Nông nghiệp khép kín ở Điện Biên, sao cho vững bền

Những mô hình khép kín đầu tiên

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, mô hình sản xuất khép kín được xem là hướng đi hiệu quả nhằm kiểm soát chất lượng nông sản, giảm chi phí trung gian và nâng cao giá trị sản phẩm. Cùng với nhu cầu ngày càng lớn của thị trường đối với thực phẩm sạch, an toàn, vài năm trở lại đây tại Điện Biên đã xuất hiện ngày càng nhiều mô hình canh tác mới theo hướng tuần hoàn, khép kín.

Mô hình trồng dưa lưới, dưa leo trong nhà màng của anh Ngô Xuân Đức, bản Huổi Phạ, phường Điện Biên Phủ.

Tại phường Điện Biên Phủ, phường Mường Thanh và các xã Thanh Yên, Thanh An, Quài Tở… nhiều nông hộ đã mạnh dạn đầu tư nhà màng, hệ thống tưới tiết kiệm, đưa các giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao vào quy trình canh tác an toàn. Nhiều mô hình tận dụng phế phẩm nông nghiệp để tái sử dụng làm phân bón hữu cơ hoặc nguyên liệu sản xuất, tạo vòng tuần hoàn trong sản xuất và hạn chế chất thải ra môi trường.

Cách đây 5 năm, sau khi xem chương trình khuyến nông trên truyền hình và học hỏi kinh nghiệm ở các tỉnh khác, anh Ngô Xuân Đức ở bản Huổi Phạ, phường Điện Biên Phủ quyết định đầu tư hệ thống nhà màng trồng dưa lưới, dưa leo thủy canh. Trên diện tích hơn 1.000m2, anh Đức bố trí 4 dãy nhà màng trồng gối vụ, để duy trì nguồn thu liên tục. Quy trình chăm sóc dưa theo hình thức thủy canh được thiết kế tuần hoàn. Nước nuôi cây lấy từ giếng khơi, phân bón chủ yếu là phân hữu cơ được sử dụng từ giai đoạn thụ phấn để nuôi quả, giúp quả dưa giòn, có vị ngọt tự nhiên.

Theo anh Đức, cây trồng trong nhà màng ít chịu tác động của sâu bệnh và thời tiết. Quả dưa phát triển đều, mẫu mã đẹp, năng suất ổn định. Nếu thuận lợi, trừ chi phí, mô hình có thể tạo thu nhập 400 - 500 triệu đồng mỗi năm. Người tiêu dùng tin tưởng vào quy trình sản xuất sạch, an toàn nên sản phẩm tiêu thụ ổn định.

Với định hướng “Nông nghiệp sạch - Sản xuất bền vững - Vì sức khỏe cộng đồng”, Công ty TNHH Cara Farm Việt Nam tại bản Bó Hóng, phường Mường Thanh trồng bưởi da xanh, cam ruột đỏ bằng phương pháp chăm sóc hoàn toàn hữu cơ. Với thương hiệu nông sản sạch, sản phẩm của công ty được người tiêu dùng ưa chuộng, dễ tiêu thụ.

Ngoài lĩnh vực trồng trọt, sản xuất khép kín còn được áp dụng trong chăn nuôi. Trên địa bàn tỉnh, một số trang trại đã đầu tư hệ thống chuồng kín, điều chỉnh nhiệt độ tự động, cấp nước và thức ăn cho vật nuôi. Quy trình này giúp kiểm soát môi trường sống của đàn vật nuôi, hạn chế dịch bệnh và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Một trong những doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực này là Công ty TNHH Huy Toan Điện Biên (xã Thanh Yên). Trang trại của doanh nghiệp có diện tích khoảng 14ha, phát triển mô hình chăn nuôi lợn, gà kết hợp trồng cây ăn quả như bưởi da xanh, ổi lê, táo lê… theo chuỗi liên kết khép kín. Chất thải từ chăn nuôi được ủ hoai mục tạo phân bón cho cây trồng. Trang trại hạn chế người ra vào để đảm bảo công tác phòng dịch bệnh tốt. Quy trình chăn nuôi được kiểm soát nghiêm ngặt, theo hướng an toàn sinh học, góp phần nâng cao năng suất và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Hiện nay sản phẩm của Công ty TNHH Huy Toan cung ứng ổn định ra thị trường nội tỉnh và sang một số tỉnh Bắc Lào.

