Nông nghiệp Hà Tĩnh (bài cuối): Kiến tạo động lực, nâng cao giá trị gia tăng

Hà Tĩnh đang huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, khơi thông nguồn lực, phát huy lợi thế 3 vùng sinh thái, từng bước đưa nông nghiệp sinh thái từ những mô hình tiên phong trở thành động lực tăng trưởng mới, hài hòa các giá trị kinh tế - xã hội - môi trường.

Giai đoạn 2025-2030, nông nghiệp sinh thái (NNST) được định hình rõ nét và nhất quán trong các chủ trương, chiến lược phát triển từ Trung ương đến địa phương. Ngày 26/11/2025, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 219-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng khóa XIII yêu cầu đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, phát thải thấp, bảo vệ môi trường sinh thái. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng khẳng định kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là các trụ cột cốt lõi trong mô hình tăng trưởng mới.

Hà Tĩnh xác định NNST là chủ đạo trong phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững và được cụ thể hóa tại các chương trình, đề án về phát triển nông nghiệp hữu cơ; sản xuất giảm phát thải; xây dựng nông thôn mới.

Trên tinh thần chung, Hà Tĩnh đang từng bước cụ thể hóa những chủ trương mang tính chiến lược, toàn diện cho phát triển NNST. Từ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX, đến Chỉ thị số 03-CT/TU ngày 28/11/2025 của BTV Tỉnh ủy xác định NNST là chủ đạo trong phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững và được cụ thể hóa tại các chương trình, đề án về phát triển nông nghiệp hữu cơ, sản xuất giảm phát thải, xây dựng NTM.

Phát triển NNST đang trở thành nhiệm vụ chính trị trọng tâm trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của cấp ủy, chính quyền các địa phương. Ông Nguyễn Hữu Thịnh - Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho biết: “BCH Đảng bộ xã đã ban hành nghị quyết về phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững theo hướng hữu cơ, gắn với xây dựng NTM hiện đại, nông dân văn minh giai đoạn 2025-2030 và những năm tiếp theo. Địa phương xem đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, liên tục của cả hệ thống chính trị và người dân; lấy doanh nghiệp (DN), HTX làm hạt nhân trong tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế”.

Xã Cẩm Hưng quan tâm tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế.

Nhiều địa phương khác cũng đã sớm cụ thể hóa chủ trương bằng những mô hình, hoạt động như: thí điểm mô hình cá - lúa theo hướng hữu cơ, tuần hoàn; canh tác giảm phát thải; hợp tác với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm…

Đoàn tham quan của xã Đức Thọ tìm hiểu thông tin tại Tổ hợp nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn sinh thái 4F Quế Lâm tại TP Huế (ảnh 1). Vừa qua xã Cẩm Bình (Hà Tĩnh) phối hợp với Trường Đại học Hà Tĩnh tổ chức thả cá giống, chính thức triển khai mô hình thí điểm lúa - cá theo hướng hữu cơ, tuần hoàn (Ảnh 2). Các địa phương tiếp tục thực hiện mô hình canh tác lúa giảm phát thải (Ảnh 2).

Những chuyển động từ cơ sở cũng đang đặt ra yêu cầu xây dựng bộ cơ chế, chính sách tương xứng. Trong giai đoạn 2021-2025, Hà Tĩnh đã thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn góp phần cải thiện hạ tầng, nâng cao năng lực sản xuất và thúc đẩy cơ cấu lại ngành. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tiễn, Nghị quyết số 51/2021/NQ-HĐND quy định chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng tỉnh đạt chuẩn NTM chỉ đạt 33,7% kế hoạch; cơ chế, chính sách xây dựng NTM theo Nghị quyết số 44/2021/NQ-HĐND đạt 70% kế hoạch, còn thấp và còn thiếu hỗ trợ trực tiếp cho sản xuất. Giai đoạn 2026-2030, chính sách cần “dịch chuyển” mạnh hơn vào việc thúc đẩy NNST, hữu cơ, tuần hoàn, giảm phát thải; khuyến khích đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất; hình thành các vùng canh tác tập trung, phát triển liên kết chuỗi giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trong giai đoạn 2021-2025, Hà Tĩnh đã thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn góp phần cải thiện hạ tầng, nâng cao năng lực sản xuất và thúc đẩy cơ cấu lại ngành.

Theo đó, các địa phương cần tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, khắc phục tình trạng ruộng đất manh mún, phân tán và hạ tầng thiếu đồng bộ. Các cơ chế hỗ trợ chuyển đổi ruộng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và khuyến khích thuê quyền sử dụng đất cần được triển khai linh hoạt, phù hợp đặc thù từng vùng, hướng tới mục tiêu tập trung, tích tụ 20.000 ha đất giai đoạn 2026-2030.

