NSND Lê Chức: 'Mùa xuân luôn mang đến nhiều ước vọng'

Có lẽ chính bởi quan niệm đó, mà sau mấy chục năm trong nghề diễn, cho đến nay, dù đã ở tuổi bát thập, ông vẫn hăng say với công việc quen thuộc của mình: đi giảng dạy, đọc lời cho các bộ phim tài liệu được đặt hàng với giọng đọc vàng “độc nhất vô nhị”. Tại lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 diễn ra ở Quảng trường Ba Đình sáng nay (2/9), bên cạnh 13 giọng đọc thuộc Tổ thuyết minh, NSND Lê Chức góp phần không nhỏ đến sự thành công bởi giọng đọc huyền thoại của ông trước màn biểu diễn của khối nghệ sĩ tại phần cuối chương trình…

NSND Lê Chức

Mùa xuân năm nay NSND Lê Chức tròn 79 tuổi, cái tuổi “tri thiên mệnh” với đủ đầy những buồn vui cuộc đời. Ông tự nhận rằng, ông là một người may mắn. May mắn được sinh ra trong một gia đình nghệ thuật, cha truyền con nối, thấm đẫm những câu chuyện văn học nghệ thuật từ thời thơ bé, nên ông dĩ nhiên đã được số mệnh chọn lựa để theo đuổi con đường mà cha ông đã đi.

Từ lúc bước chân vào đoàn kịch Hải Phòng khi mới 18 tuổi (từ 1965) với vai đầu tiên là Hoài “sữa” trong vở Chiều cuối (kịch bản: Thiết Vũ, đạo diễn: Dương Ngọc Đức) năm 18 tuổi và hơn 15 năm sau đó, ông thường đóng những vai chính, như: Vichto trong vở “Ma sa”, vai Êdốp trong vở “Con cáo và chùm nho”, vai Bí thư Xôlômakhin trong “Biên bản một cuộc họp Đảng ủy”, vai Trung úy Nguyễn Thế Kỷ trong vở “Cửa mở hé”… cho dù đã có cơ duyên với sân khấu kịch nhưng ông vẫn không ngừng học hỏi, ông tiếp tục theo đuổi học tập nâng cao trình độ.

NSND Lê Chức chụp cùng nhạc sĩ Nguyễn Cường

Năm 1987, Lê Chức tốt nghiệp bằng đỏ ở Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Kiev với các vở: “Đợi đến mùa Xuân” (Xuân Trình), “Tin ở hoa hồng” (Lưu Quang Vũ) và “Người con trai cả” (A.Vampilov). Về nước, ông là chuyên viên sân khấu của Cục Nghệ thuật Sân khấu và nhận trọng trách Phó Giám đốc chỉ đạo nghệ thuật Nhà hát Cải lương Trung ương (nay là Nhà hát Cải lương VN) rồi Cục phó Cục Nghệ thuật biểu diễn phụ trách mảng sân khấu và Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam (ba nhiệm kỳ).

NSND Lê Chức chia sẻ, ông sinh ra ở Hải Phòng trong một gia đình có truyền thống làm nghệ thuật. Ông vẫn tự hào không hề che giấu rằng, đại gia đình các thế hệ dòng họ Lê của ông có hàng chục người làm nghệ thuật. Cha ông là kịch sĩ, nhà thơ Lê Đại Thanh (1907 - 1996), thuộc thế hệ những nghệ sĩ đầu tiên của nghệ thuật sân khấu Việt Nam hiện đại. Ông được nuôi dưỡng và lớn khôn bởi người bố, kịch sỹ Lê Đại Thanh, biết tới 7 ngoại ngữ, vốn là một giáo viên nhưng cả cuộc đời dành cho thơ và kịch, từng tham gia kháng chiến, sáng lập báo Cứu quốc, Văn nghệ, từng đoạt giải của Tự lực văn đoàn cho kịch bản “Hai người trọ học”. Mẹ ông, bà Đinh Ngọc Anh là diễn viên không chuyên nhưng rất nổi tiếng của Hải Phòng, là người đầu tiên thể hiện hình tượng Võ Thị Sáu (kịch bản của chính chồng mình) trên sân khấu Hải Phòng năm 1956. Chị ông, NSƯT Lê Mai, các cháu ông: NSND Lê Khanh, NSƯT Lê Vân và NSƯT Lê Vi… đều là những nghệ sĩ có tên tuổi. Anh trai Lê Đại Chương, nhạc trưởng của đoàn chèo Cổ Phong, nhưng mất sớm; người anh kế cận là họa sỹ Lê Đại Chúc nổi tiếng vẽ chân dung; anh cả Lê Đại Châu là nhà văn của Hải Phòng…

NSND Lê Chức kể lại rằng, cho đến nay, ông được sở hữu một giọng đọc “trời phú”, nhiều người nhớ tới ông bởi chất giọng trầm ấm, truyền cảm, có sức lan tỏa, chuẩn về phát âm. Ông đọc thơ cho Đài Tiếng nói Việt Nam trong chương trình Tiếng thơ. Ông đọc hầu như tất cả những phim tài liệu quan trọng, kể cả những phim truyền thống của ngành điện ảnh, phim truyền thống của ngành phát thanh truyền hình. Ký sự Thăng Long (với 80 tập trên tổng số 100 tập), Huyền thoại tàu không số (10 tập), hệ thống phim Mùa xuân toàn thắng, Lễ hội Chè, Lễ hội Đức thánh Trần Hưng Đạo, Đức Nguyễn Trãi… đều do ông đọc lời bình... thực chất đều là do ảnh hưởng từ người cha của ông, nhà thơ Lê Đại Thanh.

