Ở thị trấn nơi phụ huynh cùng cam kết không mua điện thoại cho con

Phong trào trẻ không dùng điện thoại ở Greystones góp phần thúc đẩy những thay đổi lớn hơn.

Nằm bên bờ biển Ireland, thị trấn Greystones (hạt Wicklow), cách Dublin không xa, mang vẻ yên bình hiếm thấy: bãi sỏi trải dài, trẻ em nô đùa, người lớn tản bộ dưới ánh nắng xuyên mây. Nhưng điều khiến nơi đây trở nên đặc biệt không chỉ là cảnh sắc, mà là một “thí nghiệm xã hội” đang lan tỏa ra toàn cầu, theo The Telegraph.

Cách đây ba năm, cộng đồng tại Greystones khởi xướng sáng kiến mang tên “It Takes a Village” (tạm dịch: Cần cả một ngôi làng), với mục tiêu bảo vệ tuổi thơ khỏi áp lực của mạng xã hội. Thay vì cấm đoán cứng nhắc, họ chọn cách đồng thuận: phụ huynh ký cam kết không mua smartphone cho con trước khi bước vào trung học, khoảng 12-13 tuổi.

Nghe qua có vẻ khắt khe, thậm chí khó khả thi. Nhưng trên thực tế, khoảng 70% phụ huynh tại các trường tiểu học trong thị trấn đã tham gia và tỷ lệ này vẫn duy trì ổn định.

“Phần thưởng dopamine”

Rachel Harper, hiệu trưởng Trường Tiểu học St Patrick và là người khởi xướng, cho biết ý tưởng này xuất hiện sau đại dịch Covid-19. Khi học sinh quay lại trường, bà nhận thấy một sự thay đổi rõ rệt: nhiều em tỏ ra mệt mỏi, lo âu, thiếu năng lượng, điều hiếm thấy trước đó.

“Chúng không còn là những đứa trẻ 4-5 tuổi sợ đến lớp, mà là các em 8-9 tuổi. Nhiều em mất ngủ vì dùng điện thoại quá khuya, bị ảnh hưởng bởi những tin nhắn hoặc nội dung tiêu cực từ tối hôm trước”.

Khảo sát gửi tới phụ huynh cho thấy hơn một nửa trẻ có dấu hiệu lo âu, nhiều gia đình phải tìm đến hỗ trợ tâm lý. Tỷ lệ nghỉ học cũng tăng đáng kể. Trước thực trạng đó, các hiệu trưởng trong khu vực đã cùng nhau xây dựng một giải pháp mang tính cộng đồng.

Điểm đáng chú ý là sáng kiến này hoàn toàn tự nguyện. Những gia đình chưa tham gia không bị phán xét. Ngược lại, tất cả đều được khuyến khích tham dự các buổi hướng dẫn để hiểu rõ hơn về công nghệ.

Song song đó, thị trấn cũng tạo ra nhiều hoạt động thay thế: tiệc bãi biển không điện thoại, câu lạc bộ thanh thiếu niên, các chương trình thể thao… nhằm khuyến khích trẻ giao tiếp và vận động ngoài đời thực.

Trẻ em ở Greystones được khuyến khích chơi ngoài trời nhiều hơn.

Không ai tại Greystones khẳng định mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất gây ra khủng hoảng tâm lý ở trẻ, nhưng họ tin đó là một yếu tố quan trọng. Các nền tảng số được thiết kế dựa trên cơ chế “phần thưởng dopamine”, khiến người dùng, đặc biệt là trẻ em, dễ rơi vào vòng lặp nghiện: liên tục kiểm tra thông báo, tìm kiếm lượt thích, bị cuốn vào dòng nội dung vô tận.

Một nghiên cứu gần đây của Imperial College London cho thấy trẻ sử dụng mạng xã hội hơn ba giờ mỗi ngày có nguy cơ cao mắc trầm cảm và lo âu khi lớn lên, đặc biệt là ở bé gái.

