NSND Hữu Danh: Miệt mài giữ lửa nghệ thuật hát bội

Nối nghiệp cha ông

NSND Hữu Danh sinh ra trong gia đình có truyền thống làm bầu gánh hát bội: ông nội là bầu Huê, cô ruột là bầu Vững Liên, cha là nghệ sĩ hát bội nổi tiếng Hữu Thoại - giảng viên hát bội Trường quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn từ 1960-1975. Bốn anh em Hữu Danh, Hữu Nhi, Hữu Phước, Kim Nên cũng theo nghề truyền thống của gia đình, góp sức trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật hát bội tại TPHCM.

NSND Hữu Danh (giữa) biểu diễn cùng các nghệ sĩ trẻ Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TPHCM trong chương trình Sắc - ấn ngọc Nam phương

Năm 1976, NSND Hữu Danh tham gia khóa học hệ hát bội đầu tiên của Trường Nghệ thuật Sân khấu 2 (nay là Trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh TPHCM). Tốt nghiệp năm 1980, anh về Đoàn Nghệ thuật Hát bội TPHCM (nay là Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TPHCM) và công tác ở đây 10 năm. Sau đó, anh chuyển qua Hội Sân khấu TPHCM, phụ trách Câu lạc bộ Truyền thống Hội Sân khấu TPHCM, nơi quy tụ các nghệ sĩ trẻ tài năng: Ngọc Dung, Ánh Hoa, Lan Thanh, Kiều Loan, Hữu Phước… Thời gian này, anh bắt đầu chắp bút viết những kịch bản hát bội đầu tiên. Năm 2000, theo lời chỉ dạy của người thầy Lê Duy Hạnh, anh trở về Đoàn Nghệ thuật Hát bội TPHCM. Tại đây, NSND Hữu Danh phụ trách công tác đào tạo lớp diễn viên trẻ tài năng như: Bảo Châu, Ngọc Giàu, Anh Thi…

Trong cuộc sống thường nhật, ngoài lúc diễn, anh dành thời gian đọc sách, nghiên cứu về văn hóa, nghệ thuật, sân khấu, tuồng cổ, lịch sử. “Văn chương hát bội chủ yếu viết theo lối văn biền ngẫu, thơ lục bát tứ tuyệt nên rất khó, nhiều lúc nghĩ cả ngày cũng chỉ được một câu đắc ý. Nhưng không vì khó mà từ bỏ, tôi suy nghĩ, tư duy thay đổi liên tục, quan sát thêm đời sống thực tiễn để tìm ý tưởng”, NSND Hữu Danh chia sẻ.

Thành quả của quá trình học tập là kịch bản đầu tay Công tội kẻ sĩ phu ra mắt năm 2010, được thầy Lê Duy Hạnh đánh giá cao, tiếp thêm động lực cho anh trên con đường sáng tác. Đến nay, NSND Hữu Danh đã viết 30 kịch bản tuồng, chuyển thể 8 tác phẩm dành riêng cho sân khấu hát bội, như: Ngô Quyền, Đào Duy Từ, Quyền thần, Dị nhân hầu soán đế, Chiếc áo thiên nga (tác giả: Lê Duy Hạnh), Anh hùng (tác giả: Vương Huyền Cơ), Đài Thiên (tác giả: Hùng Tấn), Công chúa An Tư (tác giả: Tống Phước Phổ)...

Đặc biệt, vở Sanh vi tướng - Tử vi thần (tác giả: NSND Hữu Danh - Anh Kiệt, đạo diễn: NSND Trần Ngọc Giàu) đã thể hiện sự sáng tạo đối với hát bội truyền thống, mang tính thử nghiệm cao. Đây là vở hát bội không lời, khai thác tối đa các trình thức biểu diễn đặc trưng của nghệ thuật hát bội, kết hợp với công nghệ mới về âm nhạc, âm thanh, ánh sáng…

Nỗi lo thiếu hụt đội ngũ kế thừa

Trải qua nhiều cương vị gắn với công tác đào tạo, xây dựng nền tảng sân khấu hát bội TPHCM, NSND Hữu Danh luôn mang nỗi niềm lo lắng thiếu hụt đội ngũ kế thừa, nhất là trong khâu sáng tác: “Sáng tác kịch bản hát bội vô cùng khó, đòi hỏi người viết phải am tường hát bội, biết bài bản hát bội để viết cho mùi, phải thể hiện đúng văn chương hát bội là văn hành động, sử dụng nhiều vũ đạo, lại đậm chất thơ. Vì nhiều đòi hỏi mang tính chuyên môn, kỹ thuật, học thuật nên nhiều bạn trẻ e ngại, không theo con đường sáng tác”. Cũng vì vậy, mỗi lần tham gia các tọa đàm, hội thảo về hát bội, NSND Hữu Danh đều nêu ý kiến đóng góp xây dựng đội ngũ sáng tác, như đề xuất hỗ trợ người trẻ có năng khiếu sáng tác tham gia các khóa tập huấn, học tập nâng cao kiến thức chuyên môn; mở các lớp chuyên đào tạo người sáng tác sân khấu; tạo sân chơi cho các tác giả trẻ thử sức mình…

NSND Hữu Danh đang chuẩn bị xuất bản cuốn Chuyện kể về hát bội, cung cấp nhiều thông tin, kiến thức cơ bản nhất về nghệ thuật hát bội phía Nam: vũ đạo, mặt nạ hát bội, ý nghĩa phục trang, âm nhạc - nhạc gõ, nhạc dây và nhạc hơi, ông Tổ hát bội, lễ xây chầu đại bội… Cuốn sách như một tài liệu tham khảo quan trọng cho những ai muốn tìm hiểu về nghệ thuật hát bội. Trong năm nay, NSND Hữu Danh cũng tập trung hoàn thiện 6 tập kịch bản hát bội dành cho thiếu nhi. Bộ sách này được anh bắt đầu viết từ 10 năm trước, hiện anh đang tìm họa sĩ để thực hiện bản vẽ 6 tập kịch bản thành 6 tập truyện tranh nghệ thuật tuồng Gia đình Kiến chúa, sau đó sẽ in ấn và phát hành. Tập truyện tranh sử dụng thơ song thất lục bát thể hiện nội dung ngợi ca tinh thần lao động, học tập, tích cực đóng góp cho gia đình, xã hội.