'Phá băng' điểm nghẽn thể chế

Theo yêu cầu của Thủ tướng Lê Minh Hưng, không phải “đợi” hết quý II mà đến ngày mai, 20/4, các bộ, ngành phải đề xuất với Thường trực Chính phủ, Chính phủ phương án cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện; Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp tổng hợp, rà soát trình Chính phủ thông qua phương án trong tháng 4.

Tại các cuộc làm việc của lãnh đạo Chính phủ vừa qua đã cho những thấy tín hiệu tích cực khi hầu hết các bộ, ngành, đặc biệt trong các lĩnh vực có tác động trực tiếp, thường xuyên đối với người dân và doanh nghiệp, đều đặt mục tiêu cắt giảm trên 50% thời gian giải quyết thủ tục, trên 50% chi phí tuân thủ - mức cao hơn so với yêu cầu tại Kết luận số 18.

Điều quan trọng hơn là, tư duy thực hiện chủ trương cắt giảm đã có sự chuyển dịch căn bản, từ giảm số lượng thủ tục trên giấy sang giảm gánh nặng thực chất mà người dân và doanh nghiệp phải gánh chịu. Với yêu cầu công khai tiến độ, lượng hóa kết quả, gắn trách nhiệm người đứng đầu và xác lập vai trò “gác cửa thể chế” của Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ trong kiểm soát thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; các bộ trưởng phải chịu trách nhiệm nếu để lọt các thủ tục, điều kiện kinh doanh không đáp ứng yêu cầu, Thủ tướng đã thiết lập một cơ chế kiểm soát chặt chẽ đối với quá trình thực hiện. Điều này có ý nghĩa then chốt, bởi cải cách thủ tục hành chính, xét đến cùng là quá trình tái phân bổ quyền lực hành chính; nếu không có cơ chế kiểm soát đủ mạnh, nguy cơ “cài cắm” lợi ích cục bộ dưới những hình thức tinh vi hơn hoàn toàn có thể tái diễn.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh không chỉ là vấn đề kỹ thuật quản lý, mà còn gắn chặt với không gian can thiệp và phân bổ lợi ích của các cơ quan quản lý. Việc cắt giảm các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đồng nghĩa với việc thu hẹp quyền cấp phép, tiền kiểm - vốn là khu vực dễ phát sinh nhũng nhiễu, tiêu cực và các chi phí không chính thức. Trong bối cảnh đó, yêu cầu chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm mang ý nghĩa cải cách sâu sắc: Nhà nước chuyển từ “kiểm soát trước” sang “giám sát sau”, từ can thiệp trực tiếp sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu không là hướng đi phù hợp với thông lệ quản trị hiện đại, mà từ đó chắc chắn sẽ mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo và tự do kinh doanh.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt ra các mục tiêu tăng trưởng cao trong nhiều năm tới, cải cách thể chế, trọng tâm là cải cách thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, chính là “đòn bẩy nội sinh” có ý nghĩa quyết định. Khi chi phí tuân thủ giảm, tính minh bạch được nâng cao, nguồn lực xã hội sẽ được giải phóng, chuyển từ khu vực “chi phí” sang khu vực “tạo giá trị”. Cộng đồng doanh nghiệp, lực lượng trực tiếp tạo ra tăng trưởng, sẽ hưởng lợi rõ rệt nhất từ một môi trường kinh doanh thông thoáng, ổn định và có thể dự đoán. Đây cũng là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin thị trường, thu hút đầu tư và duy trì động lực tăng trưởng bền vững.

Dẫu vậy, để những chuyển động quyết liệt hiện nay tạo ra bước ngoặt thực chất, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì quyết tâm chính trị, mà còn phải bảo đảm kỷ luật thực thi, tránh chạy theo thành tích hình thức; đồng thời tăng cường minh bạch, mở rộng giám sát xã hội và lắng nghe phản hồi từ doanh nghiệp, người dân. Cùng với đó, phải đầu tư đúng mức cho hạ tầng dữ liệu, bảo đảm liên thông hệ thống và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức - đặc biệt ở cấp trực tiếp thực thi.

Cải cách thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh đang bước vào giai đoạn mới, không thể chần chừ, không thể chậm trễ. Những động thái quyết liệt của Chính phủ nhiệm kỳ mới cho thấy một cách tiếp cận trực diện, có mục tiêu rõ ràng và đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn. Nếu được triển khai đồng bộ, thực chất và nhất quán, đây không chỉ là giải pháp “phá băng” điểm nghẽn thể chế, mà còn là bước chuyển quan trọng trong xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính và hiệu quả, qua đó tạo nền tảng vững chắc để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.