Ông Phan Tiến Hùng - Chủ tịch UBND xã Sơn Tiến chia sẻ: “Địa phương phấn đấu tập trung, tích tụ 150 ha đất sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, địa hình đồi núi chia cắt, nhiều diện tích ruộng bậc thang khiến việc cải tạo mặt ruộng, đầu tư hạ tầng tốn kém. Vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc thù các xã miền núi để địa phương có điều kiện thực hiện mục tiêu đề ra”.







Các địa phương cần phải huy động tối đa các nguồn lực để góp phần thực hiện mục tiêu tập trung, tích tụ 20.000 ha đất giai đoạn 2026 - 2030.

Chính sách lâm nghiệp hiện hành chưa tương xứng với tiềm năng, chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế sinh thái của tỉnh. Vì vậy, chính sách về lâm nghiệp cũng cần được rà soát, bổ sung cơ chế hỗ trợ đồng bộ.

Việc ưu tiên nguồn lực cho phục hồi, nâng cao chất lượng rừng tự nhiên, mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Trong đó, cần quan tâm từ khoán bảo vệ rừng, chứng nhận quản lý bền vững theo tiêu chuẩn (FSC), phát triển giống chất lượng cao đến đầu tư hạ tầng lâm sinh. Trong khi đó, những tín hiệu tích cực từ thị trường thống nhất carbon đang mở ra cơ hội khai thác các giá trị mới từ khả năng hấp thụ, lưu giữ carbon của rừng. Việc ưu tiên nguồn lực cho phục hồi, nâng cao chất lượng rừng tự nhiên; khuyến khích phát triển cây dược liệu, lâm sản ngoài gỗ; mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC; thúc đẩy chuyển đổi rừng trồng gỗ nhỏ sang gỗ lớn gắn với nâng cao trữ lượng và khả năng hấp thụ carbon sẽ góp phần tạo thêm nguồn thu nhập bền vững cho người dân.

Trong bối cảnh hiện nay, các HTX cần phát huy vai trò “đầu kéo” trong chuyển đổi phương thức canh tác, ứng dụng kỹ thuật tiên tiến và phát triển chuỗi giá trị bền vững.

Đặc biệt, quá trình phát triển NNST càng đặt ra yêu cầu xây dựng những HTX đủ mạnh, giữ vai trò “đầu kéo” trong chuyển đổi phương thức canh tác, ứng dụng kỹ thuật tiên tiến và phát triển chuỗi giá trị bền vững. Các chính sách hỗ trợ cần hướng sâu hơn vào nâng cao năng lực thực chất, tạo chuyển biến về “chất” cho khu vực kinh tế tập thể, nhất là khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng dịch vụ và tăng cường liên kết với DN.

Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa - thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia nhận định: “Hà Tĩnh cần hướng tới nền NNST có giá trị gia tăng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm sinh kế bền vững cho cư dân nông thôn. Trọng tâm là tổ chức sản xuất theo lợi thế từng vùng, gắn với chế biến, tiêu thụ và bảo vệ đất, nước, rừng. Bên cạnh lúa, cam, bưởi, cần phát triển vùng trồng thảo dược gắn với chế biến và kiểm soát chất lượng. Về lâm nghiệp, cần nghiên cứu có chính sách để thúc đẩy phát triển rừng trồng gỗ lớn, quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC, gắn với chế biến gỗ; đồng thời nghiên cứu phát triển trầm hương theo hướng đa giá trị. Tỉnh cần chuẩn bị điều kiện bán tín chỉ carbon rừng theo quy định, thực hiện kịp thời chia sẻ lợi ích minh bạch với người giữ rừng. Nhà nước ưu tiên đầu tư hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu, hỗ trợ ứng dụng khoa học và công nghệ; DN, HTX tổ chức liên kết sản xuất”.

Hà Tĩnh đang chuyển mình theo hướng phát triển nhanh, lấy công nghiệp làm trụ cột. Trong bối cảnh nhiều dự án công nghiệp trọng điểm được triển khai, nông nghiệp không chỉ bảo đảm an ninh lương thực mà còn giữ vai trò cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường. Việc tỉnh quan tâm chỉ đạo, hoàn thiện chính sách phát triển NNST chính là bước chuẩn bị chiến lược, tạo nền tảng để tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, chủ động đón đầu nhu cầu thị trường và tạo sự cộng hưởng giữa hai trụ cột kinh tế.

Tháng 9/2026, dự án Tổ hợp kinh tế nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, sinh thái 4F Quế Lâm Lam Hồng khởi công xã Cẩm Xuyên với quy mô gần 47 ha, vốn đầu tư gần 1.300 tỷ đồng, tích hợp sản xuất, chăn nuôi, chế biến và nhà máy lúa gạo công suất 100.000 tấn/năm.

