Phân định rõ trách nhiệm các bên khi tổ chức bữa ăn học đường

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo thông tư về tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú và dịch vụ căng tin trong trường mầm non, phổ thông, trong đó quy định việc công khai thực đơn, kiểm soát an toàn thực phẩm và trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Dự thảo phân định trách nhiệm của chính quyền địa phương, cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường, đơn vị cung cấp dịch vụ và gia đình.

Phù hợp với thực tiễn

Bà Tạ Thị Thanh Bình - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Thanh Xuân (xã Nội Bài, Hà Nội) đánh giá, việc xây dựng dự thảo thông tư lần này là cần thiết khi đặt bữa ăn học đường trong một quy trình quản lý minh bạch, có trách nhiệm và có thể giám sát.

Bữa ăn bán trú không đơn thuần là dịch vụ cung cấp thực phẩm mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển và quyền được chăm sóc an toàn của học sinh.

Dự thảo hướng tới quản lý đồng bộ các khâu từ lập kế hoạch, lựa chọn đơn vị cung cấp, xây dựng thực đơn, tiếp nhận, bảo quản, chế biến, phục vụ và xử lý sự cố. Đây là cách tiếp cận phù hợp bởi rủi ro có thể phát sinh ở bất cứ công đoạn nào. Tuy nhiên, quy trình chỉ thực sự có giá trị khi trả lời rõ ba câu hỏi: Ai thực hiện, ai kiểm tra và ai chịu trách nhiệm khi có sai sót.

Bữa ăn trưa của trẻ tại Trường Mầm non La Phù, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

"Nhà trường đã sớm thành lập tổ bán trú gồm: Ban giám hiệu, nhân viên y tế, nhân viên trông bán trú, tổ bảo vệ, ban thường trực hội cha mẹ học sinh. Tổ bán trú có quy chế và kế hoạch hoạt động, kiểm tra, giám sát. Hằng ngày, nhân viên y tế đều lưu thức ăn trong tủ lạnh, nếu có sự cố bất thường sẽ lập tức thành lập tổ công tác để phối hợp với các cơ quan chức năng xử lý theo quy định", bà Tạ Thị Thanh Bình nhấn mạnh.

Từ thực tế đơn vị, bà Nguyễn Thị Hương - Hiệu trưởng Trường Mầm non La Phù (xã An Khánh, Hà Nội) cho rằng, dự thảo thông tư nhằm thiết lập quy trình tổ chức bữa ăn bán trú theo hướng minh bạch, công khai và mọi người cùng có trách nhiệm là điều vô cùng cần thiết. Khi mỗi người đều thể hiện đúng vai trò, trách nhiệm của mình thì sẽ tránh được những vấn đề phát sinh. Mục tiêu cao nhất vẫn là sức khỏe và sự an toàn của trẻ.

Ngoài ra, công khai thực đơn phải đi đôi với khả năng kiểm chứng; trách nhiệm phải được phân định theo từng hình thức tổ chức bữa ăn. Với trẻ mầm non, cần chú ý cách chế biến, khả năng nhai nuốt, kỹ năng tự ăn và cảm xúc trong giờ ăn. An toàn thực phẩm là điều kiện bắt buộc, còn chất lượng dinh dưỡng và trải nghiệm của học sinh là những yếu tố phải được đánh giá song hành.

Theo chia sẻ từ bà Trần Thị Phương Dung - Hiệu trưởng Trường Mầm non Đô thị Sài Đồng (phường Phúc Lợi, Hà Nội), càng công khai minh bạch thì phụ huynh càng yên tâm và cũng tích cực tham gia giám sát các bữa ăn của trẻ hơn. Nhà trường đã chủ động xây dựng các quy trình mời phụ huynh đến giám sát hàng ngày theo lịch từ thứ 2 - thứ 7, hoặc theo lịch đột xuất để tăng tính minh bạch, hiệu quả.

"Chúng tôi chủ động mời ban phụ huynh đến thăm bếp, giới thiệu các khu vực và dây chuyền nấu ăn cho trẻ, biết được cách các cô nấu ăn, biết được con đã ăn gì ở trường, ăn bao nhiêu calo và các chất rồi để bữa tối về nhà, bố mẹ có thể cho con ăn các món phù hợp nhằm tránh ăn lại các món ở trường để không bị nhàm chán", bà Trần Thị Phương Dung cho hay.

