Nông nghiệp sinh thái: 'Tấm hộ chiếu xanh' cho nông sản Việt - Bài 2: Hà Nội đẩy mạnh chuyển đổi xanh trong sản xuất nông nghiệp

Trang trại trồng nho của anh Nguyễn Ngọc Quang (Thạch Thất, Hà Nội). Ảnh: L.H

Khi người nông dân thay đổi cách sản xuất

Từng là kỹ sư công nghệ thông tin, năm 2020 anh Nguyễn Ngọc Quang (Thạch Thất, Hà Nội) buộc phải gác lại công việc vì biến cố sức khỏe. Trở về với khu vườn của gia đình, anh bắt đầu hành trình mới từ cây nho và từng bước xây dựng mô hình nông nghiệp xanh theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường.

Chia sẻ về quá trình lập nghiệp, anh Quang cho biết, sau khi nghỉ việc để dưỡng bệnh, anh không biết phải làm gì để có thêm thu nhập. Đang trong lúc loay hoay tìm nguồn sinh kế thì anh đọc được câu chuyện về một bạn trẻ ở Hưng Yên mạnh dạn đưa giống nho sữa Hàn Quốc về Việt Nam trồng thử. Câu chuyện đã thôi thúc anh Quang tìm hiểu mô hình này. Cũng từ đó, anh bắt đầu nghiên cứu kỹ thuật, giống, thị trường và quy trình chăm sóc nho. Sau Tết năm 2022, anh thuyết phục gia đình chuyển một phần diện tích vườn bưởi sang trồng nho.

Quyết định của anh Quang khi ấy không hề dễ dàng bởi số vốn đầu tư lên tới hàng trăm triệu đồng, trong khi kinh nghiệm sản xuất gần như bắt đầu từ con số 0. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì, chịu khó học hỏi và trực tiếp bám vườn, mô hình dần cho kết quả tích cực. Chỉ sau hơn 2 năm, cuối năm 2024, gia đình anh đã thu hồi được toàn bộ vốn đầu tư ban đầu.

Hiệu quả từ cây nho trở thành động lực để anh Quang cùng những người bạn tiếp tục bước ra khỏi quy mô hộ gia đình, hướng tới một mô hình sản xuất bài bản hơn. Anh Quang cùng các cộng sự thuê 3,5ha đất tại xã Thạch Thất để xây dựng Nông trại nông nghiệp xanh và thành lập Hợp tác xã (HTX) Du lịch và Dịch vụ nông nghiệp xanh do anh làm giám đốc. Trong đó, khoảng 1,5ha được dành trồng các giống nho; diện tích còn lại phát triển nhiều loại cây ăn quả như ổi, táo và kết hợp chăn nuôi chim công, cá, dê, cừu, thỏ, ngan, ngỗng... Không chỉ hướng tới sản xuất nông sản sạch, nông trại còn kết hợp hoạt động tham quan, trải nghiệm, qua đó hình thành mô hình nông nghiệp gắn với giáo dục và du lịch trải nghiệm.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của anh Quang là xác định “nông nghiệp xanh” không đơn thuần là hạn chế sử dụng hóa chất mà phải bắt đầu từ việc xây dựng một hệ sinh thái sản xuất hài hòa với môi trường. Hiện nông trại sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học, phân hữu cơ và các biện pháp thân thiện với môi trường. Tại các vườn nho, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc bảo vệ thực vật, nông trại sử dụng bẫy sinh học nhằm hạn chế quá trình giao phối, đẻ trứng của sâu bệnh, qua đó kiểm soát dịch hại ngay từ sớm.

Anh Quang chia sẻ, sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh, hữu cơ không phải con đường dễ đi. Khi giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học, người sản xuất phải dành nhiều thời gian hơn cho việc theo dõi đồng ruộng, kiểm soát sâu bệnh, cân đối dinh dưỡng và duy trì năng suất.

Chi phí cũng không phải lúc nào cũng thấp hơn. Phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, công lao động và các biện pháp kiểm soát dịch hại sinh học đều đòi hỏi sự đầu tư lâu dài.

Đổi lại, cách làm này giúp giảm dần sự phụ thuộc vào vật tư hóa học, cải thiện chất lượng đất và tạo ra sản phẩm an toàn hơn cho người tiêu dùng. Đây cũng là giá trị mà anh Quang muốn xây dựng cho thương hiệu “Nông nghiệp xanh”.

“Làm nông nghiệp sạch chắc chắn vất vả hơn, chi phí cao hơn, nhưng đó là hướng đi lâu dài mà chúng tôi đã lựa chọn” - anh Quang cho biết.

Sau một thời gian hoạt động, nông trại của anh đã cho trái ngọt. Riêng 1,5ha nho trong năm nay dự kiến đạt sản lượng khoảng 15-20 tấn. Nho tươi được bán với giá khoảng 250.000-350.000 đồng/kg tùy thời điểm; sản phẩm nho sấy dẻo có giá khoảng 70.000 đồng/100g.

