Nữ nghệ nhân nâng tầm giá trị hoa đất bằng sáng tạo

Bền bỉ tạo dựng thương hiệu hoa đất

Trong số 10 nữ nghệ nhân tiêu biểu làng nghề Hà Nội được UBND thành phố tặng Bằng khen năm 2026, Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Hương Thủy, phường Yên Hòa, được biết đến với thương hiệu Hoa Đất Hương Thủy. Từ những bình hoa trang trí đến tranh hoa đất 3D, các tác phẩm của chị thể hiện sự tỉ mỉ trong chế tác cùng nỗ lực tìm kiếm cách thể hiện mới.

Nghệ nhân ưu tú Hương Thủy (đứng giữa, hàng đầu) vinh dự nhận Bằng khen của UBND thành phố Hà Nội vì thành tích giữ gìn, phát triển nghề truyền thống và đóng góp cho làng nghề, phố nghề tiêu biểu của thành phố. Ảnh: PN

Trước khi đến với nghề, chị Hương Thủy từng có gần 8 năm công tác trong biên chế nhà nước. Yêu thích vẻ đẹp của những bình hoa làm từ đất sét, năm 2008, chị quyết định tìm học kỹ thuật tạo hình hoa đất, bắt đầu hành trình chuyển hướng sang lĩnh vực thủ công mỹ nghệ.

Do điều kiện gia đình, chị chỉ có thể học trong vài ngày thay vì theo trọn khóa học ba tháng. Với kiến thức cơ bản về cách làm một số loại hoa lan, chị trở về Hà Nội, tiếp tục tự nghiên cứu và hoàn thiện tay nghề.

Để tái hiện vẻ tự nhiên của từng loài hoa, chị dành nhiều thời gian quan sát cấu tạo cánh, nhụy, lá, sắc độ và dáng mọc. Có mẫu phải thử nghiệm nhiều tháng, thậm chí cả năm mới đạt yêu cầu. Từng cánh hoa cần có độ mỏng, độ cong và cách chuyển màu phù hợp; khi ghép thành cành, tổng thể vẫn phải mềm mại, sinh động.

Lãnh đạo Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố Hà Nội cùng các đại biểu tham quan gian trưng bày sản phẩm hoa đất của Nghệ nhân ưu tú Hương Thủy tại sự kiện tôn vinh nữ nghệ nhân làng nghề năm 2026. Ảnh: PN

Theo chị Thuỷ, một sản phẩm hoa đất thường trải qua khoảng 15-20 công đoạn, phần lớn được thực hiện thủ công. Từ chuẩn bị nguyên liệu, cán đất, tạo cánh, lên màu đến ghép hoa, hoàn thiện cành và lá, mỗi bước đều đòi hỏi sự kiên nhẫn và chính xác.

Chị sử dụng đất sét Nhật Bản và Thái Lan, lựa chọn nguyên liệu phù hợp với từng chi tiết. Phần kẽm đỡ cánh hoa được làm bằng inox và tự cuốn giấy bằng tay. Công đoạn này tốn nhiều thời gian nhưng giúp hạn chế gỉ sét trong thời tiết nồm ẩm, đồng thời tăng độ bám giữa đất và lõi kẽm. Sau khi hoàn thiện, hoa được phủ một lớp sơn Nhật để giữ màu, hạn chế hút ẩm và bám bụi.

Hành trình làm nghề cũng có những lần vấp váp. Có lần, vì tin tưởng người cung cấp nguyên liệu quen, chị mua phải đất Thái dởm, khiến hàng loạt sản phẩm hoa đất bị mốc khi gặp thời tiết nồm ẩm. Dù chịu thiệt hại về kinh tế, chị vẫn chủ động đổi sản phẩm hoặc hoàn tiền cho khách hàng.

Một tác phẩm tranh hoa đất của nghệ nhân Hương Thủy. Ảnh: LH

Sau sự cố, chị thay đổi cách lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát nguyên liệu chặt chẽ hơn và chấp nhận chi phí đầu vào cao để bảo đảm chất lượng. Trải nghiệm ấy giúp chị nhận rõ rằng vẻ đẹp của sản phẩm phải đi cùng độ bền và trách nhiệm với người mua.