Tháng 9/2026, dự án Tổ hợp kinh tế nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, sinh thái 4F Quế Lâm Lam Hồng khởi công xã Cẩm Xuyên với quy mô gần 47 ha, vốn đầu tư gần 1.300 tỷ đồng, tích hợp sản xuất, chăn nuôi, chế biến và nhà máy lúa gạo công suất 100.000 tấn/năm. Công trình được xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn được thực hiện trong chu trình khép kín nhằm giảm chi phí trung gian, hạn chế chất thải và tăng khả năng kiểm soát chất lượng. DN tham gia từ khâu thu mua, chế biến và trở thành hạt nhân tổ chức chuỗi sản xuất, đồng hành cùng địa phương xây dựng vùng nguyên liệu. Ông Nguyễn Thanh Vĩnh - Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm cho biết: “Tập đoàn sẽ tiếp tục ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ sinh học và chuyển đổi số để nâng cao giá trị nông sản; đồng thời phát triển các chuỗi liên kết hữu cơ, tuần hoàn, giúp nông dân làm giàu từ nông nghiệp”.

Có thể nói, sự hiện diện của “ông lớn” về sản xuất hữu cơ có thể mở ra cơ hội “xoay trục” tổ chức sản xuất nông hộ, từ phân tán, nhỏ lẻ, gây áp lực lên môi trường đến sản xuất có trách nhiệm, hữu cơ, tuần hoàn. Tuy nhiên, cơ hội ấy chỉ trở thành hiện thực khi các mắt xích được kết nối đồng bộ. Thực tế, các mô hình liên kết với Quế Lâm vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán; nhiều chủ thể sản xuất đã cao tuổi. Bởi vậy, chính quyền cơ sở cần chủ động củng cố các mô hình, vận động nông hộ tham gia tổ hợp tác, HTX để tổ chức sản xuất tập trung; DN phải xây dựng phương án liên kết bài bản, dài hạn, gắn với thị trường đầu ra ổn định. Cùng đó, người sản xuất cần được hỗ trợ đủ mạnh để có thể kiên trì chuyển đổi.

Ông Cao Văn Lành - thôn Hưng Tiến, xã Cẩm Hưng chia sẻ: “Mong tỉnh có thêm chính sách hỗ trợ đặc thù đối với nông nghiệp hữu cơ như: hỗ trợ chi phí chuyển đổi, chứng nhận hữu cơ, đầu tư hạ tầng và ứng dụng KHKT. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích DN liên kết với nông dân, HTX để xây dựng vùng nguyên liệu, bao tiêu sản phẩm”.



Công ty CP Giống và Thương mại Hà Tĩnh đang đồng hành cùng các địa phương tổ chức sản xuất lúa quy trình lúa giảm phát thải, hướng tới xây dựng thương hiệu lúa gạo Hà Tĩnh.

Không chỉ ở sản xuất hữu cơ, tư duy tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị cũng đang tạo chuyển động ở nhiều lĩnh vực. Công ty CP Giống và Thương mại Hà Tĩnh đang đồng hành cùng các địa phương tổ chức sản xuất lúa theo quy trình giảm phát thải, hướng tới xây dựng thương hiệu lúa gạo Hà Tĩnh. HTX Dịch vụ nông nghiệp Quỳnh Lương ký hợp tác với HTX Thương mại dịch vụ chế biến nông sản Hạnh Cường. Đây không chỉ là “cái bắt tay” giữa một bên có quy mô sản xuất lớn và một bên là đầu mối tiêu thụ mà chính là bước đi chủ động của nền sản xuất, cộng hưởng thế mạnh, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đưa lại hiệu quả, lợi ích cho bà con nông dân.

HTX Thương mại dịch vụ chế biến nông sản Hạnh Cường liên kết với các HTX có năng lực sản xuất lúa nhằm hình thành vùng nguyên liệu tập trung, ổn định.

Tuy nhiên, để những chuyển động tích cực ấy không dừng ở các mô hình riêng lẻ mà trở thành xu thế phổ biến, cần có sự đồng hành của các tổ chức hỗ trợ nông dân, HTX và DN. Hội Nông dân, Liên minh HTX tỉnh cùng chính quyền các cấp cần phát huy vai trò kết nối, củng cố năng lực tổ chức sản xuất, hỗ trợ tiếp cận vốn, KHKT, chính sách và thị trường; từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở quá trình hình thành các chuỗi giá trị bền vững.

Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh phối hợp với xã Đồng Lộc triển khai mô hình “sản xuất cam theo tiêu chuẩn hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp” trên quy mô 13 ha.

