Nông dân miền Tây Nam bộ đổi mới tư duy trong thời chuyển đổi số

Từ câu chuyện một nông dân

Anh Phạm Thái Hùng, một nông dân học hết lớp 11, quê ở ấp B2, xã Thạnh An, TP. Cần Thơ. Từ 1ha đất ban đầu, sau 20 năm làm ruộng, anh đã phát triển lên đến 30ha, trong đó có một phần là đất thuê. Khi đi sâu tìm hiểu, anh cũng thổ lộ: “Tôi hiện là giám đốc HTX Đồng An Lợi, một HTX chuyên trồng lúa của xã Thạnh An. Cả hợp tác xã có 29 thành viên, tổng diện tích đất của HTX là 100ha.” Có thể nói, anh Hùng là một nông dân trưởng thành từ chính sự phát triển của nền nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Xã viên HTX Đồng An Lợi chuyên trồng lúa của xã Thạnh An - Ảnh: Phạm Thái Hùng

Anh Hùng vui vẻ tâm sự: “Tôi và các xã viên HTX trưởng thành theo từng bước của nông nghiệp Cần Thơ. Từ các phong trào 3 giảm, 3 tăng, 1 phải 5 giảm đến VietGAP… các lần tập huấn nào chúng tôi cũng tham gia, học hỏi rồi về làm thí điểm. Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp chúng tôi đã tập huấn nhiều lần. Từ kỹ thuật ngập khô xen kẽ đến việc bán tín chỉ carbon, HTX cũng đã thực hiện được khoảng 1 năm nay, do một công ty của Đức – Liên minh Châu Âu đến đặt vấn đề mua tín chỉ nếu mình canh tác đúng quy trình giảm phát thải.”

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, chuyển đổi số đang mang lại những lợi ích rõ rệt. Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Chiến – một nông dân tại Vĩnh Thạnh (Cần Thơ) – là ví dụ điển hình. Trước đây, mỗi ha lúa ông phải gieo sạ tới 200kg giống, nhưng nay chỉ còn 60–80kg theo quy trình mới. Lượng phân bón giảm khoảng 30%, trong khi năng suất vẫn đảm bảo, thậm chí chất lượng lúa tốt hơn nên bán được giá cao hơn trên thị trường.

Không chỉ giảm chi phí, công nghệ còn giúp người nông dân “nhàn thân” hơn rất nhiều. Thay vì phải lội ruộng phun thuốc cả ngày, giờ đây chỉ cần thuê drone phun trong vòng 15 phút là hoàn tất một ha. Các cảm biến được lắp đặt trên ruộng sẽ liên tục cập nhật thông tin về điện thoại thông minh, giúp người nông dân chủ động theo dõi và điều chỉnh kịp thời các yếu tố môi trường, nước và dinh dưỡng.

Ngành nông nghiệp Cần Thơ tập huấn nông dân sản xuất lúa ngày 26.6 - Ảnh: Lê Sơn

Khó khăn, thách thức

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường (NN&MT) TP.Cần Thơ, cho rằng: “Hành trình chuyển đổi số không phải lúc nào cũng thuận lợi. Rào cản lớn nhất hiện nay chính là thói quen canh tác lâu đời. Nhiều nông dân vẫn còn tâm lý e ngại khi thay đổi. Việc giảm phân, giảm thuốc đôi khi khiến ruộng lúa không còn xanh mướt như trước, dễ gây cảm giác không yên tâm. Để theo đuổi quy trình mới đòi hỏi sự kiên trì và niềm tin vào khoa học.”