Nhà thơ Lê Đại Thanh cha ông từng đọc thơ trong kháng chiến (ông ở Trung đoàn 42 trong suốt 9 năm đi kháng chiến). Có lúc người ta đốt đuốc để cha ông đứng đọc thơ trên một mom đất khi bộ đội đi qua. Đọc chay, chứ làm gì có micro. Vì thế nhiều người đùa rằng, Đại Thanh chính là người “có tiếng nói to”. Đĩa stereo thơ đầu tiên của Việt Nam là ông đọc (năm 1980) cùng với dàn nhạc giao hưởng có tên “Trường Ca Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm, đĩa này khi dựng hòa âm phải đưa sang Hunggari làm bởi khi ấy Việt Nam chưa có kỹ thuật dựng như ngày nay.

Căn nhà của NSND Lê Chức đầy những kỷ vật của năm tháng cuộc đời. Ông bảo, cuộc đời ông may mắn được đi học ở nước ngoài, rồi khi làm sân khấu cũng khắp đất nước, cho dù ở trong nước hay nước ngoài cũng đều có những nơi, những vật khiến mình trân trọng, mình mua và lưu giữ như là một cách ghi nhật ký bằng kỷ vật. Cũng như những đồ vật, đó là các tấm hình của ông bà, cha mẹ, những tấm hình của ông và vợ ông hồi còn trẻ, khi mới lấy nhau rồi sinh con, rồi lại có những người cháu… tất cả đều có trong căn nhà của ông, bởi vì đó không chỉ là những kỷ vật, mà là cuộc đời của hai ông bà.

Điều ông thấy hạnh phúc là trong gia đình ông, ông tôn trọng ý kiến các con, cháu, ông chỉ định hướng cho con, cho cháu, còn quyết định của mỗi người về cuộc đời, về sự nghiệp, ông luôn tôn trọng ý kiến và sở thích của các con, các cháu. Bởi ông cho rằng, mỗi một thế hệ sẽ có cách nghĩ, cách hiểu khác nhau. Ông bà, cha mẹ là những người đi trước đầy kinh nghiệm, đầy sự từng trải, đôi khi họ đã trả giá các bài học cuộc sống bằng chính mồ hôi nước mắt và sự trải nghiệm của mình, thì khuyên con cháu đừng đi vào vết xe đổ chính là một điều sáng suốt.

Tuy nhiên, không phải lúc nào ông bà cũng đúng, bởi vì ông bà luôn có sự cẩn trọng, hơi khắt khe và thậm chí suy nghĩ cổ hủ so với thời cuộc, cho nên cũng phải hài hòa giữa các mối quan hệ, giữa các luồng tư tưởng của các thế hệ trong gia đình để các con cháu có cơ hội thể hiện bản thân mình trong thời đại của chính họ. Thậm chí, trong cuộc sống gia đình ở thời đại số, thời đại vươn mình của dân tộc hiện nay, các cháu mình giỏi lắm, nhiều thứ ông bà phải học thì mới theo kịp các cháu, chẳng hạn như công nghệ số, số hóa hay những thứ “thông minh” mà nền công nghiệp số mang lại, nhiều thứ nếu học được thì sẽ rất bổ ích và đôi khi cảm thấy khoa học có những bước tiến thật diệu kỳ mà nếu không sống trong thời đại này, thì thế hệ của ông xa xưa không thể nào hình dung nổi…

NSND Lê Chức có chia sẻ rằng, ở vào tuổi 79, cứ sống khỏe mạnh thêm mỗi mùa xuân cuộc đời ông đều tính ông là người “có lãi”, nên mỗi dịp xuân sang, truyền thống gia đình vẫn luôn được gìn giữ. Trước Tết, là dịp ông về quê tảo mộ, mời các cụ về ăn tất niên, đón giao thừa. Ngày mồng 1 Tết, ông sẽ khai bút đầu xuân, mừng tuổi vợ và các con cháu, mồng 2 tết gia đình ông sẽ gặp gỡ gia đình người chị ruột, NSƯT Lê Mai và các cháu để mừng tuổi cho chị, mồng 3 Tết ông sẽ đi lễ chùa rồi đến gặp gỡ những người thầy, người anh, người bạn của mình…

Với ông, Tết sẽ là dịp để cúng lễ và nhớ về những ký ức đẹp của gia đình và người thân. Sau đó ông có thể sẽ đi du xuân đến đền chùa thắp hương lễ Phật… Ông cho rằng, đã đi qua 79 mùa xuân cuộc đời ông cảm thấy hài lòng và mãn nguyện với mọi thứ mình đã cống hiến, ông đã có những năm tháng luôn cháy hết mình với những điều mình theo đuổi trên con đường đam mê nghệ thuật…

Hiện tại cuộc sống của một người “hưu trí” như ông sẽ thực sự được tự do theo cách riêng, sẽ được làm những điều mình thích, mình cần và sẽ được sống đúng là chính mình với những điều tâm đắc mà cả cuộc đời mình đã suy ngẫm và theo đuổi… Và với ông, một người luôn tràn đầy nhiệt huyết và đam mê trong trái tim, thì mùa xuân luôn đồng nghĩa với những niềm vui và ước vọng…

Trần Hoàng Thiên Kim