Chuỗi khép kín dang dở

Hiện nay những mô hình khép kín chưa nhiều nhưng cho thấy hướng đi mới của nông nghiệp Điện Biên trong sản xuất theo chuỗi giá trị khép kín. Với quỹ đất nông nghiệp khá lớn, khí hậu đa dạng và nhiều sản phẩm đặc trưng như lúa gạo, cà phê Arabica, chè Shan tuyết, mắc ca, dứa hay chăn nuôi gia súc, gia cầm… Điện Biên có điều kiện phát triển nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc hình thành chuỗi sản xuất nông nghiệp khép kín tại địa phương còn nhiều khó khăn.

Trước hết là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún. Ngoại trừ một số doanh nghiệp có vốn đầu tư lớn, phần lớn nông dân vẫn sản xuất ở quy mô hộ gia đình, đất đai phân tán, khó hình thành vùng sản xuất tập trung đủ lớn để tổ chức chuỗi liên kết.

Công ty TNHH Huy Toan Điện Biên áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, kiểm soát phòng bệnh tốt, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Vấn đề vốn đầu tư cũng là rào cản không nhỏ. Mô hình nông nghiệp công nghệ cao thường đòi hỏi chi phí ban đầu khá lớn cho hệ thống nhà màng, tưới nhỏ giọt, thủy canh hay xử lý chất thải. Như mô hình nhà màng của anh Ngô Xuân Đức, tổng chi phí đầu tư ban đầu lên tới hơn 1 tỷ đồng. Đây là số vốn không hề nhỏ đối với nhiều hộ nông dân.

Hiện nay, công nghiệp chế biến nông sản ở tỉnh cũng chưa phát triển mạnh. Phần lớn nông sản tiêu thụ dưới dạng thô nên giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, chế biến sâu và bảo quản sau thu hoạch lại là mắt xích quan trọng của chuỗi nông nghiệp khép kín. Sự liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo dẫn tới số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp chưa nhiều, việc bao tiêu sản phẩm chưa ổn định. Điều này khiến đầu ra của nông sản phụ thuộc vào thị trường tự do, giá cả bấp bênh. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất của một bộ phận nông dân còn hạn chế. Nhiều nơi nông dân vẫn quen với phương thức sản xuất truyền thống, mức độ cơ giới hóa thấp khiến việc kiểm soát đồng bộ các khâu trong chuỗi sản xuất khép kín gặp nhiều khó khăn.

Hướng tới nông nghiệp xanh, thông minh, bền vững

Nông nghiệp khép kín không chỉ là mô hình sản xuất mới mà còn là hướng đi phù hợp với chiến lược phát triển nông nghiệp của Điện Biên trong giai đoạn tới. Điều này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó, nông nghiệp Điện Biên sẽ chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn; phát triển nông nghiệp sạch, hữu cơ gắn với công nghiệp chế biến và tăng cường liên kết chuỗi giá trị.

Những định hướng trên dần hiện rõ trên bản đồ nông nghiệp của tỉnh. Nhiều vùng sản xuất tập trung đang được quy hoạch như vùng trồng dứa tại Mường Pồn, Mường Nhà, Núa Ngam, Sam Mứn, Quài Tở, Na Sang; vùng chanh leo tại Si Pa Phìn, Mường Pồn, Mường Lạn, Pú Nhung, Thanh Yên; vùng cà phê quy mô lớn tại Mường Ảng, Tuần Giáo; khu chăn nuôi tập trung tại Na Sang, Búng Lao, Mường Pồn… Song song với quy hoạch vùng sản xuất, tỉnh đặt mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao gắn với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, nâng cao chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc nông sản.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là kết nối thị trường tiêu thụ, hỗ trợ đưa nông sản địa phương vào hệ thống siêu thị và trung tâm phân phối. Khi thị trường được mở rộng và ổn định, người nông dân sẽ yên tâm đầu tư sản xuất, doanh nghiệp có thêm động lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Khi những “mắt xích” từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ được kết nối chặt chẽ, nông nghiệp khép kín sẽ từng bước hình thành. Đó không chỉ là câu chuyện của những mô hình riêng lẻ hôm nay, mà là hướng đi dài hạn để nông nghiệp Điện Biên từng bước phát triển theo hướng bền vững.

Bảo Ngọc