Nông dân 9x làm giàu từ nấm

Chọn gắn bó với cây nấm từ khi còn ở giảng đường đại học, sau 10 năm khởi nghiệp, ở tuổi 33, anh Nguyễn Hữu Ngọc (phường Nha Trang) không chỉ gặt hái được thành quả mà còn mở ra lối đi mới cho nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao. Anh là 1 trong 96 gương “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới” vừa được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh.

Khởi nghiệp với nấm

Cách đây hơn 10 năm, khi đang là sinh viên Khoa Công nghệ Thực phẩm, Trường Đại học Nha Trang, anh Ngọc đã miệt mài theo cô giáo Nguyễn Hồng Mai (giảng viên bộ môn Kỹ thuật trồng nấm) trong phòng thí nghiệm và tại các mô hình ở xã Vĩnh Ngọc (nay là phường Tây Nha Trang). Năm 2016, sau khi tốt nghiệp, anh Ngọc quyết định khởi nghiệp với nghề nấm. Không có sẵn nhà xưởng, không có nguồn vốn, hành trang của anh khi ấy chủ yếu là kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm thực hành và tinh thần dấn thân của tuổi trẻ. Năm 2017, anh Ngọc cùng gia đình cô giáo Nguyễn Hồng Mai và những hộ nông dân có chung niềm đam mê cùng xây dựng Hợp tác xã (HTX) Nấm Nha Trang. Từ những ngày đầu còn nhiều khó khăn, mô hình từng bước phát triển theo hướng sản xuất tập trung, ứng dụng khoa học kỹ thuật, liên kết với nông dân và đưa những tiến bộ công nghệ vào từng khâu của quá trình nuôi trồng nấm.

Lãnh đạo Hội Nông dân tỉnh tìm hiểu mô hình trồng nấm tại hộ kinh doanh Hợp tác xã Nấm Nha Trang - Suối Hiệp.

Những ngày đầu làm nấm, anh Ngọc nhận ra rằng, mỗi khâu từ nguyên liệu, phối trộn giá thể, đóng phôi, xử lý nhiệt, cấy giống, ươm sợi cho đến chăm sóc, thu hái đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nấm. Việc tính toán các thông số này cần ứng dụng khoa học, công nghệ và máy móc thực hiện. Năm 2019, HTX Nấm Nha Trang tiếp cận được nguồn vốn hỗ trợ từ Liên minh HTX Việt Nam và nguồn vốn vay từ Quỹ Hỗ trợ nông dân. Từ đây, anh Ngọc mạnh dạn đầu tư, từng bước cơ giới hóa một số công đoạn trong sản xuất, từ đảo trộn nguyên liệu, đóng phôi đến xử lý nhiệt và các khâu phục vụ quá trình nuôi trồng.

Bà PHAN THỊ NGÂN HẠNH - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh: Năm 2026, Khánh Hòa có 3 gương nông dân đạt danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới”, trong đó có nông dân Nguyễn Hữu Ngọc. Anh Ngọc là nông dân điển hình trong lao động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm; phát triển mô hình nông nghiệp theo hướng ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất và cung cấp cho thị trường các sản phẩm nấm ăn, nấm dược liệu chất lượng, có chứng nhận OCOP. Trong bối cảnh quỹ đất sản xuất ven đô ngày càng thu hẹp, mô hình sản xuất nấm của anh Ngọc cho thấy một hướng đi phù hợp: Không nhất thiết phải có diện tích đất quá lớn, nhưng cần biết khai thác giá trị của khoa học, công nghệ và tri thức để nâng cao hiệu quả trên từng đơn vị diện tích.

Với người làm nấm, kiểm soát môi trường là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự ổn định của sản xuất. Trong điều kiện khí hậu nắng nóng của vùng đất miền Trung, anh Ngọc thiết kế nhà nấm thông minh với giàn kệ thép chắc chắn, vách che lưới thoáng khí và hệ thống tưới 3 tầng tự động: Tưới nền tạo ẩm, tưới mái tôn giảm nhiệt và tưới phun sương phôi nấm. Tất cả thao tác đo độ ẩm, nhiệt độ, bật mở phun sương đều gói gọn qua vài lượt chạm trên màn hình điện thoại. 

Công nhân chăm sóc nấm tại trang trại.

Không chỉ phát triển những giống nấm quen thuộc như: Nấm rơm, bào ngư xám, nấm mèo, anh tiếp tục nghiên cứu các giống nấm có giá trị kinh tế và yêu cầu kỹ thuật cao hơn, trong đó có nấm linh chi, nấm hương, nấm bạch ngọc và đông trùng hạ thảo. Hành trình ấy gắn với những đêm thức trắng bên những con số và vô số lần thử nghiệm. Mỗi thay đổi về nguyên liệu, tỷ lệ phối trộn, điều kiện môi trường hay quy trình chăm sóc đều được anh theo dõi và rút kinh nghiệm để tìm ra phương án phù hợp nhất với điều kiện sản xuất tại địa phương.