Bên cạnh đó, vấn đề vốn đầu tư cũng là thách thức không nhỏ. Các thiết bị như máy sạ hàng, hệ thống cảm biến hay drone đều có chi phí khá cao, vượt quá khả năng của nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ. Chính vì vậy, việc liên kết thông qua hợp tác xã hoặc có sự hỗ trợ từ Nhà nước là rất cần thiết để chia sẻ chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Một khó khăn khác là kỹ năng số của người nông dân. Việc ghi chép nhật ký sản xuất điện tử, cập nhật dữ liệu hay sử dụng các ứng dụng quản lý vẫn còn xa lạ với nhiều người, đặc biệt là những nông dân lớn tuổi. Điều này đòi hỏi phải có các chương trình đào tạo bài bản, dễ hiểu, sát thực tế và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Về tài chính, Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể, như cung cấp các gói tín dụng ưu đãi cho hợp tác xã đầu tư máy móc, thiết bị. Đặc biệt, cơ chế chi trả tín chỉ carbon cần sớm được triển khai rộng rãi, tạo thêm nguồn thu ổn định cho nông dân khi tham gia sản xuất lúa phát thải thấp.

Song song đó, công tác đào tạo và kết nối thị trường đóng vai trò then chốt. Các lớp tập huấn “nông dân số” cần được tổ chức ngay tại đồng ruộng, giúp người dân dễ tiếp cận và thực hành. Doanh nghiệp cũng cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, ký hợp đồng bao tiêu ngay từ đầu vụ để nông dân yên tâm sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng cao.

Xã viên HTX Đồng An Lợi mang phân bón rải lúa - Ảnh: Văn Kim Khanh

Chuyển biến tâm lý, nhận thức và sự phát triển

Có thể thấy, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà đã trở thành con đường tất yếu của nông nghiệp miền Tây. Từ những người nông dân quen với “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, họ đang dần trở thành những “nhà quản lý nông trại” hiện đại, biết sử dụng công nghệ và dữ liệu để đưa ra quyết định sản xuất hiệu quả.

Trong tương lai, hình ảnh người nông dân miền Tây sẽ không chỉ gắn liền với cánh đồng lúa bát ngát, mà còn gắn với điện thoại thông minh, hệ thống cảm biến và những mô hình sản xuất xanh, bền vững. Đó chính là nền tảng để nông nghiệp ĐBSCL phát triển theo hướng hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập sâu rộng vào thị trường toàn cầu.

Cuộc cách mạng chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong đời sống sản xuất nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Không chỉ dừng lại ở việc áp dụng máy móc hay công nghệ, đây thực chất là một cuộc “thay máu” về tư duy của người nông dân – từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu và khoa học.

Hiện nay, ở ĐBSCL khi tiến hành thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, có hàng vạn nông dân chuyển biến tâm lý canh tác theo thời chuyển đổi số, đó là dấu hiệu tốt cho nông nghiệp trong vùng.

Tiến bộ KHCN đang tiến triển tốt trong nông nghiệp ở ĐBSCL - Ảnh: Văn Kim Khanh

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng Trọt - Bộ NN&MT, cho biết trong bối cảnh Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang được triển khai mạnh mẽ, nông dân miền Tây đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Nếu như trước đây họ quen với cách làm truyền thống, thì nay buộc phải thích nghi với những yêu cầu mới của thị trường, môi trường và hội nhập quốc tế.

Song song đó, việc làm chủ công nghệ đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Từ chiếc điện thoại thông minh, người nông dân có thể theo dõi độ ẩm đất, mực nước, tình trạng sâu bệnh hay điều khiển hệ thống tưới tiêu. Những công nghệ như tưới ngập khô xen kẽ (AWD), bẫy đèn thông minh hay máy bay không người lái (drone) đang dần phổ biến trên các cánh đồng lúa.

Không chỉ sản xuất đơn lẻ, nông dân còn phải “vào đội hình” hợp tác xã để đáp ứng yêu cầu sản xuất quy mô lớn. Đây là điều kiện tiên quyết để xây dựng mã vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ. Khi tham gia hợp tác xã, nông dân không chỉ được hỗ trợ về kỹ thuật mà còn có đầu ra ổn định, giảm phụ thuộc vào thương lái, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản hiện đại.

Văn Kim Khanh