Nỗi niềm của nghề ‘kinh doanh giấc mộng đổi đời’

Về bản chất kinh tế, ngành xổ số là một hình thức kinh doanh có đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước. Đồng thời, nghề bán vé số dạo còn tạo công ăn việc làm cho số đông người thuộc nhóm yếu thế. Thế nhưng, trong định kiến xã hội, nghề này lại bị xem là một nghề bất đắc dĩ, không mong muốn.

Không chỉ ở Việt Nam, kinh doanh xổ số rất phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới tuy mỗi nơi vận hành theo mô hình khác nhau. Ngoài vé số truyền thống còn có xổ số điện toán, vé số cào và kênh bán hàng số hóa…

Tại Việt Nam: Hoạt động xổ số do doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thực hiện nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách và an sinh xã hội.

Công ty xổ số kiến thiết TP.HCM Ảnh: Internet

Công ty xổ số kiến thiết TP.HCM Ảnh: Internet

Trong hoạt động kinh doanh đó, người bán vé số là mắt xích cuối cùng trong chuỗi phân phối của các công ty xổ số kiến thiết.

Kinh doanh xổ số  - cỗ máy thu ngân sách của địa phương

Về bản chất kinh tế, ngành xổ số cũng là một hình thức kinh doanh thuộc nhóm kinh doanh phân phối. Đặc điểm của nó là không tạo ra giá trị mới, không sản xuất, không chế biến, không cải tiến sản phẩm, không trực tiếp tạo ra của cải…

Ngành xổ số chủ yếu đóng góp vào ngân sách nhà nước, chi cho phúc lợi xã hội về giáo dục, y tế, nông thôn mới, chống thiên tai. xây trường học, bệnh viện… Tuy nhiên, con số đóng góp này không hề nhỏ. Nếu không muốn nói đây là cỗ máy thu ngân sách của địa phương.

Theo thống kê của Bộ Tài chính, lũy kế đến 22/10/2026, doanh thu kinh doanh xổ số cả nước đạt 139.928 tỷ đồng, nộp ngân sách 53.440 tỷ đồng. Trong đó xổ số kiến thiết đóng góp 51.129 tỷ đồng. Riêng 21 công ty miền Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 đã nộp hơn 45.515 tỷ đồng.  

Tạo việc làm cho nhóm yếu thế  

Hiện, ngành xổ số đang tạo việc làm cho khoảng nửa triệu lao động bao gồm người bán vé số dạo. Phần lớn họ là người già, người khuyết tật, sức khỏe hạn chế, người nghèo, không bằng cấp, chuyên môn, không có cơ hội vào thị trường lao động chính thức, không có nhiều vốn hay vốn cần xoay vòng nhanh… 

Họ bỏ vốn ra lấy vé, bán để hưởng hoa hồng chênh lệch. Họ tự tìm khách, tự quản lý thời gian và tuyến đường hoạt động của mình. Đặc biệt người bán vé số còn tự chịu “rủi ro kinh doanh” (bán ế, bị gạt, bị giựt vé số…).    

Cần nhưng không chọn

Nhà nước và địa phương rất cần nguồn thu từ ngành xổ số; đặc biệt về phía người tiêu dùng, bất luận cao thấp, sang hèn… ai cũng có nhu cầu, thường xuyên, thậm chí “nghiện” mua vé số. Vậy tạo sao nghề bán vé số lại bị rẻ rúng, bị xem là một nghề bất đắc dĩ, không ai mong muốn.

Không phải do thu nhập bấp bênh, rủi ro cao, vất vả, dãi nắng dầm mưa, thiếu an sinh… bởi vì không ít ngành nghề cũng gặp tình trạng này. 

Có thể nói định kiến xã hội là rào cản chủ yếu khiến họ mặc cảm, tự ti. Đến nỗi, ngay bản thân người hành nghề cũng xem thường nghề của mình và không mong muốn con cái tiếp tục “theo nghề”.  

Làm sao để bớt nỗi niềm

Phải xác định, bán vé số là một nghề lương thiện, nuôi sống biết bao mảnh đời trên hành trình mưu sinh bằng sức lao động chân chính. Người ta tìm đến nó như một chiếc phao cứu sinh khi trước mặt họ, cơ hội cho các ngành nghề khác chừng như khép lại trước tuổi tác, bệnh tật, nghèo khó.

Với nhiều người, bán vé số  còn là cách thể hiện lòng tự trọng khi không muốn ngửa tay xin xỏ hay trở thành gánh nặng cho người khác. Với nhiều bậc cha mẹ, là sự hy sinh vô bờ bến cho một tương lai khác xán lạn hơn của con cái.  

Để bớt nỗi niềm, cần xác định việc mua bán vé số là hình thức trao đổi hàng hóa minh bạch và công bằng.

Bán vé số là một nghề lương thiện. Ảnh: Internet

Bán vé số là một nghề lương thiện. Ảnh: Internet

Mua vé số, đừng mua với lòng trắc ẩn, với thái độ ban bố sự từ bi, càng không bằng lời lẽ trịch thượng, khoác tay xua đuổi. Bán vé số, không đồng nghĩa với đi xin lòng thương hại của thiên hạ mà bởi vì đó là nghề phù hợp với mình.   

Tất nhiên cũng như nhiều ngành nghề khác, nghề bán vé số cũng có những điểm tối. Ví dụ nạn chăn dắt, lợi dụng trẻ em, người tàn tật, nạn chèo kéo, bán vé số sổ rồi cho khách… Nhưng đó là một câu chuyện khác, câu chuyện của sự tử tế chứ không phải của nghề bán vé số.

•  Lương Gia Cát Tường

Nguồn Doanh Nhân Trẻ: https://doanhnhantrevietnam.vn/noi-niem-cua-nghe-kinh-doanh-giac-mong-doi-doi-d30084.html