt Nam và Hungary.

Đại sứ Liên bang Nga tại Hungary Evgeny Stanislavov phát biểu tại buổi gặp gỡ. Ảnh: Anh Tú

Theo Đại sứ Evgeny Stanislavov, câu chuyện ấy là minh chứng sinh động cho thấy những năm tháng học tập tại Nga không chỉ mang lại tri thức, kinh nghiệm sống và những người bạn mới, mà đôi khi còn giúp con người tìm thấy người bạn đời gắn bó suốt cuộc đời. Từ trải nghiệm của chính gia đình mình, ông Thuróczy László và bà Phan Bích Thiện đã đề xuất tổ chức một cuộc gặp gỡ dành cho những người từng có thời gian sinh sống, học tập tại Nga và Liên Xô trước đây. Sáng kiến nhận được sự hưởng ứng, phối hợp của Đại sứ quán Nga, Việt Nam và Belarus tại Hungary, để từ một ý tưởng mang tính cá nhân trở thành hoạt động giao lưu văn hóa có ý nghĩa đối với cộng đồng.

Với Tiến sĩ Phan Bích Thiện, cuộc gặp gỡ còn gợi lại dấu mốc tròn 40 năm kể từ ngày bà bước chân vào giảng đường đại học ở Mátxcơva. Những năm tháng ấy không chỉ là quãng thời gian tích lũy tri thức, mà còn là hành trình trưởng thành, hình thành những tình bạn, tình cảm và giá trị sống theo bà trong suốt cuộc đời. Bốn thập niên trôi qua, cuộc sống đã có nhiều thay đổi, nhưng những kỷ niệm về thầy cô, bạn bè và đất nước từng đón nhận mình vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong tim bà.

Câu chuyện của gia đình Việt - Hung ấy cũng phản ánh một điều giản dị: Sự gắn kết giữa các dân tộc đôi khi bắt đầu từ những cuộc gặp gỡ rất đỗi bình thường. Một tình bạn trên giảng đường, một sự giúp đỡ lúc khó khăn hay một tình yêu vượt qua khác biệt ngôn ngữ, văn hóa có thể trở thành mối dây liên kết bền chặt qua nhiều thế hệ.

Khi những giai điệu trở thành tiếng nói chung

Bên cạnh những câu chuyện và ký ức được chia sẻ, chương trình giao lưu văn hóa còn tạo nên không gian nghệ thuật mang đậm bản sắc của ba dân tộc Việt Nam, Nga và Belarus. Các tiết mục nghệ thuật được xây dựng nhằm giới thiệu vẻ đẹp văn hóa của mỗi quốc gia, đồng thời thể hiện những tình cảm chung về quê hương, con người và tình hữu nghị. Những giai điệu Việt Nam như “Kiếp sau vẫn là người Việt Nam”, “Tôi nghe Tổ quốc gọi tên mình” ngợi ca tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc. Trong khi đó, âm nhạc cổ điển, opera Nga và những âm thanh đặc trưng của nhạc cụ balalaika gợi mở những sắc thái văn hóa riêng biệt. Mỗi nền văn hóa có ngôn ngữ nghệ thuật và cách biểu đạt khác nhau, nhưng âm nhạc luôn có khả năng đưa con người đến gần nhau bằng những cảm xúc chung.

Với những người từng học tập tại Liên Xô, các ca khúc Nga quen thuộc, đặc biệt là “Chiều Mátxcơva”, từ lâu đã trở thành một phần ký ức. Những giai điệu ấy gợi nhớ những buổi sinh hoạt sinh viên, những cuộc gặp gỡ bạn bè và cả nỗi nhớ quê hương trong những năm tháng sống xa nhà. Trong không gian giao lưu tại Budapest, âm nhạc vì thế không chỉ là hoạt động biểu diễn mà còn là phương tiện kết nối quá khứ với hiện tại, đưa những người từng chia sẻ một thời tuổi trẻ tìm lại cảm giác gần gũi, thân quen. Không gian văn hóa tiếp tục được mở rộng qua hoạt động giao lưu, thưởng thức những món ăn truyền thống của Nga, Việt Nam và Belarus.

Nếu âm nhạc tạo nên sự đồng cảm, thì ẩm thực mang đến một cách tiếp cận khác với văn hóa mỗi dân tộc. Qua những món ăn, những cuộc trò chuyện và sự sẻ chia trong không khí thân tình, khoảng cách về ngôn ngữ, tuổi tác và quốc tịch dường như được thu hẹp. Chính những trải nghiệm giản dị ấy góp phần làm nên chiều sâu của giao lưu văn hóa, nơi sự hiểu biết không chỉ đến từ những lời giới thiệu mà còn được hình thành qua những tiếp xúc trực tiếp giữa con người với con người.

Từ ký ức chung đến những nhịp cầu hữu nghị hôm nay

Đại sứ Belarus tại Hungary Uladzimir Ulakhovich. Ảnh: Anh Tú

Một trong những thông điệp xuyên suốt chương trình là vai trò của giáo dục, khoa học và văn hóa trong việc xây dựng sự hiểu biết, tin cậy giữa các dân tộc. Phát biểu tại cuộc gặp gỡ, Đại sứ Belarus tại Hungary Uladzimir Ulakhovich nhấn mạnh rằng văn hóa, khoa học và giáo dục chính là ngôn ngữ chung, là cầu nối giúp người dân Belarus, Việt Nam, Nga và Hungary giao lưu, làm giàu tri thức và hiểu biết lẫn nhau. Theo Đại sứ, trong gần 60 năm qua, nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam đã được đào tạo tại các trường đại học Liên Xô trước đây cũng như tại Nga và Belarus ngày nay. Riêng tại Belarus, hơn 2.000 chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo, trong đó có hơn 170 tiến sĩ và phó tiến sĩ. Đại học Quốc gia Belarus đã đào tạo hơn 700 sinh viên Việt Nam, nhiều người sau này đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu. Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô hợp tác giáo dục, mà còn cho thấy chiều sâu của mối quan hệ được hình thành và phát triển qua nhiều thế hệ.

