Phân cấp quản lý để phát huy giá trị di tích

Di tích cấp quốc gia sóc Bom Bo, xã Bom Bo, tỉnh Đồng Nai là điểm đến thu hút đông du khách trong và ngoài tỉnh. Ảnh: My Ny

Không chỉ dừng ở việc gìn giữ, các di tích từng bước được khai thác gắn với giáo dục truyền thống và phát triển văn hóa - du lịch, đưa di sản đến gần hơn với đời sống cộng đồng.

Chủ động hơn trong quản lý, phát huy giá trị di tích

Thực hiện Quyết định số 02/2026/QĐ-UBND, ngày 13-1-2026 của UBND tỉnh ban hành Quy chế phân cấp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Đồng Nai; từ đầu năm đến nay, ngành văn hóa đã phối hợp với các xã, phường tổ chức bàn giao hồ sơ liên quan đến các di tích, tạo điều kiện thuận lợi để các địa phương chủ động trong quản lý, phát huy giá trị. Trong đó có nhiều di tích như: Thành Biên Hòa (phường Trấn Biên), Địa điểm thành lập Đoàn 125 - tiền thân của Lực lượng vũ trang đoàn kết cứu nước Campuchia (xã Cẩm Mỹ); Vườn cao su Dầu Giây, Sân điểm đồn điền cao su Dầu Giây (xã Dầu Giây)…

Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến cho biết: Việc phân cấp quản lý di tích đã tạo cơ chế rõ ràng về trách nhiệm, nâng cao tính chủ động của các đơn vị, địa phương trong quản lý di tích, đặc biệt là trong việc phát hiện, báo cáo và đề xuất tu bổ khi di tích có dấu hiệu xuống cấp. Riêng Di tích Văn miếu Trấn Biên được phân cấp cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch mà Bảo tàng Đồng Nai là đơn vị trực tiếp quản lý. Thời gian qua, đơn vị đã tích cực tổ chức đón tiếp các đoàn tham quan, triển khai các hoạt động văn hóa, trang trí lễ hội, trồng cây và chỉnh trang cảnh quan, góp phần nâng cao sức hút của di tích.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Bom Bo Đào Việt Hùng, trên địa bàn xã hiện có một di tích lịch sử cấp quốc gia là Di tích sóc Bom Bo. Di tích không chỉ có giá trị lịch sử - văn hóa đặc biệt quan trọng mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của địa phương. Thời gian qua, địa phương đã xây dựng kế hoạch bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị; trong đó chú trọng các hoạt động bảo tồn hiện vật và cảnh quan di tích; thường xuyên duy tu, bảo dưỡng cơ sở hạ tầng, bảo đảm di tích luôn sạch đẹp, an toàn và phù hợp với nhu cầu tham quan, học tập của nhân dân.

Không chỉ dừng ở công tác bảo tồn, xã Bom Bo còn chú trọng tổ chức các hoạt động văn hóa du lịch; khuyến khích các hoạt động nghiên cứu, trưng bày hình ảnh, tư liệu lịch sử… nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị di tích và phát huy tiềm năng phát triển du lịch địa phương. Cũng nhờ các hoạt động triển khai đồng bộ, di tích đã giữ gìn được giá trị, trở thành điểm nhấn trong việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tạo sức lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng và góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.

Từng bước gắn bảo tồn với phát triển

Tại xã Hưng Phước, nơi có 2 di tích được phân cấp quản lý gồm: Địa điểm thảm sát ở Bù Đốp (16-3-1978) và Đoạn cuối đường mòn Hồ Chí Minh tại Bù Đốp, công tác kiểm kê, bảo quản hiện vật được duy trì nền nếp. Hiện nay, một số hạng mục tại Di tích Địa điểm thảm sát ở Bù Đốp (16-3-1978) đã xuống cấp như: nền gạch khuôn viên, bảng thông tin bị phai màu, mái che bia tưởng niệm hư hỏng do thời tiết.

Trước thực tế đó, xã Hưng Phước đã đề xuất nhiều giải pháp trong giai đoạn 2026-2030, sẽ xây dựng các đề án huy động nguồn lực xã hội hóa tập trung vào việc tu bổ di tích và tổ chức các sự kiện văn hóa lớn của xã. Ngoài ra hướng dẫn các ấp có tiềm năng du lịch ứng dụng các nền tảng số để quảng bá di sản, góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

Theo Chủ tịch UBND phường Long Khánh Tăng Quốc Lập, giai đoạn 2026-2030, địa phương hướng tới mục tiêu tiếp tục triển khai có hiệu quả Chương trình Mục tiêu quốc gia về bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa Việt Nam, xây dựng phường Long Khánh trở thành địa phương tiêu biểu trong công tác gìn giữ và phát huy di sản gắn với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng; Đẩy mạnh số hóa di sản và xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa địa phương; đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa để duy tu, sửa chữa và tiếp tục phát triển các di tích trên địa bàn phường.

Còn theo Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến, qua thời gian triển khai thực hiện Quy chế phân cấp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Đồng Nai bước đầu phát huy hiệu quả. Không chỉ góp phần nâng cao chất lượng quản lý mà các địa phương, đơn vị còn đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, quảng bá, góp phần đưa di tích trở thành không gian văn hóa sống động trong đời sống cộng đồng.

My Ny