Trả lại giá trị thật cho biểu diễn nghệ thuật

Trong bối cảnh công nghệ phát triển vượt bậc, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tạo ra những sản phẩm âm nhạc hoàn chỉnh từ khâu sáng tác đến sản phẩm âm thanh thì chấp nhận “hát nhép”, diễn “giả vờ” cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận để công nghệ thay thế vai trò sáng tạo và biểu đạt cảm xúc của con người trong nghệ thuật.

Ở nước ta, không ít ca sĩ lâu nay phụ thuộc vào các phần mềm để sửa những chỗ hát sai, lạc giọng, hát chậm nhịp, kể cả “nâng cấp” giọng hát, xử lý và trau chuốt bản ghi âm được thực hiện trong phòng thu. Họ không hát mà luôn mang bản thu âm sẵn để trình diễn trước công chúng, ở bất cứ điểm biểu diễn dù lớn hay nhỏ. Thậm chí, công nghệ hiện đại có thể trau chuốt âm thanh của nghệ sĩ và đưa vào các phần đệm, hát lót, hát bè, tạo nên những bản ghi đến độ bản thân nghệ sĩ còn tự ngộ nhận về kỹ năng của mình. Trên sân khấu, họ “tự tin” chỉ cần “nhép” theo bản ghi âm đã được công nghệ chỉnh sửa, hoàn thiện.

Với cách biểu diễn “giả vờ”, “nhép” theo bản thu âm, người nghệ sĩ đã tự lừa dối và ảo tưởng về bản thân. Họ không chỉ không trung thực trong nghệ thuật mà còn ứng xử không công bằng với những nghệ sĩ khác và đánh lừa người nghe, người xem. Bởi lẽ, kỹ năng, tài nghệ của người nghệ sĩ ngoài năng khiếu, phẩm chất thiên phú bẩm sinh (như giọng hát đặc biệt), còn là một quá trình đào luyện gian khổ mới hình thành được. Khi cố ý nhờ công nghệ làm thay, sản phẩm nghệ thuật chỉ là kỹ xảo công nghệ, không phải là kỹ năng và cảm xúc của người nghệ sĩ đang trao gửi đến khán giả. Một câu nói, lời ca vang lên trên sân khấu là một lần sáng tạo với những cảm xúc khác nhau, là kết tinh của tài năng, khổ luyện và cả sự thăng hoa của người nghệ sĩ. Vậy nên, chỉ nhờ vào công nghệ, những giọng ca bình thường cũng có thể trở thành… phi thường, những hành động sân khấu chỉ “giả vờ” mà không cần công sức nào cả là tự lừa dối bản thân và khán giả.

Khi khán giả chấp nhận trả số tiền lên đến hàng triệu đồng, thậm chí hàng chục triệu đồng, họ mong muốn được cùng nồng nhiệt hay say đắm với âm nhạc, với nghệ thuật mà người nghệ sĩ hết mình thể hiện trên sân khấu. Và họ sẽ cảm thấy bị lừa khi chỉ được nhìn ca sĩ nhảy nhót, múa may và nhép miệng theo âm thanh thu sẵn mà trên thực tế có thể nghe từ một máy nghe nhạc hay điện thoại thông minh! Đối với công chúng, sản phẩm âm nhạc được thưởng thức trực tiếp phải xứng với kỳ vọng, tình cảm, thời gian và tiền bạc mà họ bỏ ra. Khán giả đến với người nghệ sĩ đôi khi không vì nội dung, lời ca hay giai điệu của bài hát mà vì tình cảm, sự yêu mến nghệ sĩ, thưởng thức những tuyệt kỹ và cảm xúc nghệ thuật mà người nghệ sĩ trực tiếp trao gửi.

Đưa khoa học - công nghệ vào các mặt hoạt động của nghệ thuật trình diễn đang là nhu cầu, xu hướng và cũng là điều kiện để có thể phát huy được những nét đẹp của nghệ thuật. Đó có thể là kỹ thuật khuếch đại và bảo vệ chất lượng âm thanh thật nhất, tốt nhất, là hệ thống ánh sáng, hình ảnh đủ phù hợp và nâng cảm xúc của người diễn lẫn người xem. Tuy nhiên, công nghệ chỉ nên là phương tiện, không thể trở thành mục đích cuối cùng của nghệ thuật; càng không thể biến người nghệ sĩ thành “công cụ” tái hiện những sản phẩm đã được lập trình sẵn.

Những cảm xúc thật từ người nghệ sĩ và trải nghiệm nghệ thuật do nghệ sĩ mang đến mới là mong muốn của khán giả. Họ mong được cảm thụ, đồng điệu và cùng thăng hoa với những giá trị nghệ thuật sống động, không thể thay thế. Giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn vẫn nằm ở con người và chỉ khi người nghệ sĩ tôn trọng khán giả, tôn trọng nghề nghiệp bằng chính năng lực thật của mình, sân khấu mới thực sự là nơi thăng hoa của cảm xúc và niềm tin.