Một điểm đặc biệt của Nông trại nông nghiệp xanh là sản xuất không tách rời thị trường và trải nghiệm của người tiêu dùng.Nông sản được tiêu thụ tương đối ổn định, trong đó một phần lớn được bán trực tiếp tại nông trại thông qua hoạt động tham quan, trải nghiệm. Sản phẩm cũng được phân phối tới các đại lý, cửa hàng hoa quả sạch và các nhóm cư dân, chung cư tại Hà Nội. Vào mùa cao điểm, nông trại có thể đón khoảng 400-500 lượt khách, chủ yếu là các đoàn học sinh.

Nhiều chính sách tạo “bệ đỡ” cho chuyển đổi xanh

Những mô hình như Nông trại nông nghiệp xanh đang thực hiện trong bối cảnh Hà Nội xác định chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng sinh thái, bền vững.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) Hà Nội, năm 2026, ngành nông nghiệp thành phố phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng từ 3,6% trở lên, tổng giá trị sản xuất toàn ngành theo giá thực tế khoảng 71.361 tỷ đồng. Theo kịch bản tăng trưởng, quý III phấn đấu đạt từ 3,7% trở lên, quý IV từ 3,87% trở lên và cả năm đạt từ 3,6% trở lên.

Để đạt mục tiêu này, Hà Nội xác định phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, bền vững; chú trọng sự tương tác giữa các yếu tố môi trường, kinh tế - xã hội; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử trong nông nghiệp, nông thôn; đồng thời bảo vệ hệ sinh thái, phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu; tạo ra các sản phẩm chất lượng, an toàn, có hiệu quả kinh tế cao. Không gian sản xuất được định hướng theo 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn, kết hợp 9 trục động lực và 8 vành đai, qua đó vừa nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp, vừa hình thành các vùng không gian xanh, vùng đệm sinh thái có chức năng hấp thụ khí thải, điều hòa vi khí hậu và giảm áp lực môi trường cho khu vực đô thị.

Theo ông Tạ Văn Tường - Phó Giám đốc Sở NNMT Hà Nội, đến thời điểm hiện tại, Hà Nội đã khá đồng bộ các cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đặc biệt là các mô hình chuyển đổi theo hướng xanh.

Thành phố hiện có nhiều nguồn lực hỗ trợ về vốn, khoa học công nghệ và đào tạo. Trong đó, Quỹ Khuyến nông thành phố, Quỹ Hỗ trợ nông dân cùng các chương trình cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua các tổ chức nhận ủy thác như: Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ đang được triển khai hiệu quả, tạo điều kiện cho các mô hình sản xuất tiếp cận nguồn vốn phục vụ chuyển đổi.

Đối với các DN và nhà đầu tư quy mô lớn, Hà Nội cũng có Quỹ hỗ trợ đầu tư trong các lĩnh vực thuộc danh mục được thành phố ưu tiên với lãi suất ưu đãi và nguồn vốn lớn, đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển sản xuất.

Đáng chú ý, thành phố đã ban hành Nghị quyết số 53 với nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực như hỗ trợ lãi suất vay vốn đầu tư, hỗ trợ vật tư sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ, giống cây trồng, vật nuôi, thiết bị phục vụ sản xuất và chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp.

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ về vốn và công nghệ, Hà Nội cũng đặc biệt quan tâm đến việc kết nối thị trường cho nông sản. Các sở, ngành của thành phố đã phối hợp triển khai nhiều chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ DN quảng bá sản phẩm và kết nối với các thị trường trong và ngoài nước. Để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh, Hà Nội xác định DN là lực lượng dẫn dắt trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp sinh thái. Theo đó thay vì hỗ trợ dàn trải, chính sách sẽ được thiết kế theo hướng “đo ni đóng giày”, tập trung giải quyết đúng những khó khăn của từng dự án, từng DN.

Ngân sách Nhà nước sẽ đóng vai trò là “cú hích”, hỗ trợ tháo gỡ điểm nghẽn để thu hút nguồn lực xã hội, hình thành các DN đầu tàu đủ sức dẫn dắt hợp tác xã, nông dân và các DN nhỏ cùng tham gia chuỗi giá trị nông nghiệp xanh.

Có thể thấy trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, áp lực đô thị hóa và yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với sản phẩm xanh, sạch, an toàn, việc chuyển sang nông nghiệp sinh thái vì thế không còn là một lựa chọn mang tính thử nghiệm.

Với định hướng tổ chức lại không gian sản xuất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, mở rộng kết nối thị trường và lấy doanh nghiệp làm lực lượng dẫn dắt, Hà Nội đang từng bước đặt nền móng cho một nền nông nghiệp không chỉ tăng trưởng về giá trị mà còn gia tăng giá trị sinh thái, hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.