Phần lớn tiêm kích F-35 Mỹ không hoàn thành nhiệm vụ

Theo báo cáo, tỷ lệ sẵn sàng thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của phi đội F-35 thuộc quân đội Mỹ trong năm tài chính 2025 chỉ đạt 28,5%. Điều này đồng nghĩa với việc chưa tới 1/3 số máy bay có thể thực hiện toàn bộ các nhiệm vụ được giao khi cần thiết.

Máy bay F-35 phóng tên lửa AIM-120. (Nguồn: MW)

Tình hình đặc biệt đáng lo ngại đối với biến thể F-35A của Không quân Mỹ. Mặc dù đây là phiên bản có tỷ lệ hoạt động tốt nhất trong ba quân chủng sử dụng F-35, nhưng các chỉ số vẫn đang tiếp tục suy giảm.

Tỷ lệ sẵn sàng nhiệm vụ chung của F-35A, tức khả năng thực hiện ít nhất một nhiệm vụ được giao, chỉ đạt 38,6% trong năm 2025. Trong khi đó, tỷ lệ sẵn sàng thực hiện đầy đủ mọi nhiệm vụ đã giảm từ 38,1% vào năm 2021 xuống mức thấp kỷ lục 24,6% trong năm nay.

GAO nhận định rằng kể từ năm 2020 đến nay, chương trình F-35 liên tục không đạt được các mục tiêu hiệu suất tối thiểu mà quân đội Mỹ đề ra. Báo cáo nhấn mạnh: "F-35 đã không đáp ứng được các mục tiêu mong muốn với khoảng cách rất lớn, đồng thời hiệu suất tổng thể tiếp tục suy giảm, đặc biệt đối với F-35A của Không quân Mỹ".

Nâng cấp phần mềm gây thêm khó khăn

Theo các quan chức Không quân Mỹ, một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu giảm mạnh trong năm 2025 là việc tiếp nhận các máy bay mới được trang bị gói nâng cấp Công nghệ Làm mới 3 (TR-3).

Chương trình TR-3 từng khiến việc bàn giao F-35 bị đình trệ suốt một năm. Mặc dù quá trình chuyển giao đã được nối lại sau khi Lockheed Martin hoàn thành phiên bản phần mềm tạm thời, các máy bay sử dụng cấu hình TR-3 hiện vẫn chỉ được phép thực hiện các chuyến bay huấn luyện cơ bản và chưa đủ điều kiện tham gia chiến đấu.

Ngoài các vấn đề phần mềm, tình trạng thiếu phụ tùng thay thế cùng những vấn đề ăn mòn kéo dài cũng tiếp tục ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng duy trì hoạt động của phi đội.

Phi đội F-35 vẫn tiếp tục mở rộng

Hiện Không quân Mỹ đang vận hành hơn 500 chiếc F-35A, chiếm phần lớn trong tổng số hơn 800 máy bay F-35 thuộc biên chế quân đội Mỹ.

Theo kế hoạch hiện tại, Không quân, Hải quân và Thủy quân lục chiến Mỹ vẫn dự định mua thêm khoảng 1.700 chiếc F-35 nữa trước giữa thập niên 2040.

Tuy nhiên, kế hoạch này đang có những thay đổi đáng kể. Không quân Mỹ được cho là sẽ cắt giảm lượng đặt mua F-35 để dành ngân sách cho chương trình tiêm kích thế hệ thứ sáu F-47. Ngược lại, Hải quân Mỹ có thể tăng số lượng F-35 đặt hàng do việc điều chỉnh nguồn vốn dành cho chương trình F/A-XX.

F-35 hiện là dòng tiêm kích thế hệ năm duy nhất đang được sản xuất hàng loạt tại phương Tây. Loại máy bay này được triển khai tại châu Âu để thu thập tình báo điện tử liên quan đến Nga và hoạt động chủ yếu trong các nhiệm vụ trinh sát ở Trung Đông.

Ngoài ra, F-35 cũng được xem là nền tảng chủ lực của phương Tây trong việc đối phó với các tiêm kích thế hệ năm tiên tiến của Trung Quốc như J-20 và J-35, cũng như ở mức độ thấp hơn là Su-57 của Nga.

Chi phí bảo trì cao hơn nhiều so với kỳ vọng

Khả năng sẵn sàng hoạt động thấp cùng chi phí duy trì đắt đỏ từ lâu đã là một trong những vấn đề lớn nhất của chương trình F-35. Khi được phát triển, F-35A được kỳ vọng có chi phí vận hành và yêu cầu bảo trì tương đương với tiêm kích F-16C/D. Tuy nhiên thực tế lại hoàn toàn khác.

Chi phí duy trì F-35 hiện gần gấp đôi so với F-16, trong khi tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu vẫn thấp hơn đáng kể dù đây là dòng máy bay mới hơn hàng chục năm.

Điều này đã góp phần khiến Không quân Mỹ liên tục cắt giảm quy mô mua sắm. Kế hoạch ban đầu từng đặt mục tiêu mua 110 chiếc F-35A mỗi năm, nhưng hiện đã giảm xuống còn khoảng 24-40 chiếc.

Bên cạnh đó, tiến độ hiện đại hóa máy bay cũng chậm hơn dự kiến. Đặc biệt, việc tích hợp gói nâng cấp Block 4 tiếp tục bị kéo dài, khiến năng lực chiến đấu của F-35 vẫn bị hạn chế đáng kể. Theo báo cáo, máy bay hiện chưa thể sử dụng các loại tên lửa không đối đất mà chương trình đặt mục tiêu tích hợp.

Quốc hội Mỹ ngày càng mất kiên nhẫn

Tháng 12/2025, một báo cáo của Văn phòng Tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết tỷ lệ sẵn sàng hoạt động của toàn bộ phi đội chỉ đạt khoảng 50%, đồng nghĩa với việc các máy bay không thể hoạt động trong một nửa thời gian.

Báo cáo cũng kết luận rằng các vấn đề bảo trì kéo dài khiến F-35 không đáp ứng được những yêu cầu tối thiểu mà quân đội Mỹ đặt ra. Đáng chú ý, cơ quan thanh tra cho rằng Lầu Năm Góc chưa nhất quán trong việc buộc nhà sản xuất Lockheed Martin chịu trách nhiệm đối với các vấn đề liên quan đến bảo trì và duy trì hoạt động của F-35 theo các điều khoản hợp đồng.

Sự thất vọng của giới lập pháp Mỹ cũng ngày càng gia tăng. Từ năm 2023, Chủ tịch Tiểu ban Lực lượng Không quân và Lục quân Chiến thuật thuộc Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, ông Rob Wittman, đã cảnh báo rằng sự kiên nhẫn của Quốc hội đối với cách xử lý các vấn đề của Lockheed Martin đã "đến giới hạn".

Bình luận về tỷ lệ sẵn sàng hoạt động khi đó chỉ ở mức 55%, ông đặt câu hỏi: "Đây là một loại máy bay hoàn toàn mới, vậy tại sao tỷ lệ sẵn sàng hoạt động lại chỉ đạt 55%?"