Năm 2021, anh Ngọc thành công với kỹ thuật lai tạo giống nấm mèo phù hợp với điều kiện khí hậu Khánh Hòa. 2 năm sau, anh tiếp tục nghiên cứu đưa giống và quy trình nuôi trồng nấm Grey từ Thái Lan về sản xuất tại Khánh Hòa. Đến năm 2025, giải pháp ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật trong nuôi trồng nấm ăn thông qua việc chăm sóc, theo dõi, kiểm soát và tưới tiêu tự động bằng điện thoại thông minh của anh Ngọc được Hội đồng khoa học cấp tỉnh đánh giá cao, được ứng dụng vào sản xuất tại HTX Nấm Nha Trang. Anh cũng chia sẻ miễn phí giải pháp này cho những hộ nông dân cùng trồng nấm.

Nông dân Nguyễn Hữu Ngọc hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm tại Nha Trang.

Từ thực tiễn, anh Ngọc nhận ra rằng, để mô hình trồng nấm phát triển bền vững, nông dân cần có phôi giống chất lượng, được hướng dẫn kỹ thuật, cần đầu ra và quan trọng hơn là cần mối liên kết lâu dài để có thể yên tâm sản xuất. Từ đó, HTX Nấm Nha Trang từng bước chuyển từ việc tự tổ chức sản xuất sang liên kết, chuyển giao kỹ thuật và cung ứng phôi giống cho nông dân. Đến nay, mô hình đã liên kết, chuyển giao kỹ thuật và cung ứng phôi giống cho hơn 20 hộ dân tại địa phương và hàng chục hộ dân ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên. 

Thành quả ngọt ngào

Sự kiên trì cùng tư duy sản xuất dựa trên khoa học kỹ thuật đã đem lại cho anh Ngọc nhiều giải thưởng tại Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh qua các năm 2021, 2023 và 2025. Năm 2024, anh Ngọc quyết định đưa cơ sở sản xuất nấm của mình từ phường Tây Nha Trang về xã Suối Hiệp, đăng ký với tên hộ kinh doanh HTX Nấm Nha Trang - Suối Hiệp. Hiện tại, riêng cơ sở của anh Ngọc đạt doanh thu từ 1,5 đến 1,7 tỷ đồng/năm, mang lại lợi nhuận khoảng 800 triệu đồng và tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương. Điều anh hướng tới là xây dựng một mô hình mà ở đó nông dân không chỉ sản xuất nấm mà còn có thể tiếp cận kiến thức, công nghệ, giống, kỹ thuật và thị trường, từ đó từng bước hình thành chuỗi giá trị ổn định hơn. “Điều khiến tôi tự hào hơn cả là trang trại nấm tại xã Suối Hiệp đang trở thành nơi để học sinh, sinh viên và cộng đồng đến tham quan, trải nghiệm. Mỗi tuần, trang trại đón hàng trăm lượt học sinh, sinh viên đến tham quan, tự tay hái nấm, tìm hiểu quá trình nuôi trồng và có thêm những trải nghiệm thực tế về sản xuất nông nghiệp” - anh Ngọc chia sẻ.

Các em nhỏ trải nghiệm hái nấm.

Ông Võ Trọng Thành - Trưởng phòng Kinh tế xã Suối Hiệp cho biết, trong định hướng phát triển xã Suối Hiệp trở thành phường, địa phương xác định nâng cao giá trị cây trồng, vật nuôi và phát triển các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện mới là nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, mô hình trồng nấm của anh Nguyễn Hữu Ngọc cho thấy tiềm năng phát triển, tạo ra sản phẩm có giá trị và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Địa phương đang quan tâm, hỗ trợ hộ kinh doanh HTX Nấm Nha Trang - Suối Hiệp mở rộng việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm ra thị trường. Trong năm 2026, xã hỗ trợ hộ kinh doanh này tham gia bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, đồng thời hoàn thiện hồ sơ để 4 sản phẩm nấm tham gia đánh giá, phân hạng OCOP. Đây là những bước đi giúp cơ sở tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn hiệu và từng bước xây dựng thương hiệu sản phẩm nấm gắn với vùng đất Suối Hiệp.

Chiều trên vùng quê Suối Hiệp, những chuyến xe chở nấm lại nối nhau rời trang trại. Trong nhà nấm, nông dân Nguyễn Hữu Ngọc vẫn miệt mài với công việc đã gắn bó với mình suốt nhiều năm: Quan sát từng phôi nấm, theo dõi từng thay đổi của môi trường, tìm cách giải quyết những vấn đề phát sinh và tiếp tục thử nghiệm những điều mới. Với anh, làm nông nghiệp không chỉ là tạo ra sản phẩm mà còn là hành trình học hỏi, đổi mới và cùng những nông dân khác tìm ra cách làm tốt hơn. Đó cũng là cách một người trẻ chọn để gắn bó với nông nghiệp: Bắt đầu từ niềm tin, đi bằng tri thức và trưởng thành từ chính những vụ nấm trên quê hương mình.

CÔNG ĐỊNH