Hiện nay, các trường đại học Belarus đã ký kết hơn 40 thỏa thuận hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam. Hai nước tiếp tục thúc đẩy các chương trình hợp tác trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực. Đại sứ Uladzimir Ulakhovich khẳng định, những cựu sinh viên từng học tập tại Belarus luôn lưu giữ những kỷ niệm đẹp, đồng thời tiếp tục duy trì tình bạn và sự gắn bó với người dân nước này.

Ở góc độ quan hệ Nga - Việt Nam, Đại sứ Evgeny Stanislavov cũng nhấn mạnh vai trò đặc biệt của những người từng học tập, sinh sống tại Nga. Theo ông, chính họ là những nhịp cầu hữu nghị góp phần gắn kết đất nước mình với nước Nga. Đại sứ nhắc lại sự giúp đỡ của Liên Xô đối với Việt Nam trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập, cũng như đóng góp của hàng chục nghìn người Việt Nam từng được đào tạo tại Liên Xô đối với công cuộc phát triển đất nước sau này. Mối quan hệ hữu nghị ấy tiếp tục được duy trì và phát triển trong bối cảnh hiện nay, khi hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga ngày càng được mở rộng trên nhiều lĩnh vực.

Những thế hệ sinh viên hôm nay đang tiếp nối hành trình mà các thế hệ đi trước từng trải qua. Họ không chỉ tiếp nhận tri thức, mà còn có cơ hội tìm hiểu văn hóa, xây dựng tình bạn và hình thành những mối quan hệ quốc tế có thể theo mình trong suốt cuộc đời.

Đại sứ Việt Nam Bùi Lê Thái bày tỏ mong muốn các thế hệ cựu lưu học sinh tiếp tục phát huy kinh nghiệm, tình cảm và những mối quan hệ đã được vun đắp, góp phần gìn giữ tình hữu nghị giữa Việt Nam với Nga và Belarus, đồng thời truyền lại những giá trị tốt đẹp ấy cho thế hệ trẻ. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của chương trình “Về miền ký ức chung”: Không chỉ nhìn lại quá khứ với lòng biết ơn, mà còn từ những ký ức ấy tìm thấy động lực để tiếp tục xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp trong hiện tại và tương lai.

Những giá trị bền vững vượt qua thời gian

Trong đời sống đối ngoại, quan hệ giữa các quốc gia thường được nhìn nhận qua những chuyến thăm cấp cao, các văn kiện hợp tác hay những dự án kinh tế, giáo dục và khoa học. Nhưng bên cạnh những hoạt động chính thức ấy, tình hữu nghị giữa các dân tộc còn có một nền tảng bền vững khác: Tình cảm và sự gắn bó giữa những con người bình thường. Đó là sự tận tình của một người thầy đối với sinh viên nước ngoài, sự giúp đỡ của bạn bè trong những ngày đầu xa quê, những buổi trò chuyện trong ký túc xá, hay tình yêu được hình thành giữa hai người trẻ đến từ hai quốc gia khác nhau. Những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy, qua thời gian, lại có sức sống lâu bền.

Chương trình giao lưu văn hóa Nga - Việt Nam - Belarus. Ảnh: Anh Tú

Cuộc gặp gỡ tại Budapest là minh chứng cho sức sống ấy. Sau nhiều thập niên, những người từng có chung một phần tuổi trẻ vẫn tìm thấy ở nhau sự gần gũi, trân trọng và niềm vui được sẻ chia ký ức. Đối với cộng đồng người Việt Nam tại Hungary, chương trình còn mang ý nghĩa kết nối cộng đồng, khơi dậy tình cảm với quê hương và những mối quan hệ quốc tế được hình thành từ nhiều thế hệ trước.

Trong một thế giới đang không ngừng thay đổi, khi khoảng cách địa lý có thể được rút ngắn bằng công nghệ nhưng sự thấu hiểu giữa con người vẫn cần được vun đắp, những hoạt động giao lưu văn hóa như “Về miền ký ức chung” càng cho thấy giá trị của ngoại giao nhân dân. Bởi tình hữu nghị không chỉ được gìn giữ bằng những lời khẳng định, mà còn được nuôi dưỡng qua những cuộc gặp gỡ, những câu chuyện được kể lại và những tình cảm chân thành được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Rồi những giai điệu quen thuộc sẽ khép lại, những người bạn sẽ trở về với cuộc sống thường ngày. Nhưng từ cuộc gặp gỡ giữa lòng Budapest, những ký ức đẹp về một thời tuổi trẻ lại được đánh thức, để tiếp tục trở thành sợi dây gắn kết những con người thuộc các dân tộc khác nhau. Và có lẽ, đó chính là điều đáng quý nhất mà “Về miền ký ức chung” mang lại: Khi ký ức không chỉ để nhớ về quá khứ, mà còn trở thành nhịp cầu nối dài tình hữu nghị hôm nay và mai sau.