Tăng cường hợp tác nhà trường - doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực lĩnh vực công nghệ mới

Ngày 28/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ GD-ĐT tổ chức Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026.

Diễn đàn có chủ đề “Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi”, với sự tham dự của hơn 300 đại biểu đến từ gần 100 trường đại học, cao đẳng và gần 60 doanh nghiệp, cùng đại diện các đơn vị thuộc Bộ GD-ĐT và các cơ quan, tổ chức liên quan.

Toàn cảnh Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp năm 2026. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ mới cần đồng bộ nhiều điều kiện

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân cho biết sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra những bài toán nhân lực mới cho cả cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Với các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp lượng tử, vật liệu mới, nhu cầu không chỉ là nhân lực trình độ cao phục vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo mà còn là nhân lực tổ chức, vận hành.

Để mở ngành và tổ chức đào tạo trong những lĩnh vực này, nhà trường phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề: thiết kế chương trình, tiếp cận công nghệ, sở hữu trí tuệ, trang thiết bị thực hành và đặc biệt là đội ngũ giảng viên.

Từ kinh nghiệm tổ chức đào tạo các ngành kỹ thuật, công nghệ, Thứ trưởng cho rằng ngay cả với đội ngũ giảng viên có trình độ nghiên cứu, ngoại ngữ tốt, việc tổ chức đào tạo chuyên sâu cho các ngành mới vẫn là bài toán khác. Đào tạo không phải là chỉ mang một số quyển sách, một số giáo trình và một số tiến sĩ để tổ chức triển khai. Chương trình phải được thiết kế thành các mô-đun, để sau từng hoạt động đào tạo, người học làm chủ được những kỹ năng, năng lực công nghệ cụ thể.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Theo Thứ trưởng, doanh nghiệp đi tiên phong và nắm bắt nhu cầu thực tế nên có thể cùng nhà trường thiết kế chương trình, chia sẻ công nghệ và tri thức, bồi dưỡng giảng viên, tổ chức thực hành. Sinh viên được học thông qua các dự án, nhiệm vụ cùng doanh nghiệp.

Một thách thức khác được Thứ trưởng đề cập là tác động của trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động dạy và học. Bộ GD-ĐT đang chỉ đạo các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp ưu tiên đổi mới chương trình và cách tổ chức đào tạo trong năm học 2026-2027. Trong bối cảnh đó, việc học không chỉ diễn ra theo lộ trình tuần tự của từng chuyên ngành hẹp. Sinh viên có thể tham gia dự án liên ngành cùng giảng viên, người học ở các ngành khác và doanh nghiệp ngay từ những năm đầu, qua đó tích lũy năng lực nghiên cứu, ứng dụng và giải quyết vấn đề.

Thứ trưởng cũng đặt vấn đề về sự tương thích giữa kết quả đánh giá trong nhà trường với yêu cầu tuyển dụng. Doanh nghiệp có thể đóng góp nhiều hơn vào việc xác định các năng lực cần có của người tốt nghiệp, trong đó có ngoại ngữ, năng lực số và năng lực thực hành.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Riêng với giáo dục nghề nghiệp, Thứ trưởng thông tin về quy định mới đối với thực tập, thực hành và đánh giá kỹ năng; trong đó người sử dụng lao động tham gia hội đồng đánh giá kỹ năng tốt nghiệp.

Thứ trưởng Lê Quân khẳng định, Bộ GD-ĐT sẽ đồng hành với doanh nghiệp trong kết nối, đặt hàng đào tạo. Thứ trưởng đồng thời lưu ý, để nhà trường có thể xây dựng chương trình đáp ứng nhu cầu, các bên cần cùng làm rõ vị trí việc làm, tiêu chuẩn công việc và những năng lực người học phải đạt được.

Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp

Chia sẻ tại Diễn đàn, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD-ĐT) Nguyễn Tiến Thảo đặt ra một thực tế: các trường vẫn tuyển sinh, đào tạo hằng năm, trong khi doanh nghiệp vẫn phản ánh thiếu nhân lực.

Theo ông, điều cần làm rõ là doanh nghiệp thiếu người ở vị trí nào, cần những kỹ năng gì và chương trình đào tạo phải điều chỉnh ra sao để người học đáp ứng được công việc.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD-ĐT) Nguyễn Tiến Thảo phát biểu. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo cho biết, Bộ GD-ĐT đang triển khai các đề án đào tạo nhân lực cho những lĩnh vực như khoa học, kỹ thuật, điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao, thiết kế vi mạch và công nghệ thông tin. Đến năm 2030, nhu cầu nhân lực trình độ đại học trở lên trong lĩnh vực bán dẫn được xác định ở mức hơn 50.000 người; trí tuệ nhân tạo cũng cần trên 50.000 người. Đây là những lĩnh vực các cơ sở đào tạo cần kết nối với doanh nghiệp để xác định nhu cầu tuyển dụng và tổ chức đào tạo phù hợp.

Theo Vụ trưởng, các quy định mới đã tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình này: cùng xây dựng chương trình, xác định yêu cầu về kiến thức và kỹ năng, tổ chức học phần thực hành, hướng dẫn và đánh giá các nhiệm vụ, đồ án của người học. Việc học tại doanh nghiệp và sử dụng phòng thí nghiệm của hai bên cũng là những cách đưa sinh viên đến gần hơn với môi trường làm việc thực tế.

“Nhà trường cần nhận được phản hồi về việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp để điều chỉnh chương trình và quy mô đào tạo”, Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh.

Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ GD-ĐT) Trần Nam Tú trao đổi tại Diễn đàn. Ảnh: Bộ GD-ĐT

Từ góc độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ GD-ĐT) Trần Nam Tú cho rằng, hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần đi xa hơn các biên bản ghi nhớ.

Theo số liệu, các trường đại học đóng góp 83,6% công bố quốc tế của cả nước trong năm 2025, nhưng theo khảo sát của đơn vị, chỉ khoảng 9% kết quả nghiên cứu được khai thác thương mại. Một nguyên nhân là nhà trường thường tập trung vào nghiên cứu học thuật, còn doanh nghiệp cần sản phẩm có thể ứng dụng; việc định giá công nghệ, xác định quyền sở hữu và chia sẻ lợi ích vẫn gặp khó khăn.

Phó Cục trưởng Trần Nam Tú đề xuất nghiên cứu xuất phát từ bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương. Nhà nước kiến tạo cơ chế, kết nối và đặt hàng; nhà trường tổ chức nghiên cứu, đào tạo; doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu thị trường, đầu tư, ứng dụng và thương mại hóa kết quả. Để hợp tác tạo ra sản phẩm cụ thể, các bên cần có cam kết dài hạn, nguồn lực đối ứng, đầu mối triển khai và thỏa thuận rõ về lợi ích. Phó Cục trưởng Trần Nam Tú khái quát hướng hợp tác này bằng ba nội dung: đồng đầu tư, đồng trách nhiệm và đồng hưởng lợi.

Từ kinh nghiệm của Trường Đại học Văn Lang, Hiệu trưởng Trần Thị Mỹ Diệu cho rằng doanh nghiệp là một phần không thể thiếu trong môi trường đào tạo đại học. Bà chia sẻ các mô hình để sinh viên học từ dự án thực tế, đồng thời chỉ ra điều nhà trường còn thiếu là những bài toán, dữ liệu và công nghệ từ doanh nghiệp.

Hiệu trưởng Trường Đại học Văn Lang đề xuất xây dựng một nền tảng chung để doanh nghiệp đưa ra vấn đề cần giải quyết, qua đó kết nối với giảng viên, sinh viên và các nhóm nghiên cứu phù hợp.