Nới trần vốn ngắn hạn lên 40%: Ngân hàng thêm room, thêm rủi ro

Đảo chiều sau ba năm siết chặt

Thông tư 25/2026/TT-NHNN ban hành ngày 22/6/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong đó nâng tỉ lệ tối đa vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40% - mức tương đương giai đoạn đầu năm 2020 đến hết tháng 9/2021. Đây là sự đảo chiều so với lộ trình siết dần của Thông tư 22/2019, khi trần này hạ từ 40% xuống 37%, 34% và chạm mức thấp nhất 30% từ ngày 1/10/2023.

Thông tư 25/2026/TT-NHNN nới trần vốn ngắn hạn lên 40%. Ảnh minh họa

Ngoài nâng trần, Thông tư còn điều chỉnh cách tính LDR theo hướng thuận lợi hơn: Các ngân hàng chỉ phải loại trừ 80% (thay vì toàn bộ 100% như trước) số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước ra khỏi mẫu số. Thống đốc NHNN cũng được trao quyền điều chỉnh tỉ lệ này linh hoạt theo từng thời kỳ.

Theo số liệu của Công ty Chứng khoán Rồng Việt, tính đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71% nhưng tăng trưởng huy động vốn chỉ ở mức 2,98%. Khoảng cách này đẩy chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và tiền gửi thị trường 1 vượt 2,5 triệu tỷ đồng, đưa tỉ lệ LDR lên khoảng 115%, tăng so với mức 109% cuối năm 2025 và 106% cuối năm 2024.

Áp lực thanh khoản kéo dài từ quý 4/2025 đẩy lãi suất huy động kỳ hạn 6 tháng tại nhiều ngân hàng lên tới 7,2%/năm. Trong khi đó, ngân sách Nhà nước bội thu gần 500.000 tỷ đồng trong 5 tháng đầu năm nhưng giải ngân đầu tư công đến ngày 21/5/2026 chỉ đạt 180.000 tỷ đồng, tương đương 18% kế hoạch năm, khiến một lượng tiền lớn của Kho bạc tiếp tục bị neo tại các ngân hàng quốc doanh.

Trao đổi về quyết định này, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, nhận định đây không phải sự nới lỏng đơn thuần mà là tái cân bằng chính sách trong bối cảnh nhu cầu phát triển đã thay đổi. Theo ông Huy, nền kinh tế đang bước vào chu kỳ đầu tư mới với nhu cầu vốn lớn cho hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số và nhà ở xã hội, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các định chế tài chính phi ngân hàng chưa đủ chiều sâu để chia sẻ áp lực cung ứng.

Tiến sĩ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, nhìn nhận: "Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn đang được triển khai, nhu cầu vốn trung và dài hạn là rất lớn, đòi hỏi hệ thống ngân hàng phải có thêm dư địa để đáp ứng". Chuyên gia này nhấn mạnh, điều hành cần tiếp cận tổng thể để vừa đáp ứng nhu cầu phát triển, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Dư địa 1,5 triệu tỷ đồng và phép thử quản trị

Một trong những băn khoăn lớn sau Thông tư 25 là liệu dư địa mới có thực sự được chuyển hóa thành dòng vốn hiệu quả hay không. Với vốn huy động ngắn hạn chiếm 80 - 90% tổng vốn huy động, tương đương 13 - 15 triệu tỷ đồng, việc nới thêm 10 điểm phần trăm trần giúp dư địa tín dụng trung, dài hạn tăng thêm khoảng 1,3 - 1,5 triệu tỷ đồng.

Dư địa mới sau Thông tư 25 có thực sự được chuyển hóa thành dòng vốn hiệu quả. Ảnh minh họa

Tác động này được khuếch đại thêm khi NHNN đồng thời chấp thuận cơ chế đặc biệt miễn room cho 18 dự án hạ tầng trọng điểm của Vingroup, Sun Group và Masterise, với tổng nhu cầu vốn 752.000 tỷ đồng (tương đương 28 tỷ USD), tập trung giải ngân giai đoạn 2026 - 2028. Cùng đó, 25 tổ chức tín dụng được loại trừ dư nợ nhà ở xã hội và khu công nghiệp khỏi room tín dụng bất động sản.

Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Khu vực 2, cho biết điều chỉnh LDR sẽ tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng khai thác nguồn vốn hiệu quả hơn, hỗ trợ tăng trưởng tín dụng vào đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế xanh. Công ty Chứng khoán Vietcombank đánh giá, đây là biện pháp nới lỏng có tính toán, tạo không gian cho ngân hàng tích lũy nguồn lực trước khi Basel III bắt buộc áp dụng từ năm 2028.

Tuy nhiên, đằng sau cơ hội là những rủi ro cần nhận diện sớm. Ông Nguyễn Quang Huy chỉ ra ba điểm: Rủi ro lãi suất khi chi phí huy động ngắn hạn điều chỉnh nhanh nhưng lãi suất cho vay dài hạn có độ trễ lớn; rủi ro tín dụng nếu tiêu chuẩn thẩm định bị hạ thấp; rủi ro thanh khoản khi khoảng cách kỳ hạn giữa huy động và cho vay gia tăng.

Tiến sĩ Châu Đình Linh, giảng viên Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh điều quan trọng không chỉ nằm ở con số 40% mà ở cách từng ngân hàng tổ chức thực hiện. Vị chuyên gia cho rằng, những ngân hàng có hệ số an toàn vốn cao, nợ xấu thấp và năng lực quản trị thanh khoản tốt sẽ thuận lợi hơn, trong khi ngân hàng nền vốn mỏng, phụ thuộc nhiều tiền gửi ngắn hạn cần thận trọng, không nên khai thác tối đa mức trần được phép.

Khi đó, Thông tư 25 sẽ không chỉ được nhớ đến như giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thanh khoản ngắn hạn mà còn là phép thử năng lực quản trị của từng ngân hàng, là bước khởi đầu cho quá trình xây dựng cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó thị trường vốn dần chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn trung, dài hạn với hệ thống ngân hàng.