Oanh tạc cơ B-2 đắt đỏ đến mức nào và vì sao Mỹ vẫn giữ lại?

Tại sao Mỹ vẫn duy trì một phi đội chỉ khoảng 20 chiếc với chi phí vận hành và bảo dưỡng rất cao? Đây là câu hỏi đặc biệt đáng chú ý khi B-2 đã có tuổi đời hơn 30 năm và chương trình chế tạo chỉ dừng ở 21 máy bay.

Theo số liệu hiện hành của Không quân Mỹ, lực lượng này còn 20 chiếc B-2, trong đó 1 chiếc phục vụ thử nghiệm. Đơn giá của B-2 được Không quân Mỹ công bố ở mức khoảng 1,157 tỷ USD theo giá USD tài khóa 1998.

Chi phí lớn không chỉ nằm ở quá trình chế tạo. B-2 được thiết kế với hàng loạt công nghệ giảm khả năng bị phát hiện, gồm kết cấu cánh bay, vật liệu composite và lớp phủ đặc biệt nhằm giảm dấu hiệu radar, hồng ngoại, âm thanh, điện từ và thị giác.

Nhiều chi tiết của công nghệ tàng hình vẫn được giữ bí mật. Chính những đặc tính này cũng khiến việc duy trì khả năng tàng hình trở thành một nhiệm vụ bảo dưỡng đặc biệt.

Không quân Mỹ từng xây dựng các nhà chứa có kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm riêng cho B-2. Năm 2004, 2 nhà chứa chuyên dụng tại căn cứ RAF Fairford ở Anh được đưa vào sử dụng để phục vụ bảo dưỡng bề mặt tàng hình.

Lớp phủ trên thân máy bay cần được xử lý và đóng rắn trong môi trường được kiểm soát, cho thấy việc duy trì B-2 khác đáng kể so với một oanh tạc cơ thông thường.

Chi phí vận hành cũng rất lớn. Theo GAO, năm tài khóa 2020, chương trình B-2 tiêu tốn khoảng 820,24 triệu USD cho vận hành và hỗ trợ. Chi phí bình quân đạt khoảng 41,01 triệu USD mỗi máy bay và 150.741 USD cho mỗi giờ bay.

Trong tổng số này, riêng bảo dưỡng chiếm khoảng 403,14 triệu USD. Quy mô phi đội nhỏ cũng khiến chi phí trên mỗi máy bay cao hơn do nhiều khoản chi cố định phải phân bổ cho số lượng rất ít máy bay.

Nhưng đổi lại, Mỹ sở hữu một năng lực mà không nhiều nền tảng khác có thể thay thế hoàn toàn.

B-2 có tầm bay không cần tiếp dầu khoảng 9.600 km, có thể mang vũ khí thông thường hoặc hạt nhân và được thiết kế để xuyên qua những hệ thống phòng không phức tạp nhằm tấn công các mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt.

Không quân Mỹ mô tả đây là năng lực tấn công tầm xa có khả năng tạo sức răn đe và duy trì khả năng đáp trả.

Giá trị đó càng rõ khi số lượng B-2 quá ít. Mỹ không thể sử dụng chúng như một lực lượng oanh tạc cơ thông thường.

Mỗi chiếc phải được duy trì ở trạng thái sẵn sàng cao, bởi mất thêm một máy bay đồng nghĩa với việc giảm trực tiếp quy mô của một phi đội vốn đã rất nhỏ.

Thực tế này được thể hiện rõ trong năm 2026. Khi oanh tạc cơ B-2 Spirit of Ohio hoàn tất chương trình bảo dưỡng cấp kho và trở lại hoạt động, Không quân Mỹ nhấn mạnh rằng “mỗi B-2 đều là một tài sản chiến lược”.

Cơ quan này cảnh báo nếu bỏ qua công tác bảo dưỡng, khả năng tàng hình, độ an toàn và khả năng sống sót của máy bay có thể suy giảm nghiêm trọng.

Đây cũng là lý do Mỹ tiếp tục đầu tư để kéo dài tuổi thọ B-2 thay vì đơn giản loại bỏ chúng.

Năm 2026, chương trình cải tiến khả năng giảm dấu hiệu và bảo đảm khả năng hỗ trợ B-2 vẫn được duy trì, với mục tiêu giữ năng lực tàng hình, giảm thời gian bảo dưỡng và nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.

B-2 vì thế là một nghịch lý đặc biệt của không quân chiến lược Mỹ: số lượng rất ít, chi phí rất cao nhưng lại sở hữu năng lực mà Mỹ coi là cần thiết cho cả tấn công thông thường lẫn răn đe hạt nhân.

Giá trị của nó không nằm ở số lượng bom có thể mang theo hay số giờ bay đơn thuần, mà ở khả năng xuất hiện tại một khu vực được phòng thủ nghiêm ngặt và tấn công mục tiêu có giá trị cao.

Và đó cũng là lý do Mỹ chưa thể đơn giản nói lời chia tay với B-2. Khi một nền tảng có khả năng xuyên thủng phòng không được xem là một phần của năng lực răn đe chiến lược, chi phí duy trì nó không còn chỉ là câu chuyện về một chiếc máy bay đắt tiền, mà là cái giá để giữ một năng lực quân sự đặc biệt.