PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Chủ động từ sớm để giữ ổn định thị trường xăng dầu

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, nếu được vận hành hiệu quả, tổ công tác không chỉ góp phần ổn định thị trường xăng dầu trước mắt mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững trong dài hạn.

Tổ công tác giúp tập trung nguồn lực và điều hành thị trường hiệu quả

- Trước những diễn biến phức tạp của tình hình địa chính trị tại Trung Đông có thể tác động đến giá dầu thế giới và thị trường xăng dầu trong nước, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 385/QĐ-TTg ngày 4/3/2026 thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng. Ông đánh giá như thế nào về việc này?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng:Tôi cho rằng phản ứng của Chính phủ là khá kịp thời và nhanh chóng. Khi giá năng lượng thế giới có dấu hiệu tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị, việc thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng là bước đi cần thiết nhằm nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phù hợp để giảm bớt tác động của biến động giá năng lượng. Mục tiêu của tổ công tác là góp phần ổn định mặt bằng giá cả, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Nếu được vận hành hiệu quả, tổ công tác không chỉ góp phần ổn định thị trường xăng dầu trước mắt mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững trong dài hạn. Ảnh minh họa

Trước hết, tổ công tác có thể tham mưu các giải pháp liên quan đến dự trữ xăng dầu quốc gia. Hiện nay Việt Nam vẫn duy trì mức dự trữ tương đương khoảng 40 – 45 ngày tiêu dùng. Trong trường hợp cần thiết, có thể đề xuất sử dụng một phần nguồn dự trữ này để bình ổn thị trường, qua đó giảm áp lực tăng giá trong ngắn hạn.

Bên cạnh đó, tổ công tác cũng có vai trò điều tiết và giám sát thị trường xăng dầu. Khi giá thế giới biến động mạnh, cần theo dõi sát nguồn cung, hoạt động phân phối giữa các vùng và các đầu mối kinh doanh để tránh tình trạng găm hàng hoặc tạo ra khan hiếm giả tạo nhằm trục lợi khi giá tăng.

Ngoài ra, đây cũng là cơ hội để thúc đẩy các giải pháp dài hạn về chuyển đổi năng lượng. Chẳng hạn, đẩy mạnh sử dụng nhiên liệu sinh học, khuyến khích phương tiện chạy điện như ô tô điện, xe máy điện, đồng thời mở rộng sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất và sinh hoạt nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Nếu được vận hành hiệu quả, tổ công tác không chỉ giúp ứng phó với biến động trước mắt của thị trường năng lượng mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng bền vững hơn trong dài hạn.

- Ngoài các giải pháp điều hành trong nước, theo ông tổ công tác cần chú trọng thêm những nội dung nào?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng tổ công tác cũng cần tham mưu cho Chính phủ về phương án đàm phán với các đối tác xuất khẩu xăng dầu sang Việt Nam.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, một số nhà cung ứng có thể tận dụng cơ hội để đẩy giá lên cao. Vì vậy, cần có cơ chế đàm phán phù hợp nhằm đề nghị các đối tác chia sẻ rủi ro với Việt Nam, tránh tình trạng lợi dụng biến động để tăng giá quá mức.

Bên cạnh đó, cần tăng cường năng lực cung ứng trong nước. Tổ công tác có thể đề xuất các giải pháp nâng tối đa công suất khai thác và chế biến tại các nhà máy lọc dầu, đồng thời huy động hiệu quả nguồn dự trữ xăng dầu của Nhà nước và doanh nghiệp khi cần thiết.

Ngoài ra, Quỹ bình ổn giá xăng dầu cũng cần được sử dụng đúng thời điểm để góp phần giảm bớt áp lực tăng giá và hạn chế tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất cũng như đời sống người dân.

Minh bạch thông tin để hạn chế “hiệu ứng đám đông”

- Thực tế gần đây đã xuất hiện tình trạng người dân đổ xăng đông hơn bình thường do lo ngại giá tăng hoặc nguồn cung bị gián đoạn. Theo ông, người tiêu dùng nên ứng xử như thế nào để tránh tâm lý “hiệu ứng đám đông”?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng: Tâm lý “hiệu ứng đám đông” khi thị trường xuất hiện thông tin về khả năng khan hiếm xăng dầu là điều khá phổ biến. Khi người dân lo ngại nguồn cung có thể thiếu hụt hoặc giá tăng mạnh, họ thường có xu hướng mua nhiều hơn bình thường.

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Để hạn chế tình trạng này, điều quan trọng trước hết là cơ quan quản lý cần cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch và kịp thời. Chính phủ và các cơ quan điều hành nên công bố rõ ràng về lượng dự trữ xăng dầu quốc gia, năng lực cung ứng của doanh nghiệp cũng như các phương án điều hành thị trường. Khi người dân biết rằng nguồn cung vẫn được bảo đảm trong nhiều tuần, tâm lý lo lắng sẽ giảm bớt.

Cùng với đó, cần tăng cường kiểm soát các hành vi đầu cơ, tích trữ, găm hàng chờ tăng giá hoặc thao túng thị trường. Các tập đoàn, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cũng cần chủ động công khai thông tin về nguồn cung và khả năng đáp ứng thị trường để củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Trong nhiều quốc gia, khi thị trường năng lượng biến động, chính phủ thường kêu gọi người dân sử dụng tiết kiệm, chỉ mua đủ nhu cầu cần thiết để chia sẻ nguồn cung cho cộng đồng. Đây cũng là cách để giảm áp lực tăng cầu đột biến trên thị trường.

- Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều bất định, theo ông, người dân và doanh nghiệp cần làm gì để cùng Chính phủ giữ ổn định thị trường xăng dầu?

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng:Xăng dầu là mặt hàng chiến lược và cũng là nguồn tài nguyên hữu hạn, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế. Vì vậy, việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Người dân có thể chủ động tiết kiệm năng lượng, ưu tiên sử dụng phương tiện giao thông công cộng, phương tiện chạy điện hoặc các loại nhiên liệu sinh học để giảm phụ thuộc vào xăng khoáng. Đồng thời, cần giữ tâm lý bình tĩnh trước biến động thị trường, tránh tích trữ xăng dầu không cần thiết.

Đối với doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, việc duy trì nguồn cung ổn định cho thị trường là trách nhiệm rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần nâng cao văn hóa kinh doanh, không găm hàng, không bán cầm chừng chờ giá tăng, chủ động bảo đảm nguồn cung cho hệ thống phân phối.

Khi Nhà nước, doanh nghiệp và người dân cùng chia sẻ trách nhiệm, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thị trường xăng dầu trong nước sẽ tiếp tục được giữ vững ổn định, qua đó góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Xin cảm ơn ông!

Nguyễn Hạnh