Ông Lê Đăng Phúc - Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh trao đổi: “Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có 800 tổ hợp tác, 1.100 HTX, 10 liên hiệp HTX; trên 120 HTX và 10 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao, 50% HTX nông nghiệp liên kết với DN theo chuỗi giá trị. Liên minh HTX tỉnh đang rà soát, phân loại, hướng dẫn HTX tái cơ cấu, đổi mới quản trị, phát triển thị trường. Hành trình này sự vào cuộc quyết liệt của các xã trong quy hoạch vùng sản xuất, tích tụ ruộng đất, tháo gỡ vướng mắc. Cùng đó là công tác thu hút DN đầu tư vào nông nghiệp, lâm nghiệp cũng cần đẩy mạnh”.

Xã Sơn Tây tập trung nhân rộng mô hình quản lý rừng theo tiêu chuẩn FSC, phát triển dược liệu dưới tán rừng, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và du lịch sinh thái.

Từ củng cố năng lực HTX đến tổ chức lại sản xuất theo vùng, yêu cầu đặt ra là khai thác hiệu quả lợi thế địa phương, gắn sản xuất với thị trường. Ông Hoàng Cẩm Thạch - Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây cho hay: “Địa phương tập trung nhân rộng mô hình quản lý rừng theo tiêu chuẩn FSC, phát triển dược liệu dưới tán rừng, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và du lịch sinh thái. Đồng thời, kết nối DN, HTX, các tổ chức quốc tế để tiếp cận chứng chỉ rừng, nguồn tài trợ xanh, lồng ghép chính sách hỗ trợ người dân phát triển rừng bền vững, chè hữu cơ và các sản phẩm chủ lực gắn với thị trường”.

Dự án Nhà máy chế biến lâm sản Hà Tân được chấp thuận đầu tư với công suất 200.000 tấn viên nén năng lượng /năm.

Mới đây, Nhà máy Chế biến lâm sản Hà Tân tại xã Sơn Tây được chấp thuận đầu tư với công suất 200.000 tấn viên nén năng lượng/năm đã ghi thêm vào danh sách chuỗi liên kết chế biến lâm sản trên địa bàn, mở kỳ vọng nâng cao giá trị lâm sản. Để phát huy hiệu quả, chuỗi sản xuất này vẫn cần gắn năng lực chế biến với vùng nguyên liệu ổn định, nâng cao chất lượng rừng trồng và bảo đảm đầu ra cho người trồng rừng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Huy Thành, lãnh đạo Sở NN&MT kiểm tra mô hình canh tác lúa cải tiến SRI gắn với giảm phát thải tại các xã Can Lộc và Gia Hanh vào tháng 5/2026.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Huy Thành nhấn mạnh: “Quán triệt Nghị quyết số 19-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng khóa XIII, Kết luận số 219-KL/TW của Bộ Chính trị, Hà Tĩnh xác định phát triển NNST, hữu cơ, tuần hoàn là định hướng quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tỉnh xác định tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chỉ thị số 03-CT/TU, đưa các định hướng, nhiệm vụ phát triển NNST vào chương trình, kế hoạch cụ thể của từng ngành, địa phương, gắn với trách nhiệm tổ chức thực hiện và hiệu quả thực tiễn.

Trọng tâm là tổ chức lại sản xuất theo hướng hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát huy lợi thế từng địa phương, gắn sản xuất với chế biến và thị trường tiêu thụ; tăng cường liên kết giữa DN, HTX và người dân để xây dựng chuỗi giá trị ổn định. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển giao KHKT, thay đổi tập quán sản xuất, giảm phát thải, tái sử dụng phụ phẩm và bảo vệ hệ sinh thái. Tỉnh sẽ hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích các mô hình hiệu quả và từng bước nhân rộng”.

BÀI, ẢNH: VĂN TUẤN - THÁI OANH - NGUYỄN OANH
THIẾT KẾ: HUY TÙNG

Nông nghiệp Hà Tĩnh (bài 1): Đồng sâu, đại ngàn "kể" câu chuyện chuyển đổi xanh

Từ cánh đồng lúa giảm phát thải, làng nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn đến những cánh rừng được quản lý bền vững, nông nghiệp sinh thái đang hiện hữu trên nhiều vùng đất Hà Tĩnh. Đằng sau những chuyển động ấy là sự đổi thay trong nếp nghĩ, cách làm của người nông dân, từng bước nâng cao giá trị kinh tế gắn với bảo vệ tài nguyên, môi trường và gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên.

Nông nghiệp Hà Tĩnh (bài 2): Hành trình chuyển đổi còn nhiều thử thách

Nông nghiệp sinh thái mở ra hướng đi tất yếu để Hà Tĩnh chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và tính bền vững. Tuy nhiên, hành trình trở thành phương thức sản xuất phổ biến vẫn còn nhiều thách thức. Quy mô sản xuất manh mún, nguồn lực đầu tư hạn chế và liên kết chuỗi thiếu bền chặt đang là những điểm nghẽn cản bước quá trình chuyển đổi xanh của ngành nông nghiệp...