Cô trò Trường Mầm non Đô thị Sài Đồng, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Chuyển từ kiểm tra theo sự vụ sang quản lý chất lượng thường xuyên

Dưới góc nhìn chuyên gia giáo dục, TS Nguyễn Văn Thanh - giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam đề xuất 6 nhóm giải pháp có thể triển khai cụ thể.

Một là, lựa chọn nhà cung cấp dựa trên năng lực thực tế, không chạy theo giá thấp. Việc lựa chọn phải tuân thủ các quy định pháp luật áp dụng đối với từng hình thức và nguồn kinh phí. Hợp đồng cần quy định tiêu chuẩn thực phẩm, định lượng suất ăn, điều kiện giao nhận, quyền kiểm tra, chế tài vi phạm và phương án thay thế nguồn cung.

Hai là, tại khâu giao nhận, người được phân công cần đối chiếu số lượng, nguồn gốc, tình trạng nguyên liệu và điều kiện bảo quản. Bếp ăn phải tuân thủ quy định về vệ sinh, kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn. Với suất ăn vận chuyển từ bên ngoài, cần kiểm soát thêm thời gian, nhiệt độ và điều kiện vận chuyển phù hợp. Nên sử dụng bảng kiểm ngắn, tích hợp hồ sơ hiện có, có xác nhận trách nhiệm của các bên.

Ba là, thực đơn phải phù hợp độ tuổi, nhu cầu năng lượng, số bữa tại trường và hướng dẫn chuyên môn của cơ quan y tế. Cần định kỳ đối chiếu định lượng nguyên liệu với số suất ăn và lượng thức ăn được chia; ghi nhận tình trạng học sinh bỏ bữa, ăn ít, dị ứng hoặc có nhu cầu ăn đặc thù để phối hợp cùng gia đình.

Bốn là, công khai tài chính và tổ chức giám sát có phản hồi. Nhà trường cần công khai thực đơn, mức thu, nguyên tắc sử dụng kinh phí và các thông tin theo quy định. Đại diện phụ huynh có thể tham gia giám sát theo quy trình phù hợp, không ảnh hưởng đến vệ sinh và hoạt động giáo dục. Cần có đầu mối tiếp nhận phản ánh, thời hạn phản hồi và biện pháp khắc phục; tổ chức đối thoại định kỳ với phụ huynh, nhà cung cấp.

Năm là, mỗi trường cần phân công rõ người chỉ huy, người liên hệ cơ sở y tế, người thông báo phụ huynh và người bảo toàn mẫu lưu, chứng từ khi nghi ngờ ngộ độc hoặc phát hiện thực phẩm không an toàn. Phải ưu tiên sơ cứu, cấp cứu và thông báo cơ quan có thẩm quyền theo quy định; đồng thời không đưa ra kết luận nguyên nhân khi chưa có căn cứ. Tập huấn và diễn tập tình huống sẽ giúp giáo viên, nhân viên giảm lúng túng.

Sáu là, Hiệu trưởng cần hiểu yêu cầu cơ bản về an toàn thực phẩm, dinh dưỡng, hợp đồng và kiểm soát rủi ro; phân công người phụ trách từng khâu. Giáo viên cần quan sát sức khỏe, thói quen ăn uống và tổ chức giờ ăn tôn trọng trẻ, không ép ăn gây áp lực. Đối với căng tin, cần kiểm soát nguồn gốc, hạn dùng, điều kiện bảo quản và ưu tiên thực phẩm có lợi cho sức khỏe.

"Hiệu quả quản lý cần được đánh giá bằng những câu hỏi rất cụ thể: Thực đơn có được thực hiện đúng không; định lượng và dinh dưỡng có đủ không; nguồn gốc thực phẩm có truy xuất được không; phản ánh có được xử lý không; nguy cơ có được phát hiện và khắc phục kịp thời không? Chất lượng bữa ăn phải được bảo đảm trong từng ngày học, chứ không phải chỉ khi có đoàn kiểm tra hoặc xảy ra sự cố", TS Nguyễn Văn Thanh phân tích.