Từ những bình hoa đầu tiên, Hoa Đất Hương Thủy dần được khách hàng lựa chọn để trang trí không gian sống, làm quà tặng và sử dụng trong các dịp lễ, Tết. Việc bền bỉ cải tiến kỹ thuật, chăm chút tính thẩm mỹ và giữ uy tín đã giúp thương hiệu từng bước tạo dựng chỗ đứng riêng.

Đưa mùa hoa và cảnh sắc quê hương vào tác phẩm

Không dừng lại ở hoa cắm bình, từ những năm 2010, Nghệ nhân ưu tú Hương Thủy bắt đầu kết hợp hoa đất với hội họa để tạo nên tranh nổi. Đến năm 2014, chị tập trung nghiên cứu sâu hơn dòng tranh hoa đất 3D, mở rộng khả năng thể hiện cả về bố cục, không gian và nội dung tác phẩm.

Tác phẩm "Mùa hoa gạo" của Nghệ nhân ưu tú Hương Thuỷ đạt giải Nhì tại Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2022. Ảnh: LH

Ở mỗi bức tranh, chị là người lên ý tưởng, định hướng thể hiện, chế tác hoa đất, sắp đặt bố cục 3D và hoàn thiện tác phẩm; họa sĩ phối hợp thực hiện phần nền hội họa. Sự kết hợp này đòi hỏi quá trình trao đổi, điều chỉnh để phần hoa nổi hòa hợp với cảnh nền.

Cái khó không chỉ nằm ở việc làm từng bông hoa giống thật mà còn ở cách đặt hoa vào không gian tranh. Tỷ lệ, màu sắc, hướng cành và độ nổi đều phải được tính toán để tạo chiều sâu, giúp hoa đất và nền hội họa gắn kết thành một tổng thể.

Nhiều tác phẩm của chị lấy cảm hứng từ những mùa hoa và cảnh quan quen thuộc của Hà Nội, Việt Nam: sắc tím bằng lăng, màu đỏ hoa phượng, những chùm lộc vừng bên hồ Gươm, hoa sen gắn với chùa Một Cột hay cành đào khoe sắc giữa vùng cao. Bên cạnh đó, chị còn tìm tòi thể hiện những loài hoa đẹp trên thế giới, làm phong phú đề tài sáng tác.

Qua cách lựa chọn và sắp đặt của người nghệ nhân, mỗi loài hoa góp phần kể câu chuyện về một miền đất, một mùa trong năm. Những khoảnh khắc hoa nở vốn ngắn ngủi được lưu giữ bằng chất liệu thủ công, gợi nhắc vẻ đẹp thiên nhiên và tình cảm dành cho quê hương.

Nghệ nhân ưu tú Hương Thủy không ngừng tìm hướng phát triển sản phẩm mới nhằm gia tăng giá trị nghệ thuật. Ảnh: PN

Với dòng hoa cắm bình, chị chú trọng kết hợp cùng gốm thủ công Bát Tràng, Phù Lãng. Màu men, dáng bình và bề mặt gốm được lựa chọn theo từng loại hoa, tạo sự hài hòa trong bố cục, đồng thời giới thiệu vẻ đẹp của các nghề thủ công Việt Nam trong cùng một sản phẩm.

Từ thực tế sáng tác, chị từng bước tìm hướng nâng cao giá trị hoa đất thông qua thiết kế và câu chuyện văn hóa. Một bình hoa hay bức tranh có dấu ấn riêng cũng có thêm cơ hội đến với người yêu nghệ thuật và những khách hàng tìm kiếm quà tặng mang bản sắc Việt.

Hành trình ấy diễn ra trong điều kiện sức khỏe có nhiều trở ngại. Từ năm 2010, các bệnh lý về mắt khiến thị lực của chị suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến công việc đòi hỏi quan sát kỹ và thao tác chính xác. Dù vậy, chị vẫn duy trì nghề, điều chỉnh cách làm phù hợp với sức khỏe và tiếp tục nghiên cứu mẫu mới.

Những đóng góp trong sáng tạo, gìn giữ và truyền dạy nghề đã giúp chị được công nhận danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội năm 2019, được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú năm 2025. Tháng 10-2026, chị tiếp tục là một trong 10 nữ nghệ nhân tiêu biểu làng nghề Hà Nội được nhận Bằng khen của Chủ tịch UBND thành phố.