PGS-TS Trần Yến Chi: Giảng đường phải song hành với sàn diễn

PGS-TS Trần Yến Chi

Với PGS-TS Trần Yến Chi, nghỉ hưu chỉ là khép lại một chặng đường hành chính, còn trách nhiệm truyền nghề, truyền tri thức và giữ lửa sân khấu vẫn tiếp tục.

PHÓNG VIÊN: Năm 2026, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM công nhận 96 thí sinh trúng tuyển hệ đại học chính quy. Là người nhiều năm gắn bó với công tác đào tạo, chị nhìn nhận kết quả này thế nào?

* PGS-TS TRẦN YẾN CHI: Trong 96 thí sinh trúng tuyển, ngành Đạo diễn sân khấu có 15 em, Diễn viên kịch nói - điện ảnh - truyền hình có 44 em, Đạo diễn điện ảnh - truyền hình có 22 em, Quay phim có 15 em. Nhưng điều đáng mừng không phải ở con số tuyển sinh mà ở chỗ nghệ thuật sân khấu, điện ảnh vẫn có sức hút đối với người trẻ. Đặc biệt, số lượng thí sinh trúng tuyển ngành diễn viên cao nhất, cho thấy nhiều bạn trẻ vẫn mong muốn bước vào con đường biểu diễn chuyên nghiệp.

Nhưng trúng tuyển mới chỉ là điểm khởi đầu. Từ giảng đường, phòng tập, sàn diễn đến phim trường là một hành trình dài. Nhà trường phải giúp các em xây dựng nền tảng chuyên môn, tư duy sáng tạo, bản lĩnh nghề nghiệp, và đặc biệt là ý thức trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với xã hội.

Chị có thể chia sẻ về hai công trình nghiên cứu của chị vừa được Bộ VH-TT-DL ghi nhận, khen thưởng. Điều quan tâm nhất của chị sau những công trình này là gì?

* Một công trình là đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ: “Sân khấu kịch nói TPHCM - Đặc điểm và xu hướng phát triển”, tập trung khảo sát diện mạo kịch nói TPHCM, nhận diện đặc điểm cũng như những xu hướng vận động của loại hình này. Thứ hai là công trình “Văn học kịch Việt Nam từ năm 1986 đến nay”, nghiên cứu sự vận động của văn học kịch từ thời kỳ đổi mới đến đời sống sân khấu đương đại.

Đây là hai công trình tâm huyết, kết tinh từ hơn 40 năm tôi gắn bó với công tác đào tạo chuyên ngành sân khấu. Tuy nhiên, đào tạo nghệ thuật có một đặc thù là sự trao truyền trực tiếp giữa các thế hệ. Kiến thức có thể nằm trong sách, nhưng kinh nghiệm nghề nghiệp, cách nhìn nhận một tác phẩm, cách phân tích nhân vật hay ứng xử với những biến đổi của đời sống sân khấu lại cần sự trao đổi giữa thầy và trò.

Công chúng thay đổi, phương thức sáng tạo thay đổi, công nghệ tác động ngày càng sâu vào sân khấu và điện ảnh, vì thế giáo trình không thể chỉ dừng ở những kiến thức đã được định hình từ nhiều năm trước. Đó cũng là lý do tôi đặc biệt quan tâm đến việc đưa kết quả nghiên cứu trở lại giảng đường. Một công trình khoa học chỉ thực sự có đời sống khi được truyền cho người học và tác động trở lại thực tiễn.

Sắp tới, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM có hai sự kiện là Liên hoan Tài năng sinh viên năm 2026 (Khoa Sân khấu tổ chức) và Liên hoan phim Điện ảnh Trẻ 2026 - YOUTH CINEFEST 2026. Theo chị, những sân chơi như vậy có ý nghĩa gì đối với công tác đào tạo?

* Tôi xem Liên hoan Tài năng sinh viên năm 2026 như một “phòng thí nghiệm nghệ thuật” dành cho sinh viên. Người học nghệ thuật không thể chỉ học lý thuyết. Các em phải được bước lên sân khấu, được thử sức, được va chạm với thực tế, thậm chí được quyền chưa thành công để từ đó trưởng thành.

Còn với YOUTH CINEFEST 2026, với chủ đề “Tự do - Mở khung hình - phóng tầm mắt”, liên hoan hướng đến tinh thần trẻ, chuyên nghiệp. Năm nay, liên hoan có cách thức chấm giải rất khác biệt, với hội đồng giám khảo gồm các chuyên gia, đạo diễn, nhà sản xuất, giảng viên, nghệ sĩ trong lĩnh vực điện ảnh và nghệ thuật.

Ngoài ra, tôi đặc biệt chú ý đến mô hình “Chợ Dự án” tại liên hoan, bởi với các em, dù có một ý tưởng tốt thì cũng rất khó có đủ điều kiện để biến ý tưởng ấy thành tác phẩm. Các em còn cần kiến thức phát triển dự án, nhà sản xuất, nguồn lực, đối tác và cơ hội tiếp cận thị trường.

Thông qua “Chợ Dự án”, các bạn trẻ sẽ có cơ hội giới thiệu ý tưởng với nhà sản xuất, doanh nghiệp, quỹ điện ảnh, đơn vị phát hành và các tổ chức văn hóa trong, ngoài nước. Nếu làm tốt, hoạt động này sẽ góp phần từng bước hình thành hệ sinh thái phát triển dự án điện ảnh trẻ tại TPHCM.

Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM đang hướng tới dấu mốc 50 năm xây dựng và phát triển. Điều gì khiến chị xúc động nhất khi nhìn lại hành trình này?

* Nửa thế kỷ đối với một cơ sở đào tạo các chuyên ngành nghệ thuật tại TPHCM không chỉ được tính bằng năm, tháng. Điều quan trọng là từ mái trường ấy đã có bao nhiêu thế hệ nghệ sĩ, đạo diễn, diễn viên, nhà quay phim và những người sáng tạo bước ra đời sống nghệ thuật.

Tôi vui vì nhà trường đang chuẩn bị chuỗi hoạt động hướng tới dấu mốc 50 năm xây dựng và phát triển, với tinh thần tri ân các thế hệ thầy cô, cán bộ, nghệ sĩ, sinh viên, cựu sinh viên. Nhà trường cũng mong muốn có sự đồng hành của những thế hệ từng gắn bó với trường. Là một người gắn bó nhiều năm với trường, trong tôi luôn chất chứa tình yêu với nghề dạy học, với sân khấu. Và với một người giáo viên, hạnh phúc nhất là được nhìn thấy học trò trưởng thành.