Nữ cán bộ trẻ giữ hồn Then, đàn tính bằng cả trái tim

Chị Trần Thị Phương biểu diễn hát Then, đàn tính tại Triển lãm di sản văn hóa phi vật thể "Mùng 3 tháng 3" Việt Nam - Trung Quốc tại thành phố Tịnh Tây, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc).

Tình yêu với hát Then, đàn tính không đến với Phương khi bắt đầu công tác trong ngành văn hóa, mà đã hình thành từ những năm tháng tuổi thơ. Lớn lên trên quê hương Cao Bằng, Phương thường xuyên được nghe các nghệ nhân, nghệ sĩ biểu diễn tại các lễ hội, sự kiện văn hóa của địa phương. Tiếng đàn tính mộc mạc cùng những làn điệu Then sâu lắng dần trở thành một phần ký ức tuổi thơ.

Chị Phương chia sẻ: Từ nhỏ tôi thường theo bố đi xem các chương trình biểu diễn văn nghệ, lúc đó tôi đã rất thích nghe hát Then, càng nghe càng thấy yêu và muốn tìm hiểu nhiều hơn về loại hình nghệ thuật này và niềm yêu thích ấy đã lớn dần trong tôi. Trong những năm học THPT, tôi đã được theo học đàn tính với Nghệ sĩ Ưu tú Quỳnh Nha. Từ những buổi học đầu tiên không chỉ giúp tôi biết đánh đàn, biết hát, mà còn hiểu thêm về giá trị văn hóa, lịch sử của hát Then trong đời sống đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh. Đam mê ấy đã trở thành động lực để tôi lựa chọn Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội làm nơi tiếp tục theo đuổi con đường học tập của mình. Và chính tiết mục hát Then, đàn tính đã giúp tôi bước vào cánh cổng đại học và mở ra hành trình gắn bó lâu dài với công tác văn hóa.

Năm 2012, tốt nghiệp đại học, chị Phương trở về công tác tại Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố Cao Bằng. Từ cán bộ chuyên môn rồi đến Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Truyền thông thành phố trước đây, ở bất kỳ vị trí nào chị Phương cũng gắn bó với các hoạt động văn hóa cơ sở. Với kinh nghiệm nhiều năm làm công tác văn hóa đã giúp chị hiểu rằng, bảo tồn di sản không chỉ là lưu giữ những giá trị đã có, mà quan trọng hơn là làm cho di sản tiếp tục được thực hành trong đời sống cộng đồng. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và được phân công công tác tại Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Tân Giang. Đây cũng là thời điểm chị Phương trực tiếp tham gia triển khai Mô hình Câu lạc bộ Hát Then, đàn tính phường Tân Giang thuộc Chương trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch.

Để mô hình hoạt động hiệu quả, chị cùng tập thể đơn vị phối hợp với các nghệ nhân, nghệ sĩ có nhiều kinh nghiệm trong tỉnh tham gia giảng dạy, truyền nghề. Từ những lớp học đầu tiên, đến nay mô hình đã tổ chức được 6 lớp truyền dạy hát Then, đàn tính, thu hút đông đảo người dân tham gia. Không chỉ dừng lại ở việc mở lớp, chị còn thường xuyên theo sát hoạt động của các câu lạc bộ sau khi ra mắt; hỗ trợ xây dựng chương trình biểu diễn, kết nối giao lưu học hỏi giữa các câu lạc bộ trong và ngoài địa phương, tạo môi trường để các học viên tiếp tục thực hành và nâng cao kỹ năng.

Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Kim Tuế, người nhiều năm gắn bó với công tác bảo tồn dân ca dân tộc của tỉnh cho biết: Phương là một cán bộ trẻ, có chuyên môn, có hiểu biết về hát Then, đàn tính, đồng thời rất tâm huyết với việc bảo tồn và phát huy di sản. Trong quá trình phối hợp tổ chức các lớp truyền dạy, tôi thấy Phương luôn trách nhiệm, chủ động kết nối giữa nghệ nhân với học viên và đặc biệt là luôn trăn trở làm sao để ngày càng có nhiều người trẻ yêu thích văn hóa truyền thống. Có thể nói, đây chính là lực lượng kế cận rất cần thiết đối với công tác bảo tồn văn hóa của tỉnh hiện nay. Và sự thành công của các lớp truyền dạy chính là minh chứng cho những nỗ lực bền bỉ của Phương trong nhiều năm qua.

Những nỗ lực ấy cũng được thể hiện qua các thành tích trong công tác chuyên môn. Trong thời gian công tác trong lĩnh vực văn hóa, chị Phương thường xuyên tham gia xây dựng chương trình, dẫn dắt các đoàn nghệ thuật quần chúng tham dự các hội thi, hội diễn, liên hoan văn nghệ cấp tỉnh. Nhiều năm liền, các đoàn do chị tham gia tổ chức, dàn dựng và phụ trách đều đạt thành tích cao, nằm trong nhóm dẫn đầu toàn đoàn tại các hội thi, hội diễn nghệ thuật quần chúng, Liên hoan Hát Then - Đàn tính toàn tỉnh. Đằng sau những giải thưởng ấy là hàng tháng trời tập luyện cùng các đội văn nghệ cơ sở, là những đêm thức khuya chỉnh sửa chương trình, là sự kiên trì tìm tòi, sáng tạo để đưa các tiết mục mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc đến với công chúng.

Không chỉ ghi dấu ấn trong hoạt động văn hóa tại địa phương, chị Phương còn là một trong số ít gương mặt tiêu biểu được lựa chọn tham gia hoạt động Triển lãm di sản văn hóa phi vật thể "Mùng 3 tháng 3" Việt Nam - Trung Quốc tại thành phố Tịnh Tây, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) vừa qua. Đó không chỉ là niềm vinh dự đối với cá nhân chị mà còn là cơ hội để quảng bá những giá trị đặc sắc của hát Then, đàn tính Cao Bằng tới bạn bè quốc tế.

Chị Phương chia sẻ: Điều khiến tôi hạnh phúc nhất là khi một học sinh từ chỗ chưa biết cầm đàn tính nay đã tự tin biểu diễn trước mọi người; khi những người phụ nữ, người cao tuổi tìm thấy niềm vui trong từng buổi sinh hoạt câu lạc bộ và khi tiếng Then không còn chỉ xuất hiện trong lễ hội mà đã trở thành sinh hoạt văn hóa quen thuộc ở khu dân cư… Theo tôi, Cao Bằng có lợi thế đặc biệt khi là một trong những cái nôi của hát Then, đàn tính. Bởi vậy, bảo tồn không nên dừng lại ở việc lưu giữ mà cần làm cho di sản thực sự sống trong cộng đồng, trở thành niềm tự hào của người dân và nguồn lực cho phát triển du lịch văn hóa.

Từ những việc làm bền bỉ ấy, chị Trần Thị Phương không chỉ đang gìn giữ và lan tỏa hát Then, đàn tính trong phạm vi một địa phương, mà còn góp phần khơi dậy tình yêu di sản trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ trong tỉnh. Từ những nỗ lực đó, tiếng Then, đàn tính không chỉ được bảo tồn, mà đang từng bước trở thành một dòng chảy sống động trong đời sống hôm nay bởi những con người bình dị, tận tâm và lặng lẽ gìn giữ hồn cốt văn hóa quê hương.