“Bạn sẽ không bao giờ để con mình 9 tuổi ở trong một căn phòng đầy người lạ suốt đêm. Nhưng đó chính là điều bạn làm khi đưa cho con một chiếc smartphone”, một phụ huynh địa phương nhận xét.

Điều thú vị là phong trào nhỏ ở Greystones giờ đây đã góp phần thúc đẩy những thay đổi lớn hơn. Nhiều quốc gia bắt đầu siết chặt quản lý mạng xã hội đối với trẻ em. Australia đã cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội; các nước châu Âu như Pháp, Tây Ban Nha cũng đang cân nhắc giới hạn độ tuổi.

Tính khả thi

Tại Anh, các chiến dịch vận động như “Smartphone Free Childhood” lấy cảm hứng trực tiếp từ Greystones. Các chính trị gia cũng bắt đầu đề xuất các biện pháp kiểm soát tương tự.

Trong khi đó, các “ông lớn công nghệ” ngày càng chịu nhiều áp lực pháp lý. Gần đây, một tòa án tại Los Angeles đã buộc Meta và YouTube bồi thường 6 triệu USD cho một phụ nữ vì gây nghiện mạng xã hội từ khi cô còn nhỏ.

Ngay tại Ireland, nơi đặt trụ sở châu Âu của nhiều tập đoàn công nghệ, những câu chuyện như vậy càng khiến phụ huynh cảnh giác hơn.

Stephen Flynn, đồng sáng lập thương hiệu thực phẩm The Happy Pear tại Greystones, cho biết ông nhận thấy sự thay đổi rõ rệt ở thế hệ trẻ: “Nhiều bạn trẻ thiếu kỹ năng giao tiếp cơ bản vì lớn lên trong môi trường trực tuyến. Có người thậm chí cảm thấy việc trò chuyện xã giao là ‘đáng sợ’”.

Phụ huynh ký cam kết không mua smartphone cho con trước khi bước vào trung học

Dù bản thân hoạt động mạnh trên mạng xã hội, ông vẫn ủng hộ sáng kiến. Con của ông chỉ được dùng điện thoại “giới hạn chức năng”, không truy cập mạng xã hội.

Thành công của “It Takes a Village” không nằm ở việc cấm đoán, mà ở thay đổi nhận thức. Trẻ em được giáo dục sớm về cả lợi ích lẫn rủi ro của công nghệ, thông qua các buổi học và chương trình hướng dẫn, thậm chí có sự tham gia của các bạn lớn tuổi hơn để tăng tính thuyết phục.

Rachel Capitina, 11 tuổi, cho biết em không cảm thấy bị thiệt thòi khi chưa có smartphone. “Em chơi thể thao rất nhiều, và em nghĩ nếu dùng điện thoại quá nhiều, điều đó sẽ bị ảnh hưởng”, em nói.

Một học sinh khác, Bodie (12 tuổi), nhận thức rõ tính gây nghiện của mạng xã hội và chủ động tránh xa: “Chúng được thiết kế để bạn không thể dừng lại. Em không muốn điều đó xảy ra với mình”.

Cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Chủ một siêu thị trong thị trấn sẵn sàng cho trẻ mượn điện thoại liên lạc với gia đình khi cần. Những hành động nhỏ này giúp giảm bớt nỗi lo của phụ huynh khi con chưa có điện thoại riêng.

Greystones không phải nơi hoàn hảo, và mô hình này có thể khó áp dụng tại các đô thị lớn. Nhưng nó cho thấy khi cộng đồng cùng chung tay, việc “đặt lại giới hạn” cho công nghệ là hoàn toàn khả thi.

“Chúng tôi cố tình tạo ra một mô hình đơn giản để có thể nhân rộng”, hiệu trưởng Harper nói. “Tôi có thể hình dung một ngày nào đó sẽ có ‘It Takes a Village’ ở Barcelona hay Paris”.

Trong một thế giới mà công nghệ ngày càng chi phối tuổi thơ, Greystones đã chọn cách đi ngược dòng, không phải để phủ nhận tiến bộ, mà để bảo vệ những điều căn bản nhất của việc lớn lên.