Nước ô nhiễm làm tăng nguy cơ mắc viêm gan A và E như thế nào, cách phòng ngừa?

Viêm gan A và viêm gan E là hai bệnh truyền nhiễm do virus gây tổn thương gan. Không giống viêm gan B hay C lây chủ yếu qua đường máu và dịch cơ thể, virus viêm gan A (HAV) và virus viêm gan E (HEV) chủ yếu lây theo đường phân - miệng, thông qua thực phẩm hoặc nước uống bị ô nhiễm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh thường xuất hiện tại những nơi có điều kiện vệ sinh môi trường kém, hệ thống cấp nước chưa bảo đảm hoặc xảy ra thiên tai, ngập lụt khiến nguồn nước dễ bị nhiễm bẩn.

1. Vì sao nước ô nhiễm làm tăng nguy cơ mắc viêm gan A và E?

Khi phân của người mang virus xâm nhập vào nguồn nước sinh hoạt hoặc nước dùng để chế biến thực phẩm, virus HAV và HEV có thể lây sang người khỏe mạnh nếu nước không được xử lý đúng cách.

Mùa mưa bão, ngập úng hoặc sự cố hệ thống cấp thoát nước có thể làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước. Nếu sử dụng nước chưa đun sôi hoặc ăn thực phẩm được chế biến từ nguồn nước nhiễm bẩn, nguy cơ mắc bệnh sẽ tăng lên đáng kể.

WHO cho biết viêm gan A và E đều là bệnh cấp tính. Phần lớn người bệnh hồi phục hoàn toàn sau vài tuần đến vài tháng và không tiến triển thành viêm gan mạn tính như viêm gan B hoặc C.

Virus viêm gan A và E có thể lây truyền khi nguồn nước sinh hoạt hoặc thực phẩm bị ô nhiễm bởi phân chứa virus…

2. Những ai có nguy cơ mắc bệnh cao hơn?

Bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với virus. Tuy nhiên, nguy cơ cao hơn ở các nhóm:

Uống nước chưa được xử lý hoặc sử dụng thực phẩm không bảo đảm vệ sinh.
Sinh sống hoặc đi đến khu vực có điều kiện vệ sinh môi trường kém.
Chưa được tiêm vaccine phòng viêm gan A.
Người mắc bệnh gan mạn tính.
Người có hệ miễn dịch suy giảm.

Đối với viêm gan E, phụ nữ mang thai, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ ba, được xem là nhóm có nguy cơ diễn biến nặng hơn nếu mắc bệnh. WHO lưu ý nhiễm viêm gan E ở phụ nữ mang thai có thể làm tăng nguy cơ suy gan cấp, sinh non hoặc tử vong mẹ và thai nhi.

3. Dấu hiệu nhận biết viêm gan A và E

Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường có các triệu chứng khá giống cúm hoặc rối loạn tiêu hóa, bao gồm:

Sốt.
Mệt mỏi.
Chán ăn.
Buồn nôn hoặc nôn.
Đau bụng, đặc biệt vùng hạ sườn phải.
Đau nhức cơ thể.

Khi tổn thương gan rõ hơn, người bệnh có thể xuất hiện:

Vàng da, vàng mắt.
Nước tiểu sẫm màu.
Phân nhạt màu.
Ngứa da.

Nếu xuất hiện vàng da hoặc vàng mắt, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được khám và xác định nguyên nhân, bởi đây cũng có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý gan mật khác.

4. Viêm gan A và E có nguy hiểm không?

Phần lớn trẻ nhỏ mắc viêm gan A hoặc E chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc thậm chí không biểu hiện bệnh. Ngược lại, ở thanh thiếu niên và người trưởng thành, bệnh thường biểu hiện rõ rệt hơn với tình trạng mệt mỏi kéo dài, vàng da và men gan tăng cao.

Trong một số ít trường hợp, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh gan nền hoặc người suy giảm miễn dịch, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan tối cấp, gây suy gan cấp và cần điều trị tích cực, thậm chí ghép gan.

Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là viêm gan A và E hầu như không gây viêm gan mạn tính hoặc xơ gan ở người có miễn dịch bình thường.

5. Cách phòng ngừa viêm gan A và E

Theo khuyến cáo của WHO và CDC Hoa Kỳ, phòng bệnh chủ yếu dựa vào bảo đảm vệ sinh nguồn nước, vệ sinh thực phẩm và vệ sinh cá nhân. Các biện pháp được khuyến cáo gồm:

Uống nước đã đun sôi hoặc nước đạt tiêu chuẩn an toàn.
Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, trước khi chế biến thực phẩm và sau khi đi vệ sinh.
Ăn chín, uống sôi; hạn chế sử dụng thực phẩm sống hoặc chưa được làm sạch.
Rửa rau, quả bằng nguồn nước sạch trước khi ăn.
Bảo đảm khu vực chứa nước sinh hoạt không bị ô nhiễm bởi chất thải hoặc nước thải.
Tiêm vaccine phòng viêm gan A nếu thuộc nhóm nguy cơ hoặc có chỉ định của bác sĩ.

Đối với người đi du lịch đến khu vực có tỷ lệ lưu hành bệnh cao hoặc điều kiện vệ sinh còn hạn chế, CDC khuyến cáo nên tiêm vaccine viêm gan A trước chuyến đi nếu chưa có miễn dịch.

Hiện nay đã có vaccine phòng viêm gan A, trong khi vaccine phòng viêm gan E mới được cấp phép sử dụng tại một số quốc gia và chưa được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Vì vậy, các biện pháp bảo đảm vệ sinh nước và thực phẩm vẫn là cách phòng bệnh quan trọng nhất đối với viêm gan E.

Theo đó, cùng với việc cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, việc sử dụng nước sạch, nâng cao ý thức vệ sinh cá nhân và tăng tỷ lệ tiêm vaccine viêm gan A cho nhóm có chỉ định sẽ góp phần hạn chế nguy cơ bùng phát bệnh.

Trong mùa mưa bão hoặc sau ngập lụt, người dân cần đặc biệt chú ý xử lý nguồn nước sinh hoạt đúng cách, ăn chín uống sôi và không sử dụng thực phẩm nghi ngờ bị nhiễm bẩn để bảo vệ sức khỏe gan.